พันธนาการที่หย่อนยาน
The wise do not call strong that fetter which is made of iron, wood or hemp. Rather do they call attachment to jewels, ornaments, children and wives a far stronger fetter.
346
นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวเครื่องผูกอันหน่วงลง อันหย่อน อันบุคคลเปลื้องได้โดยยาก นั้นว่ามั่น นักปราชญ์ทั้งหลายตัดเครื่องผูกแม้นั้นแล้ว เป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ละกามสุขแล้ว ย่อมเว้นรอบ
That fetter is strong, say the wise, which drags a man down; which, although slack, is difficult to escape from. Severing even this, they set forth, desiring nothing and abandoning all sensuous pleasure
คาถาธรรมบท ตัณหาวรรคที่ ๒๔ [๓๔]
XXIV-THIRST OR CRAVING
ข้อความที่คัดมาข้างบน มีปรากฏอยู่ใน คาถาธรรมบท (ภาพ 01) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕
ถ้าเราอ่านแบบผิวเผิน ก็คงไม่รู้สึกอะไร แต่ถ้าคิดตามให้ดีๆ เราจะรู้สึกว่ามันแปลก เพราะถ้า "เครื่องผูก" (fetter) มันจะ "มั่น" หรือแน่น (strong) มันก็ต้อง "ตึง" สิ ทำไมท่านจึงบอกว่ามันเป็น "เครื่องผูกอันหน่วงลง อันหย่อน" ล่ะ
เพราะความขัดแย้งนี้เอง ผู้แปลเป็นภาษาอังกฤษบางท่านจึงเติมคำว่า "แม้" เข้าไป กลายเป็นแปลว่า "แม้จะดูเหมือนหลวม" (though seemingly loose) ส่วนท่าน Harischandra Kaviratna ก็แปลว่า "แม้จะหย่อน" (although slack) (346 ภาพ 02)
แต่ผู้แปลชาวไทยกล้าที่จะแปลแบบตรงตัว เราจึงอาจสรุปได้ว่า มัน "หย่อน" แน่นอนแล้ว แต่ปัญหาคือ ถ้ามันหย่อนแล้วมัน "แน่น" ได้อย่างไรล่ะ?
ก่อนที่เราจะตอบคำถามนี้ เราไปศึกษาวิชาฟิสิกส์กันสักหน่อยก่อน หัวข้อที่เราจะศึกษากันในตอนนี้เป็นผลงานซึ่ง อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ (Albert Einstein) ค้นพบและพัฒนาขึ้นในช่วงตอนต้นของคริสต์ศตวรรษที่ 20 คือประมาณ 100 กว่าปีมาแล้ว
ทฤษฎีสัมพัทธภาพ (Relativity theory)
ก่อนหน้านั้น ทฤษฎีที่ประสบความสำเร็จอย่างยิ่งในการอธิบายการเคลื่อนที่ของวัตถุฟากฟ้าและได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางมานานกว่าสองร้อยปีคือ กฎความโน้มถ่วงสากลของนิวตัน (Newton's Law of Universal Gravitation) ซึ่งกล่าวว่า
"แต่ละจุดมวลในเอกภพจะดึงดูดจุดมวลอื่นๆ ด้วยแรงที่มีขนาดเป็นสัดส่วนโดยตรงกับผลคูณของมวลทั้งสอง และเป็นสัดส่วนผกผันกับค่ากำลังสองของระยะห่างระหว่างกัน"
(Every particle attracts every other particle in the universe with a force that is proportional to the product of their masses and inversely proportional to the square of the distance between their centers.)
แต่ในทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไปของไอน์สไตน์ ความโน้มถ่วงไม่ใช่แรงดึงหรือแรงดัน หากแต่เป็นความบิดโค้ง (warp) ของปริภูมิเวลา (spacetime) ที่เกิดจากมวล (mass) ของวัตถุ ที่สำคัญคือ ความโค้งงอ (curvature) ของปริภูมิเวลามีสัดส่วนที่สัมพันธ์โดยตรงกับพลังงานและโมเมนตัมของสสารหรือการแผ่รังสีใดๆก็ตามที่มีอยู่ในบริเวณนั้น
นักฟิสิกส์มักอธิบายเรื่องนี้โดยยกอุปมาแบบนี้
