ภาพทดสอบโทรทัศน์ "PM5544" ในตำนาน ที่ถูกใช้งานแพร่หลายที่สุดในโลก ในยุคส่งสัญญาณแบบอนาล็อกนั่นเอง

ถ้าย้อนเวลากลับไปสักหน่อย ช่วงดึก ๆ หรือเช้ามืดในยุคทีวีอนาล็อก หลายคนน่าจะเคยเจอภาพหนึ่งที่คุ้นตาแบบประหลาด ๆ เปิดทีวีมาไม่มีละคร ไม่มีข่าว มีแค่ภาพกราฟิกนิ่ง ๆ เต็มจอ พร้อมเสียง “ตื๊ดดดด…” ยาว ๆ ภาพนั้นแหละที่ชื่อว่า PM5544 ภาพทดสอบโทรทัศน์ระดับตำนาน ที่ถูกใช้งานแพร่หลายที่สุดในโลก และแน่นอนว่ารวมถึงสถานีโทรทัศน์ในประเทศไทยด้วย

ภาพนี้ไม่ได้มีไว้แค่บอกว่า “ช่องยังไม่ปิดนะ” แต่มันคือเครื่องมือสารพัดประโยชน์ของช่างเทคนิคในยุคนั้น เป็นเหมือนชุดตรวจสุขภาพของทั้งสถานีส่งสัญญาณและเครื่องรับโทรทัศน์ในบ้านเราเลยทีเดียว ทุกเส้น ทุกวง ทุกสีที่เห็น ล้วนมีเหตุผลของมัน

เริ่มจากสิ่งที่เด่นที่สุดก่อนเลย วงกลมใหญ่กลางจอ วงนี้ไม่ได้เอาไว้สวย ๆ แต่เอาไว้เช็คความสมมาตรของภาพ หรือที่เรียกว่า linearity ถ้าวงกลมที่ควรจะกลมเป๊ะ กลายเป็นวงรี เบี้ยว หรือโย้ไปด้านใดด้านหนึ่ง นั่นแปลว่าทีวีเครื่องนั้นปรับค่าภาพเพี้ยนแล้ว สมัยก่อนช่างต้องหมุนปรับกันจริงจัง ไม่งั้นหน้าคนในละครอาจจะดูอ้วนหรือยาวผิดธรรมชาติได้เลย

ด้านหลังของวงกลมจะมีลายตารางหมากรุกสีเทาอ่อน ๆ เส้นสีขาวตัดกันเป็นช่อง ๆ ตรงนี้ใช้เช็คเรื่องการรวมแสงของจอ CRT หรือ convergence ถ้าทีวีปกติดี เส้นพวกนี้จะคม ชัด ตัดกันเป็นมุมฉากเป๊ะ ๆ แต่ถ้าเริ่มเห็นขอบรุ้งแดง เขียว น้ำเงิน เหลื่อมออกมาตามเส้น นั่นหมายความว่าปืนอิเล็กตรอนในจอยิงแสงไม่ตรงกัน ภาพจะเริ่มเบลอ สีไม่ตรง และช่างก็จะรู้ทันทีว่ามีอะไรต้องแก้

ถัดมาที่หลายคนจำได้แม่นคือแถบสีสด ๆ เรียงกันอยู่ด้านบนหรือตรงส่วนหนึ่งของจอ เหลือง ฟ้า เขียว ชมพู แดง น้ำเงิน แถบสีเหล่านี้เอาไว้เช็คความถูกต้องของสีโดยตรง ทั้งโทนและความอิ่มสี ว่าสัญญาณที่ส่งออกมาเป็นไปตามมาตรฐาน PAL หรือไม่ ถ้าสีเพี้ยน แสบตา หรือหม่นผิดปกติ ก็รู้เลยว่ามีปัญหาที่ระบบส่งสัญญาณหรือการตั้งค่าทีวี

