ถ้าพูดถึง “ส้ม” หลายคนอาจนึกถึงผลกลม ๆ สีส้มสด วางอยู่ในตะกร้าผลไม้หน้าบ้าน แต่รู้ไหมว่า บนโลกนี้มีส้มมากกว่า 400 สายพันธุ์ เลยทีเดียว 🍊 แต่ละสายพันธุ์ก็มีบุคลิกเป็นของตัวเอง บางลูกหวานฉ่ำ บางลูกเปรี้ยวจี๊ด บางลูกกลิ่นหอมแรง บางลูกก็ทนโรค เก็บได้นาน เหมือนคนเลยนะ ต่างคนต่างนิสัย
ถ้าจะมองภาพรวมแบบเข้าใจง่าย ๆ เรามักจะแบ่งส้มออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ “ส้มหวาน” กับ “ส้มซ่าหรือส้มขม” ซึ่งแต่ละกลุ่มก็มีเสน่ห์คนละแบบ
เริ่มจากกลุ่มที่เราคุ้นเคยที่สุดก่อนเลย นั่นก็คือ ส้มหวาน (Citrus sinensis) กลุ่มนี้แหละที่ครองใจคนทั่วโลก เพราะกินง่าย รสชาติดี แถมยังเอาไปแปรรูปได้สารพัด
ส้มหวานตัวท็อปที่หลายคนรู้จักก็คือ ส้มนาเวล (Navel Orange) จุดสังเกตชัดมากคือมี “สะดือ” เล็ก ๆ อยู่ที่ปลายผล ปอกง่าย ไม่มีเมล็ด รสหวานอมเปรี้ยวกำลังดี เป็นส้มที่หยิบกินสด ๆ แล้วไม่เคยทำให้ผิดหวัง
ถัดมาคือ ส้มวาเลนเซีย (Valencia Orange) เจ้าพ่อแห่งน้ำส้มคั้น เนื้อฉ่ำ น้ำเยอะ รสหวานอมเปรี้ยวสดชื่น มักเก็บเกี่ยวช่วงปลายฤดู ใครเคยดื่มน้ำส้มตามโรงแรมหรือร้านอาหารดัง ๆ มีโอกาสสูงมากที่จะเป็นส้มสายพันธุ์นี้
ส่วนใครชอบอะไรดูเท่ ๆ แปลกตาหน่อย ต้องยกให้ ส้มสีเลือด (Blood Orange) เนื้อด้านในมีสีแดงหรือม่วงเข้ม รสหวานปนเปรี้ยว พร้อมกลิ่นหอมเฉพาะตัว เหมาะทั้งกินสดและทำเมนูหรู ๆ
ขยับมาที่กลุ่มส้มลูกเล็กน่ารักอย่าง ส้มแมนดาริน (Mandarin Orange) ที่บ้านเราเจอบ่อยมาก เช่น ส้มเขียวหวานหรือส้มสายน้ำผึ้ง จุดเด่นคือปอกง่าย หวาน กินเพลิน เด็กกินได้ ผู้ใหญ่กินดี
ในตระกูลเดียวกันยังมี ส้มคลีเมนไทน์ (Clementine) ซึ่งถือเป็นแมนดารินชนิดหนึ่ง แต่พิเศษตรงที่ไม่มีเมล็ดเลย ปอกง่ายสุด ๆ รสหวานละมุน เหมาะกับสายไม่ชอบความยุ่งยาก
ส่วน ส้มแทนเจอรีน (Tangerine) จะคล้ายแมนดาริน แต่เปลือกสีส้มเข้มกว่า รสชาติจะเข้มข้นขึ้นอีกนิด กลิ่นหอมชัด ใครชอบส้มรสจัดหน่อย มักจะถูกใจสายพันธุ์นี้
ยังไม่หมดนะ ส้มสายพรีเมียมอย่าง ส้มคาราคารา (Cara Cara Orange) ซึ่งเป็นส้มนาเวลชนิดหนึ่ง แต่เนื้อด้านในเป็นสีชมพูถึงแดง รสหวานนุ่ม แถมมีกลิ่นหอมคล้ายเบอร์รี กินแล้วให้ฟีลหรู ๆ แบบไม่ต้องปรุงอะไรเพิ่ม
อีกสายพันธุ์ที่มีชื่อเสียงระดับโลกคือ ส้มจาฟา (Jaffa Orange หรือ Shamouti Orange) เปลือกค่อนข้างหนา ผิวขรุขระเล็กน้อย ไม่มีเมล็ด รสหวาน กลิ่นหอม นิยมปลูกเพื่อการส่งออก
และยังมี ส้มไร้กรด (Acid-less Orange) สำหรับคนที่ไม่ชอบรสเปรี้ยวเลย เพราะส้มกลุ่มนี้มีกรดต่ำมาก ทำให้รสหวานนำชัดเจน กินง่ายสุด ๆ
ทีนี้มาดูอีกฝั่งหนึ่งบ้าง คือ ส้มซ่าหรือส้มขม (Citrus aurantium) กลุ่มนี้ไม่ค่อยนิยมกินสด เพราะรสชาติจะขมและเปรี้ยวจัด แต่กลับมีคุณค่าในอีกแบบหนึ่ง
อย่าง ส้มเซวิลล์ (Seville Orange) นี่คือพระเอกของแยมผิวส้ม (marmalade) กลิ่นหอมเฉพาะ รสขมอมเปรี้ยว ทำให้แยมมีมิติ ไม่หวานเลี่ยน
ส่วน ส้มเบอร์กาม็อต (Bergamot Orange) หลายคนอาจคุ้นจากกลิ่นชา Earl Grey หรือผลิตภัณฑ์น้ำหอม เพราะส้มชนิดนี้นิยมสกัดน้ำมันหอมระเหย กลิ่นสดชื่น มีเอกลักษณ์มาก
นอกจากที่เล่ามาทั้งหมด โลกของส้มยังมี ส้มลูกผสม และสายพันธุ์เฉพาะถิ่นอีกนับไม่ถ้วน ที่เกิดจากการพัฒนาสายพันธุ์ตามสภาพอากาศ วัฒนธรรมการกิน และการเกษตรของแต่ละพื้นที่
พอมองแบบนี้แล้วจะรู้เลยว่า ส้มไม่ใช่แค่ผลไม้ธรรมดา ๆ แต่เป็นผลลัพธ์ของธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ และความหลากหลายของโลกใบนี้ 🍊
ครั้งหน้าถ้าได้หยิบส้มขึ้นมากิน ลองสังเกตดูสักนิด บางทีส้มลูกนั้นอาจมีเรื่องราวมากกว่าที่เราคิดก็ได้นะ 😊
สาระ เกร็ดน่ารู้
