เจ้านายพระองค์ใดทรงเป็นต้นคิดให้ “ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพ”

เมื่อครู่นี้ดิฉันได้อ่านบทความหนึ่งของคุณ ปดิวลดา บวรศักดิ์ เผยแพร่เมื่อวันอังคารที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 เกี่ยวกับที่มาของธรรมเนียม “ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพ” ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจและให้แง่คิดทางประวัติศาสตร์อย่างมากค่ะ

จากบทความดังกล่าว ได้อ้างถึงพระราชนิพนธ์ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ในเรื่อง ประวัติต้นรัชกาลที่ 6 ซึ่งได้ทรงเล่าถึงการเปิดให้ประชาชนเข้าถวายบังคมพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เป็นครั้งแรก

โดยผู้ที่ทรงมีพระดำริริเริ่มให้ประชาชนได้เข้าเฝ้าและถวายบังคมพระบรมศพอย่างใกล้ชิดนั้น คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระองค์ท่านได้ทรงให้เหตุผลไว้ว่า ในอดีตประชาชนยังไม่มีโอกาสได้เข้าใกล้พระมหากษัตริย์มากนัก จึงรู้สึก “กลัวมากกว่ารัก” แต่เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรงมีพระเมตตา เปิดให้ประชาชนได้มีโอกาสเข้าเฝ้าอย่างใกล้ชิด ความรู้สึกของราษฎรก็เปลี่ยนไป กลายเป็นความรัก ความเคารพ และความผูกพันอย่างลึกซึ้ง

ดังนั้น เมื่อพระองค์เสด็จสวรรคต สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพจึงทรงเห็นสมควรให้ประชาชนได้มีโอกาสถวายบังคมพระบรมศพ เพื่อแสดงความอาลัยและความจงรักภักดีอย่างแท้จริง ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นธรรมเนียมที่สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

ดิฉันอ่านแล้วรู้สึกซาบซึ้งใจยิ่งนักค่ะ เพราะเป็นอีกแง่มุมหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงพระปรีชาสามารถและพระเมตตาธรรมของทั้งสองพระองค์ คือ รัชกาลที่ 5 และสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ที่ได้ทรงคิดริเริ่มสิ่งอันงดงามให้แก่แผ่นดิน

ขออนุญาตแบ่งปันเกร็ดความรู้นี้ไว้เพื่อให้เพื่อน ๆ ได้ร่วมรับรู้และรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์ไทยในอดีตค่ะ

อ้างอิง:
ราม วชิราวุธ. ประวัติต้นรัชกาลที่ 6. กรุงเทพฯ: มติชน, 2545.