"เปรียบได้ว่า เรากำลังวางลูกเหล็กบนแผ่นยางหรือผืนผ้าที่ขึงตึง ผืนผ้าแทนโครงข่ายของปริภูมิเวลา มวลของลูกเหล็กทำให้ผืนผ้าบุ๋มลงที่ตำแหน่งของมัน และดึงให้ผืนผ้าบริเวณข้างเคียงบิดโค้ง" (ภาพ 03)
อย่างในกรณีความบิดโค้งที่เกิดจากมวลของโลก ก็ใช้ภาพแสดงแบบ (ภาพ 04)
ใกล้ก็จะเบี่ยงเบนทิศทางตีโค้งเข้าหาลูกเหล็ก การเบี่ยงเบนนี้ไม่ได้เกิดจากลูกเหล็กดูด แต่เป็นเพราะไหลไปตามความลาดโค้งของแผ่นยางหรือผืนผ้า"
เพราะฉะนั้น การทีดวงจันทร์โคจรรอบโลก ไม่ได้เป็นเพราะมันถูกแรงดึงจากโลก มันเพียงแต่เคลื่อนไปในหลุมที่โลกสร้างให้มัน แบบรถไต่ถังตามงานวัด (ภาพ 05)
เมื่อเรามีความรู้พื้นฐานทางฟิสิกส์แล้ว เราก็พร้อมที่จะย้อนกลับไปพิจารณาคาถาธรรมบทที่เราสงสัยกันอีกครั้ง
คำว่า "เครื่องผูก" และ “fetter” ที่เห็นนั้น ท่านแปลมาจากคำบาลี bandhana (ภาพ 06)
ซึ่งมีใช้ทั้งในภาษาบาลีและสันสกฤต และกลายเป็นคำว่า "พันธนาการ" ในภาษาไทยปัจจุบัน โดยหมายถึง เครื่องผูกมัด หรือโซ่ตรวนที่ใช้ล่ามนักโทษ ตามพจนานุกรมจึงแปลว่า bound, fetter, imprisonment (ภาพ 07)
คำว่า bandha ซึ่งกลายเป็นคำภาษาไทย "พันธะ" ก็มีความหมายคล้ายกัน
แต่คำ bandhana หรือ bandana ที่ใช้กันในหลายภาษาปัจจุบัน ยังอาจหมายถึงผืนผ้าสามเหลี่ยมหรือสี่เหลี่ยมที่ใช้โพกศรีษะหรือใช้เป็นผ้าพันคอได้ด้วย (ภาพ 08, ภาพ 09)
ในภาษาอังกฤษก็มีศัพท์คำนี้ใช้ในความหมายเดียวกัน ซึ่งน่าจะเป็นคำที่ได้รับอิทธิพลจากอินเดีย ผ่านทางโปรตุเกส (ภาพ 10)
ทีนี้ ถ้าเราเปลี่ยนภาพ พันธนะ ในใจของเรา จากเชือกหรือโซ่ (“เครื่องผูก” fetter) เป็นภาพของผืนผ้า "อันหน่วงลง อันหย่อน" เราก็จะได้ภาพแบบเดียวกับสนามความโน้มถ่วงของนักฟิสิกส์ (ภาพ 03, ภาพ 04) ที่เราเพิ่งได้เห็นไป
ไม่เพียงเท่านั้น ภาพที่ได้ยังสอดคล้องกับอุปมา "แมงมุม" ที่ตามมาติดๆในคาถาธรรมบทอีกด้วย
347
สัตว์เหล่าใดถูกราคะย้อมแล้ว สัตว์เหล่านั้นย่อมแล่นไปตามกระแสตัณหา ดุจแมลงมุมแล่นไปตามใยที่ตนทำเอง ฉะนั้น นักปราชญ์ทั้งหลายตัดเครื่องผูกแม้นั้นแล้ว เป็นผู้ไม่มีความห่วงใย ย่อมละทุกข์ทั้งปวงไป
347 Those beings who are infatuated with the fire of lust fall into the current (of thirst for life), as the spider into its self-spun web. The wise, having curtailed the current, go off, leaving all sorrow behind.
ในคาถา 347 อุปมา “แล่นไปตามกระแสตัณหา ดุจแมงมุมแล่นไปตามใยที่ตนทำเอง” ชวนให้นึกถึงคำพูดของนักฟิสิกส์ John Wheeler (ภาพ 11):
“สสารสอนปริภูมิว่าจะต้องโค้งงออย่างไร
ปริภูมิสอนสสารว่าจะต้องเคลื่อนอย่างไร”
จึงอาจกล่าวได้ว่า สัตว์โลกอย่างพวกเราสร้างสนามความโน้มถ่วงทางวิญญาณขึ้นมาจากตัณหาความทะยานอยาก และสนามความโน้มถ่วงนั้นก็กลายเป็นตัวกำหนดทิศทางการแสวงหาและภพภูมิในการเวียนว่ายตายเกิดของเรา
การทำสปาเกตตี้" (spaghettification)
ทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไปของไอน์สไตน์ยังทำนายด้วยว่ามีบริเวณที่มีสนามความโน้มถ่วงสูงมากเสียจนไม่มีอะไรออกจากบริเวณนั้นได้แม้แต่แสง เราจึงมองไม่เห็นใจกลางของมันและมันจึงถูกเรียกว่า black hole แต่คนไทยส่วนใหญ่จะไม่แปลแบบตรงตัวกันว่า "รูดำ" มักเลี่ยงไปแปลว่า "หลุมดำ"
