สุดอี้ง!! นักวิจัยพบ "ลิง" มี "โลกในจินตนาการ" ได้เหมือนมนุษย์

โลกในจินตนาการ หรือจักรวาลสมมติที่สร้างขึ้นจากพลังความคิดสร้างสรรค์ มโนภาพ และความฝัน โดยไม่ได้ถูกจำกัดด้วยกฎเกณฑ์หรือความเป็นไปได้ในโลกแห่งความจริง เป็นพื้นที่อิสระที่อาจสะท้อนความปรารถนา อุดมคติ หรือเป็นโลกแฟนตาซีที่เหนือจริง ซึ่งมักมีองค์ประกอบ เช่น เวทมนตร์ สิ่งมีชีวิตมหัศจรรย์ หรือฉากหลังที่แตกต่างจากปัจจุบัน 

ใครจะรู้ว่าเจ้า "คันซี" โบโนโบผู้พิสูจน์ว่า การเล่นสมมติไม่ใช่เรื่องของมนุษย์เพียงอย่างเดียว โดยที่ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ (Johns Hopkins University) และมหาวิทยาลัยเซนต์แอนดรูว์ส (University of St Andrews) ได้เปิดเผยผลการศึกษาที่น่าทึ่งในวารสาร Science โดยระบุว่า เจ้า "คันซี" (Kanzi) ลิงโบโนโบวัย 43 ปี (ซึ่งเสียชีวิตแล้วในปี 2025) มีความสามารถในการเข้าใจและร่วม "เล่นสมมติ" (Play Pretend) ซึ่งเป็นทักษะทางสติปัญญาที่นักวิทยาศาสตร์เคยเชื่อว่ามีเฉพาะในมนุษย์เท่านั้น

มีการทดลอง "ปาร์ตี้น้ำชาสมมติ" นักวิจัยได้จัดสถานการณ์คล้ายกับการเล่นขายของหรือปาร์ตี้น้ำชาของเด็กๆ เพื่อทดสอบจินตนาการของคันซี ผ่าน 3 การทดลองหลัก

1. น้ำผลไม้ล่องหน: นักวิจัยหยิบเหยือกที่ว่างเปล่ามาทำท่า "เทน้ำผลไม้สมมติ" ลงในแก้วเปล่า 2 ใบ จากนั้นทำท่าเทน้ำจากแก้วใบหนึ่งกลับคืนสู่เหยือก เมื่อถามคันซีว่า "น้ำผลไม้อยู่ที่ไหน?" คันซีสามารถชี้ไปที่แก้วใบที่ยังมี "น้ำสมมติ" อยู่ได้อย่างถูกต้องถึงประมาณ 70% ของการทดสอบ

2. แยกแยะจริง-ปลอม: เพื่อให้แน่ใจว่าคันซีไม่ได้เข้าใจผิดว่ามีน้ำอยู่จริง นักวิจัยได้วางแก้วที่มีน้ำส้มจริงคู่กับแก้วที่มีน้ำสมมติ ผลปรากฏว่าคันซีเลือกน้ำส้มจริงเกือบ 80% ของเวลาทั้งหมด แสดงให้เห็นว่าเขารู้ความแตกต่างระหว่างสิ่งที่จับต้องได้กับสิ่งที่จินตนาการขึ้นมา

3. องุ่นสมมติ: การทดลองที่สามใช้ "องุ่นสมมติ" ใส่ในโหล คันซีก็ยังสามารถติดตามตำแหน่งของผลไม้ในจินตนาการนั้นได้แม้จะมีการสลับที่หรือทำท่าเทออก

การทดสอบนนี้ได้ทำลายความเชื่อเดิม กับความสามารถในการสร้างภาพในใจ (Mental Representation) ของสิ่งที่ไม่ไม่มีอยู่จริง (เช่น น้ำสมมติ) เคยถูกมองว่าเป็นจุดแบ่งแยกมนุษย์ออกจากสัตว์อื่นๆ

มีวิวัฒนาการของจินตนาการนักวิจัยเชื่อว่ารากฐานของจินตนาการและการเล่นสมมติอาจย้อนกลับไปได้ไกลถึง 6-9 ล้านปีก่อน ซึ่งเป็นบรรพบุรุษร่วมกันระหว่างมนุษย์และลิงใหญ่

ความพิเศษของคันซี คือเป็นโบโนโบที่ผ่านการฝึกฝนภาษาและสัญลักษณ์ (Lexigrams : เลกซิแกรม คือสัญลักษณ์รูปทรงเรขาคณิตหรือสัญลักษณ์กราฟิกที่ใช้แทนคำหรือแนวคิด แทนที่จะเป็นภาพที่สื่อถึงวัตถุโดยตรง (pictograms) มักใช้ในการศึกษาการสื่อสารระหว่างมนุษย์กับสัตว์ (เช่น ลิงบอนโนโบ) เพื่อให้สื่อสารความต้องการหรือแนวคิดได้โดยไม่ต้องใช้เสียง ) มาตั้งแต่วัยเยาว์ ทำให้เขาสามารถสื่อสารและตอบสนองต่อคำสั่งที่ซับซ้อนได้ดีกว่าลิงทั่วไป

คันซีเสียชีวิตเมื่ออายุ 44 ปี ในเดือนมีนาคม ปี 202

แม้ผลการศึกษาจะน่าประทับใจ แต่นักวิทยาศาสตร์บางท่าน เช่น Michael Tomasello จากมหาวิทยาลัย Duke ให้ความเห็นว่า นี่เป็นหลักฐานที่ "น่าสนใจ" แต่เขายังอยากเห็นว่าคันซีสามารถ "เริ่ม" การเล่นสมมติด้วยตัวเองได้หรือไม่ (เช่น การแกล้งเทน้ำเอง) มากกว่าเพียงแค่ตอบสนองต่อการเล่นของมนุษย์

การทดลองนี้พิสูจน์ว่า ลิงโบโนโบอย่างคันซีมี "โลกในจินตนาการ" และสามารถติดตามสถานการณ์สมมติที่ไม่มีวัตถุจริงอยู่ตรงหน้าได้ ซึ่งเป็นการขยายขอบเขตความเข้าใจของเราเกี่ยวกับสติปัญญาของสัตว์ให้กว้างไกลขึ้น