เมื่อชีวิตนี้มีความสุขมากเกินไป อาจไม่ส่งผลดี ควรมีการกำจัดความสุขส่วนเกิด ด้วยการ Dopamine Detox

Dopamine โดพามีน หนึ่งในฮอร์โมนความสุขที่ร่างกายจะหลั่งออกมาเมื่อมีความสุข ทำหน้าที่เป็นฮอร์โมนคอยกระตุ้นให้รู้สึกตื่นตัวกับสิ่งที่ทำอยู่ ซึ่งความพึงพอใจจากการทำสิ่งที่ชอบ ทำให้สมองคิดว่าสิ่งนั้นดีต่อตัวเรา จึงสั่งการให้หลั่งโดปามีนออกมาจนเรามีความสุข เพื่อกระตุ้นให้เราทำกิจกรรมนั้น ๆ ต่อไป

แต่ในบางครั้งความสุขเดิม ๆ ที่เคยมีอาจกลับกลายเป็นสิ่งน่าเบื่อเพราะเราโหยหาความสุขมากเกินไป ทำให้หลายคนอาจจะเคยรู้สึกเคยเบื่อสิ่งที่ชอบทำเป็นประจำ จนตอนนี้ไม่อยากจะทำมันอีกต่อไป

แนวคิดเรื่องการดีท็อกซ์โดพามีนถูกนำมาใช้ครั้งแรก โดยนักประสาทวิทยาและจิตแพทย์ Dr. Cameron Sepah กลไกของการหลั่งสารโดพามีน อธิบายง่าย ๆ ได้ว่า สิ่งเร้า เช่น การชอปปิง โซเชียลมีเดีย เกม การพนัน การกินตามอารมณ์ สื่อลามก หรือ การช่วยตัวเอง เวลาที่เสพสิ่งเหล่านี้ สมองจะหลั่งสารโดพามีน ซึ่งเรียกอีกอย่างว่าสาร รู้สึกดี เพื่อเป็นรางวัลให้กับพฤติกรรมนั้น ๆ พอร่างกายเริ่มเคยชินกับสิ่งเร้า สมองก็จะไม่หลั่งสารโดพามีนเพิ่มอีก หมายความว่า เราจะต้องการเสพสิ่งเร้าเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ คล้ายกับการติดสารเสพติด ที่ต้องเสพมากขึ้นเพิ่มโดสขึ้นเรื่อย ๆ พอเสพติด สุดท้ายจะส่งผลกระทบกับชีวิต ทั้งการทำงาน การพักผ่อน แม้แต่เงินในกระเป๋า แต่ถ้าระดับโดพามีนต่ำลง หรือ หยุดทำงาน จะส่งผลให้เกิดอารมณ์หดหู่ เหงา และซึมเศร้า แทน

โดพามีนดีท็อกซ์ Dopamine Detox คือ การพักสมองจากสิ่งเร้า จากการกระตุ้นของพฤติกรรมที่ให้ความสุขฉับไวเหล่านั้น  การเล่นโซเชียล ดูหนัง เสพติดการชอปปิง ติดเช็กแจ้งเตือนบนมือถือตลอดเวลา กินของหวานจัด เพื่อ รีเซ็ต ระบบรางวัลในสมอง ลดความไวต่อสิ่งกระตุ้นเหล่านั้น หักดิบ ตัดขาดจากสิ่งเหล่านั้น เป็นเวลา 7-10 วัน รีเซ็ตค่ากลาง ให้สารโดพามีนในสมองกลับมาสมดุล แม้ว่าแนวคิดนี้ยังขาดหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจน แต่การพักจากสิ่งเร้าที่เสพติดได้ก็มีประโยชน์ต่อสุขภาพจิตโดยรวม

ใครที่ควรเริ่มทำ Dopamine Detox

1.คนที่ใช้เวลาส่วนใหญ่กับโซเชียลมีเดีย เว็บไซต์ชอปปิง แอปฯเกม หรือ แพลตฟอร์มอื่น ๆ ในแต่ละวัน 

2.คนที่จับโทรศัพท์ หรือ เช็กการแจ้งเตือนบนมือถือตลอดเวลา 

3.คนที่ประสิทธิภาพการทำงานลดลง เช่น ไปทำงานหรือไปโรงเรียนสาย เสียสมาธิได้ง่าย ๆ ในขณะที่กำลังโฟกัสกับอะไรบางอย่าง

4.คนที่รู้สึกหงุดหงิด วิตกกังวล อารมณ์แปรปรวน เวลาพยายามจำกัดการใช้โทรศัพท์ โซเชียลมีเดีย หรือ วิดีโอเกม

การทำ Dopamine Detox จากการเสพติดความสุขฉับไวเหล่านั้น

1.เพิ่มความสุขจากกิจกรรมเรียบง่ายที่ไม่เร้าใจมากนัก (Low-Dopamine Activities) เช่น อ่านหนังสือ ออกกำลังกายเบา ๆ หรือ นั่งสมาธิ เพื่อปรับปรุงสมาธิ ลดความอยาก เพิ่มแรงจูงใจในระยะยาว 

2.กำหนดช่วงเวลา เพื่อพักสมองจากสิ่งเร้า เช่น 1 - 4 ชั่วโมง ในตอนท้ายก่อนเวลาเข้านอนของวัน ให้ใช้เวลากับครอบครัว ใช้เวลา 1 วันในทุกสุดสัปดาห์ เพื่อเล่นกีฬา ทำงานอดิเรก พักผ่อนช่วงสุดสัปดาห์

3.กำหนดเวลาการใช้เวลาบนหน้าจอในแต่ละวันก็ได้ เช่น เล่นโซเชียลมีเดียลเพียง 5 - 30 นาที วันละ 1-3 ครั้ง ในวันธรรมดา หรือ 3 ชั่วโมงต่อวัน ในวันหยุดสุดสัปดาห์ และ วันหยุดนักขัตฤกษ ปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็น ลดการกระตุ้นแบบไม่รู้ตัว