ซินเนสทีเซีย Synnesthesia เห็นเสียง ได้ยินสี ฟังดนตรีอร่อย ภาวะที่ประสาทสัมผัสรับรู้ได้พร้อมกัน

Synesthesia มาจากภาษากรีก

• Syn แปลว่า ร่วม

• aesthesia แปลว่า การรับรู้

หมายถึง ภาวะที่ประสาทสัมผัสรับรู้ได้พร้อมกัน บางแหล่งให้ชื่อว่า ‘ภาวะการรับรู้ข้ามช่องสัมผัส’  คือ การที่ประสาทสัมผัสทั้ง 5 คือ การมองเห็น การได้ยิน การดมกลิ่น การลิ้มรส และการสัมผัส ทำงานปะปนหรือข้ามช่องกัน  อย่างเช่น เวลาเราฟังเพลง แทนที่เราจะรับรู้เสียงดนตรีผ่านการได้ยินทางหู แต่ภายในปากเรากลับรู้สึกถึงรสชาติบางอย่างไปพร้อม ๆ กันด้วย

ซินเนสทีเซีย มีโอกาสพบได้ 1 ใน 25,000 คน พบใน ผู้หญิง มากกว่า ผู้ชาย และถ่ายทอดทางพันธุกรรม คนเหล่านี้มักมีพรสวรรค์โดดเด่น ถนัดซ้าย และมีความจำดี สามารถจำเลข หรือข้อความยาว ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ก็มักจะหลงทิศทางและคำนวณได้ไม่ดี

สาเหตุของซินเนสทีเซีย  มีที่มาจากกลไกการรับรู้ทางประสาทสัมผัส  ส่วนการรับรู้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 ถูกแบ่งออกเป็นกล่อง 5 กล่อง เมื่อมีสิ่งเร้าเข้ามากระทบสัมผัสด้านใดด้านหนึ่ง สัญญาณประสาทจะส่งความรู้สึกเหล่านั้นไปยังกล่องประสาทสัมผัสที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกันก็จะสร้างกำแพงกั้นสัญญาณไม่ให้ส่งไปยังกล่องอื่น ๆ ที่เหลือ แต่สำหรับผู้ที่มีภาวะซินเนสทีเซีย  กำแพงขวางกั้นนี้อาจมีความพร่าเลือนหรือปิดไม่สนิท ทำให้สัญญาณประสาทหลุดรอดไปยังกล่องอื่นร่วมด้วย ทำให้บางคนสามารถมองเห็นสีหรือรับรู้รสชาติได้เมื่อได้ยินเสียง 

ซินเนสทีเซีย ที่พบเจอบ่อย สามารถจัดได้ 5 รูปแบบ

• กลุ่มเห็นอักขระเป็นสี (Grapheme-Color) เป็นกลุ่มที่พบได้บ่อยมากที่สุด กลุ่มนี้จะมองเห็นตัวอักษร ตัวเลข หรือโน้ตดนตรี มีสีสันเฉพาะ สีที่มองเห็นนี้เกิดขึ้นภายในจิตสำนึก อย่างเช่น ถ้ามองเห็น ก.ไก่ เป็นสีแดง ไม่ว่าจะมองเห็นตัว ก.ไก่ ที่ไหน เขียนด้วยสีอะไร จิตสำนึกก็จะบอกว่า ก.ไก่ ต้องคู่กับสีแดงเท่านั้น

• กลุ่มเชื่อมสีเข้ากับเสียง (Chromesthesia)  อย่างเช่น เห็นสีฟ้าเมื่อได้ยินเสียงเบสต่ำ เห็นสีส้มเมื่อได้ยินเสียงกีตาร์ เป็นต้น มีศิลปินระดับโลกหลายคนที่มีภาวะนี้ อย่างเช่น Mozart, Beyoncé หรือ Billie Eilish ส่วนใหญ่ได้ใช้ภาวะดังกล่าวเป็นแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ผลงานอีก

• กลุ่มรับรู้รสชาติจากคำ (Lexical-Gustatory)  เป็นภาวะที่เมื่อได้ยินคำบางคำแล้วทำให้นึกถึงรสชาติ อย่างเช่น ได้ยินคำว่า “กระดาษ” อาจทำให้รู้สึกถึงรสชาติหรือกลิ่นของพริก เป็นต้น

• กลุ่มกระจกสะท้อนสัมผัส (Mirror-Touch)  เกิดขึ้นเมื่อมองเห็นคนอื่นโดนสัมผัส จะรู้สึกเหมือนถูกสัมผัสไปด้วย อย่างเช่น หากเห็นคนโดนตีที่ต้นแขน ก็จะรู้สึกเจ็บที่ต้นแขนไปด้วยทั้งที่ไม่ได้โดนสัมผัสเอง

• กลุ่มพื้นที่ลำดับแบบพิเศษ (Spatial sequence)  คือ คนที่มีแผนภาพลำดับของตัวเลข ตัวอักษร เดือน วัน หรือเวลา ภายในจิตใต้สำนึกที่ค่อนข้างเฉพาะตัว อย่างเช่น เมื่อนึกถึงเดือนต่าง ๆ ในหนึ่งปี ภาพในหัวอาจมองเห็นเดือนแรกไล่ลงมาถึงเดือนสุดท้ายในรูปแบบโค้งครึ่งวงกลมและมีสีสันต่างกันไปแต่ละเดือน กลุ่มนี้ส่วนใหญ่จะโดดเด่นเรื่องการจดจำสิ่งต่าง ๆ ได้ดีและยาวนานกว่าคนทั่วไป

ซินเนสทีเซีย ควรรักษาไหม

ซิสเนสทีเซียไม่ใช่ความบกพร่อง อาจมีบ้างที่ทำให้เกิดความสับสนหรือรำคาญใจ เนื่องจากมีผลกระทบกับการรับรู้ตามปกติ ในเด็กเล็กอาจมีผลกระทบต่อการเรียนรู้ แต่เมื่อเติบโตขึ้นผู้มีภาวะนี้จะค่อย ๆ ปรับตัว และหาจุดสมดุลของตัวเองได้ ปัจจุบันจึงยังไม่มีการระบุแน่ชัดถึงวิธีการรักษา ด้วยว่าผู้ที่มีภาวะนี้มักพึงพอใจและสนุกกับความพิเศษของตัวเอง แต่ในขณะเดียวกันก็มีบางส่วนที่รู้สึกโดดเดี่ยวเพราะความแตกต่าง การตระหนักรู้และทำความเข้าใจถึงภาวะนี้เป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ทุกคนได้รับรู้ว่าในโลกใบนี้ยังมีคนจำนวนหนึ่งที่มีมุมมองการสัมผัสสิ่งต่าง ๆ รอบตัวต่างจากเรา และพวกเขาไม่ได้ประหลาด