จีนขาด ‘ขยะ’ จนต้องย้ายโรงงานไปทั่วโลก

เมื่อครู่นี้ ดิฉันเพิ่งได้อ่านข่าวหนึ่งเกี่ยวกับอุตสาหกรรม “เตาเผาขยะ” ของจีนค่ะ ต้องบอกว่าไม่เพียงน่าสนใจ แต่ยังสะท้อนโลกยุคใหม่ได้อย่างเฉียบคมจนอดคิดตามไม่ได้ว่า โลกของเราเปลี่ยนไปเร็วแค่ไหน และธุรกิจที่เคยรุ่งเรือง กลับพลิกผันได้ในชั่วพริบตาเดียว

เรื่องมีอยู่ว่า จีนซึ่งเคยเป็น “มหาอำนาจขยะ” ของโลก—มีโรงเผาขยะจำนวนมหาศาลเพื่อเปลี่ยนของเสียให้เป็นพลังงานไฟฟ้า—ตอนนี้กลับกำลังประสบปัญหาที่ไม่มีใครคาดคิดมาก่อนค่ะ
นั่นคือ “ขยะไม่พอ” ใช้!

อุตสาหกรรมเตาเผาขยะที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นความหวังในการลดปัญหามลพิษ กลับกำลังเผชิญภาวะกำลังการผลิตล้น ขยะในประเทศหายากขึ้นจากหลายสาเหตุ ทั้งเศรษฐกิจที่ชะลอตัว การแยกขยะที่เข้มงวด และโครงการ “เมืองปลอดขยะ” ของรัฐบาลจีนเอง

ผลที่ตามมาคือโรงเผาหลายแห่งต้องลดกำลังผลิต เหลือเพียงประมาณ 60% ของศักยภาพเท่านั้น บางโรงงานถึงขั้น ขุดเอาขยะเก่าในหลุมฝังกลบที่ปิดไปแล้วขึ้นมาเผา เพื่อให้เครื่องจักรยังเดินต่อได้

เมื่อในประเทศไม่มีขยะให้เผา ธุรกิจยักษ์ใหญ่ของจีนจึงต้อง “อพยพ” ไปหาขยะยังต่างแดนแทนค่ะ
ภายในเวลาแค่หกเดือน จำนวนโครงการเตาเผาขยะของจีนในต่างประเทศพุ่งขึ้นจาก 79 โครงการเป็น 101 โครงการ แผ่ขยายไปทั้งเอเชีย แอฟริกา จนถึงยุโรปและอเมริกา

ที่น่าสนใจคือ เดี๋ยวนี้เขาไม่ได้ไปแค่ขายเครื่องจักรอย่างเดียว แต่ไปแบบ “ครบวงจร” ทั้งเทคโนโลยี มาตรฐานการจัดการ ทีมงาน ไปจนถึงเงินทุน พร้อมเซ็ตระบบให้เสร็จสรรพ

แต่เหตุผลเบื้องหลังการขยายตัวนี้ ไม่ใช่การบุกตลาดอันยิ่งใหญ่ตามภาพโฆษณา หากแต่เป็นความจำเป็นจากวิกฤต “ของล้นขาดตลาด” ในบ้านตัวเองต่างหาก

รายได้หลักของอุตสาหกรรมนี้—ทั้งเงินอุดหนุนจากรัฐ การขายไฟฟ้า และเครดิตคาร์บอน—ต่างทยอยทยอยหายไปทีละอย่าง ราวกับโดนตัดเสาหลักออกทีละต้น
บางบริษัทที่เคยเป็นดาวเด่น ถึงขั้นมีหนี้ค้างชำระรวมกันหลายแสนล้านหยวนจนแทบประคองตัวไม่ไหว

นอกจากนี้ ผลกระทบด้านสังคมก็เริ่มปรากฏชัดขึ้น ชาวเมืองหลายพื้นที่ลุกขึ้นคัดค้านการตั้งเตาเผาขยะใหม่ เสียงต่อต้านเรื่องผลกระทบต่อสุขภาพ โดยเฉพาะสารไดออกซิน ทำให้การสร้างโรงงานใหม่เป็นเรื่องยากกว่าเดิมมาก

ทั้งหมดนี้ทำให้อุตสาหกรรมที่เคยถูกมองว่าเป็น “ทองคำจากขยะ” กลายเป็นภาระหนักในเวลาไม่นาน

ดิฉันอ่านแล้วก็รู้สึกว่า เรื่องนี้ให้บทเรียนสำคัญเกี่ยวกับการวางแผนชั่วยาวของภาครัฐและภาคธุรกิจไม่น้อยค่ะ
เพราะแม้อุตสาหกรรมเผาขยะจะช่วยแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ แต่หากขยายตัวเร็วเกินไป ก็อาจกลายเป็นดาบสองคมเหมือนกรณีจีน—ที่วันนี้ต้องหอบเทคโนโลยีออกไปต่างประเทศเพื่อหาวัตถุดิบ “ขยะ” มาหล่อเลี้ยงเตาเผา

บทสรุป

ยุคทองของเตาเผาขยะในจีนได้ปิดฉากลงอย่างเป็นทางการแล้ว
สิ่งที่ต้องจับตาต่อไปคือ จีนกำลังส่งออกเทคโนโลยี หรือกำลัง “ส่งออกความเสี่ยง” ไปสู่ประเทศอื่นทั่วโลกกันแน่