อีกจุดที่ดูเหมือนเส้นเล็ก ๆ แนวตั้งเรียงถี่ ๆ กัน นั่นคือแถบความถี่ หรือ multiburst ใช้ตรวจสอบความละเอียดของภาพ เส้นพวกนี้มีความถี่ตั้งแต่หยาบไปจนถึงถี่มาก ถ้าเครื่องรับสัญญาณดีจริง เส้นในช่องที่ถี่ที่สุดจะยังแยกออกจากกันได้ชัด แต่ถ้าภาพเริ่มไม่ไหว เส้นเหล่านั้นจะละลายกลายเป็นแถบสีเทาเนียน ๆ ดูไม่ออกว่าเป็นเส้น นี่แหละตัวชี้วัดคุณภาพภาพแบบตรงไปตรงมามาก

ด้านล่างหรือด้านข้างจะมีแถบสีเทาเรียงจากเข้มไปอ่อน ไล่ตั้งแต่ดำสนิทไปจนถึงขาวจ้า อันนี้เอาไว้เช็คความสว่างและคอนทราสต์ ต้องมองเห็นความแตกต่างของสีเทาแต่ละระดับได้ครบ ถ้าดำก็จมไปหมด หรือขาวก็สว่างจนล้น แปลว่าปรับค่าผิด ต้องจูนใหม่

และตรงกลางสุดของจอ จะมีเส้นกากบาทเล็ก ๆ อยู่พอดี จุดนี้เอาไว้จัดตำแหน่งภาพให้อยู่กึ่งกลางจริง ๆ ไม่เอียง ไม่ล้ำขอบ ซ้ายขวา บนล่างต้องสมดุลกันหมด ถึงจะถือว่าโอเค

แล้วทำไมทุกวันนี้เราแทบไม่ได้เห็นภาพแบบนี้อีกแล้ว คำตอบก็ตรงไปตรงมาเลย เพราะโลกเปลี่ยนไป เราเข้าสู่ยุคทีวีดิจิทัล ระบบดิจิทัลไม่มีอาการหิมะฟุ้ง ภาพเบี้ยว หรือสีเพี้ยนแบบอนาล็อก ถ้าสัญญาณไม่มาก็ “ดับ” ไปเลย ไม่ได้ค่อย ๆ เพี้ยนให้เห็นเหมือนสมัยก่อน แถมสถานีโทรทัศน์ยุคนี้ก็มีรายการ โฆษณา หรือกราฟิกวิ่งตลอด แทบไม่มีช่วงว่างให้ส่งภาพทดสอบอีกแล้ว

ที่สำคัญ จอ LCD หรือ OLED สมัยใหม่มีความเที่ยงตรงทางเรขาคณิตสูงมาก แทบไม่ต้องมานั่งหมุนปรับด้วยตาเปล่าเหมือนจอหลังเต่า CRT ในอดีต ทุกอย่างถูกคาลิเบรตมาจากโรงงานแทบหมด

เกร็ดเล็ก ๆ ที่หลายคนอาจจำได้ ในประเทศไทย โดยเฉพาะช่อง 7 สี เคยใช้ภาพ PM5544 นี้อยู่นานมาก และมักจะมีเสียงประกอบเป็นดนตรีบรรเลงเบา ๆ หรือไม่ก็เสียงความถี่ 1 kHz แบบ “ตื๊ดดดด…” ยาว ๆ เอาไว้ให้ช่างเทคนิคใช้เช็คระดับความดังของเสียง ใครเคยตื่นเช้ามืดแล้วเปิดทีวีเจอภาพนี้พร้อมเสียงนั้น บอกเลยว่าเป็นความทรงจำร่วมของยุคหนึ่งจริง ๆ

วันนี้ภาพ PM5544 อาจจะหายไปจากหน้าจอ แต่สำหรับหลายคน มันยังคงเป็นสัญลักษณ์ของยุคอนาล็อก ยุคที่ทีวียังต้อง “ปรับ” กันทุกบ้าน และภาพนิ่งเงียบ ๆ ภาพนี้ ก็เคยเป็นเพื่อนยามดึกของใครหลายคนมาแล้ว 📺