ภาพถ่ายของสาวนิรนามซึ่งมีสภาพสมบูรณ์ดี ซึ่งถูกค้นพบจากซากเรือกลไฟที่อับปาง และถูกเรียกว่า "โมนาลิซ่า แห่งท้องทะเลลึก"

เรื่องนี้เป็นหนึ่งในเรื่องเล่าจากท้องทะเลลึก ที่ฟังแล้วทั้งขนลุก ทั้งงดงาม และชวนให้ใจเรานิ่งลงโดยไม่รู้ตัว เหมือนกำลังนั่งฟังเพื่อนเล่าเรื่องลึกลับเบาๆ ในคืนเงียบๆ

ย้อนกลับไปในปี ค.ศ. 2014 นักสำรวจกลุ่มหนึ่งได้ดำดิ่งลงสู่ท้องทะเลลึกนอกชายฝั่งรัฐเซาท์แคโรไลนา ความลึกตรงนั้นไม่ใช่เล่นๆ มากกว่า 2,200 เมตร แรงกดดันของน้ำมหาศาล ความมืดสนิท และความเงียบที่แทบไม่มีสิ่งมีชีวิตใดเคลื่อนไหว ที่แห่งนั้นคือสุสานของเรืออับปางลำหนึ่งในประวัติศาสตร์อเมริกา—SS Central America

เรือลำนี้เป็นเรือกลไฟที่อับปางในปี 1857 หลังเผชิญเฮอร์ริเคนรุนแรงกลางมหาสมุทรแอตแลนติก ผู้โดยสารกว่า 400 คน เสียชีวิต สมบัติมหาศาล ทั้งทองคำแท่ง เหรียญเงิน และทรัพย์สินส่วนตัว ถูกกลืนหายลงสู่ทะเลลึก เหตุการณ์ครั้งนั้นไม่ได้เป็นแค่โศกนาฏกรรมชีวิต แต่ยังส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ในยุคนั้นอีกด้วย

หลายคนรู้จักซากเรือลำนี้ในฐานะ “เรือทองคำ”
เพราะสมบัติที่พบภายหลัง ถูกประเมินมูลค่าในปัจจุบันมากกว่า 765 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

แต่ท่ามกลางทองคำที่ส่องประกาย กับเหรียญเงินที่เป็นที่ต้องการของนักสะสม สิ่งที่สะกดสายตาผู้คนมากที่สุด…กลับไม่ใช่ของมีค่าเหล่านั้นเลย

มันคือ ภาพถ่ายเก่าใบหนึ่ง

ภาพนั้นถูกพบอย่างเงียบงัน อยู่ในซากเรือที่ถูกปกคลุมด้วยโคลนและความมืด เป็นภาพถ่ายแบบ แดกเกอโรไทป์ (Daguerreotype) ซึ่งถือเป็นเทคโนโลยีการถ่ายภาพยุคแรกสุดของโลก ตัวภาพถูกบันทึกลงบนแผ่นโลหะ และนั่นอาจเป็นเหตุผลที่ทำให้มัน “รอดชีวิต” ใต้ทะเลลึกมาได้อย่างเหลือเชื่อ

ในภาพ…คือหญิงสาวคนหนึ่ง
เธอนั่งนิ่ง สีหน้าเรียบสงบ ดวงตาจ้องออกมาจากกรอบโลหะราวกับกำลังมองผ่านกาลเวลา ไม่มีชื่อ ไม่มีประวัติ ไม่มีคำอธิบายว่าเธอคือใคร แต่สายตานั้นกลับเต็มไปด้วยบางสิ่งที่อธิบายไม่ได้

นักสำรวจและนักประวัติศาสตร์ต่างพากันนิ่ง เมื่อได้เห็นภาพนี้เป็นครั้งแรก เพราะแม้จะผ่านมากว่า 157 ปี ใต้น้ำลึก แรงกดดันมหาศาล และสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย ภาพของเธอกลับยังคงสมบูรณ์อย่างน่าประหลาด ราวกับเวลาหยุดเดินตรงนั้น

ผู้คนจึงเริ่มเรียกเธอว่า
“โมนาลิซาแห่งท้องทะเลลึก”

ไม่ใช่เพราะความงามแบบหวือหวา แต่เพราะความลึกลับที่เธอทิ้งไว้
เธอคือใครกันแน่?
เป็นภรรยา คนรัก หรือคนสำคัญของผู้โดยสารบนเรือลำนั้นหรือไม่?
หรือเป็นเพียงภาพถ่ายที่ใครบางคนพกติดตัวไว้ เพราะมันมีค่าทางหัวใจมากกว่าสิ่งใด?

ในยุคศตวรรษที่ 19 การมีภาพถ่ายไม่ใช่เรื่องง่ายหรือราคาถูก ภาพหนึ่งภาพอาจมีค่าเท่ากับทรัพย์สินก้อนโต และมักจะเป็นสิ่งที่เก็บไว้แทนความคิดถึง แทนคำสัญญา หรือแทนคนที่รออยู่บนฝั่ง

บางที…
ภาพของหญิงสาวนิรนามคนนี้ อาจเป็นสิ่งสุดท้ายที่ใครบางคนกอดไว้แน่น ก่อนที่คลื่นจะกลืนเรือทั้งลำลงสู่ความมืด

จนถึงวันนี้ ไม่มีใครรู้คำตอบว่าเธอเป็นใคร
แต่บางที คำตอบนั้นอาจไม่สำคัญเท่าความรู้สึกที่ภาพนี้มอบให้เรา

เพราะท่ามกลางสมบัติมูลค่าหลายร้อยล้านดอลลาร์
สิ่งที่ทำให้ผู้คนหยุดมอง กลับเป็นเพียง “ใบหน้า” ของหญิงสาวคนหนึ่ง
ที่ยังคงจ้องกลับมาอย่างสงบ
จากก้นทะเลลึก
ผ่านเวลานับศตวรรษ
ราวกับจะบอกว่า…
บางความทรงจำ ไม่ได้จมไปพร้อมเรือเลยจริงๆ