หลุมดำเป็นบั้นปลายชีวิตของดาวที่มีมวลสูงมาก มันจะมีพื้นที่หนึ่งที่เป็นขอบเขตของตัวเองเรียกว่า "ขอบฟ้าเหตุการณ์" (event horizon) ถ้าหากมีวัตถุใดหลุดเข้าไปในหลุมดำผ่านขอบฟ้าเหตุการณ์ วัตถุนั้นจะต้องเร่งความเร็วให้มากกว่าความเร็วแสงจึงจะหลุดกลับออกมาได้ แต่เนื่องจากมันเป็นไปไม่ได้ที่วัตถุใดจะมีความเร็วมากกว่าแสง วัตถุนั้นจึงไม่สามารถออกมาได้อีกต่อไป
ทฤษฎีหลุมดำของนักฟิสิกส์ชวนให้นึกถึง ความเชื่อเรื่องอเวจีมหานรก กล่าวกันว่ามันเป็นนรกขุมที่ลึกทีสุด มีไว้ต้อนรับผู้ที่ทำบาปกรรมหนักมากๆ เช่น ฆ่าพ่อ ฆ่าแม่ หรือฆ่าพระอรหันต์ ผู้ที่ได้ไปอยู่แล้วจะไม่ได้กลับออกมาเพื่อไปผุดไปเกิดเป็นมนุษย์อีกเลย
“อเวจี” ถูกเปรียบกับข้องใส่ปลา คือปลาที่ถูกจับใส่เข้าไปจะไม่มีทางออกมาเองได้เลย (ภาพ 12)
ถ้ามีมนุษย์อวกาศหรือวัตถุใดๆผ่านเข้าไปในหลุมดำ เมื่อผ่านขอบฟ้าเหตุการณ์จะมีแรงดึงระหว่างปลายสองด้านสูงมากจนทำให้วัตถุนั้นยืดยาวออกราวเส้นก๋วยเตี๋ยว กระบวนการนี้จึงถูกเรียกว่า "การทำสปาเกตตี้" (spaghettification) (ภาพ 13)
ความเชื่อเรื่องเปรต (preta) มีอยู่ในหลายประเทศ หลายศาสนา ส่วนใหญ่จะถูกบรรยายภาพว่า เป็นสัตว์โลกที่มีร่างกายยืดยาวราวต้นตาล ซึ่งพวกเราส่วนใหญ่อาจลงความเห็นว่า ไม่น่าจะมีจริง
แต่ถ้าร่างกายของมนุษย์อวกาศอาจถูกยืดยาวเป็นเส้นก๋วยเตี๋ยวได้ด้วยกระบวนการทำสปาเกตตี้ การมีอยู่จริงของสัตว์โลกที่เรียกกันว่า “เปรต” ก็น่าจะเป็นไปได้ ดังแสดงอยู่ในภาพวาดบนฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดสุทัศน์ (ภาพ 14)
*********
Dhammapada Wisdom of the Buddha, translation by Harischandra Kaviratana,
Theosophical University Press
https://en.wikipedia.org/wiki/Spaghettification
https://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/11/25/100-years-of-general-relativity/
http://www.thestargarden.co.uk/General-relativity.html
https://theory.uwinnipeg.ca/users/gabor/black_holes/slide5.html
https://thesiamsociety.org/news/เปรตวัดสุทัศน์/
เขียนโดย somthuk
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
“อาร์ต พศุตม์” ชนะคดี “หมออั้ม” ศาลสั่งจำคุก 2 ปี ปรับ 3 แสน
ช็อกวงการทอง! ทองคำร่วงหนัก 2,500 บาทในวันเดียว เปิดตลาดยังไม่ถึง 2 ชั่วโมงปรับราคา 25 ครั้ง คนมีทองต้องจับตา!
ย้อนรอยความเค็มในครัวสยาม ก่อนมี "น้ำปลาขวด" คนไทยในอดีตใช้อะไรปรุงรส?
แถบสีท้ายหลอดยาสีฟัน บอกอะไร?
ลอตเตอรี่ปีโชค งวด 1 ธ.ค. 2569 เปิดเลขเด่น 3-5-9 จัดชุด 2 ตัวมาให้ 12 คู่
ผีเสื้อแดงจับคู่ทัพขุนศึก เปิดแนวทางเลขเด็ด 1 ธ.ค. 69 มีเลขวิ่ง เลขเด่น พร้อมชุด 2 ตัว-3 ตัว
เปิดเหตุการณ์คลิปไวรัล เสียงร้องโหยหวญดังในเตาเผาศพไฟฟ้า
นักเรียน ม.3 ทำร้ายเด็กอนุบาล 3 ตบ-เตะ-กระแทกเข่าจนล้ม ปมแค้นถูกฟ้องครู ล่าสุดเจ้าหน้าที่ยังตามตัวไม่พบ
รู้จัก อำเภอที่เล็กที่สุดในประเทศไทย ดังมาก นักท่องเที่ยวเพียบ
ห้องรับแขก (The Living Room) (สร้างกับ เอไอ)
เปิดรายชื่อ 5 คนดังระดับโลก ที่เคยสร้างโมเมนต์ประทับใจและพูดถึงเมืองไทยบนเวทีสากล
เปิดประวัติ 6 บุคคลสำคัญระดับโลก ที่เคยมาเยือนสยาม จากราชทูตยุโรปสู่จักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่
เปิดประวัติ 6 ตระกูลผู้ทรงอิทธิพลในเอเชีย ที่สร้างอาณาจักรธุรกิจจากรากฐานอันยาวนาน












