ความสุขที่ยั่งยืนสร้างได้ ด้วยจิตวิทยาเชิงบวก และ แบบจำลอง PERMA เปลี่ยนชีวิตให้สุขใจอย่างยั่งยืน

ความสุข คือ ภาวะที่เกิดขึ้นภายในใจอย่างค่อยเป็นค่อยไป การพยายามเร่งรัด หรือ บังคับให้ชีวิตพบเจอแต่ความสุขตลอดเวลาเกินพอดี ซึ่งขัดแย้งกับธรรมชาติที่ควรจะเป็น ผลลัพธ์ที่ได้อาจกลับกลายเป็นความทุกข์ยาก หรือ ไม่ก็เป็นความสุขชั่วคราวที่เกิดขึ้นในชีวิตได้แค่ระยะสั้น ๆ

มาร์ติน เซลิกแมน (Martin Seligman) นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน แบ่งความสุขในชีวิตออกเป็น 3 แง่มุม ได้แก่

• ชีวิตที่รื่นรมย์ คือ อารมณ์ดี เพลิดเพลินกับความสนุกในชีวิตมากเท่าที่จะเป็นไปได้

• ชีวิตที่ได้ทุ่มเท คือ ใส่ใจจดจ่ออย่างลึกซึ้งอยู่กับบางสิ่ง เช่น เลือกทุ่มเทเวลาให้งาน หรือ ครอบครัว แล้วรู้สึกว่าเวลาหยุดนิ่ง เพราะเกิด flow หรือ ภาวะที่ใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับสิ่งที่กำลังทำ

• ชีวิตที่มีความหมาย คือ ความสุขที่มีคุณค่าที่สุด เป็นความอิ่มเอมและงอกงามทางใจ เพราะรู้เหตุผลและเข้าใจเป้าหมายของการมีชีวิตอยู่อย่างถ่องแท้

ในชีวิตของแต่ละคนจะมีความสุขแต่ละแง่มุมแตกต่างกันไป แต่ชีวิตที่ได้ทุ่มเทและชีวิตที่มีความหมายย่องสร้างความสุขใจในระดับลึกซึ้งมากกว่าชีวิตที่มีแค่ความรื่นรมย์เพียงอย่างเดียว ชีวิตจะยิ่งมีความสุขยืนยาว หากมีความสุขทั้ง 3 แง่มุม ในทางตรงกันข้าม ถ้าไม่มีสักแง่มุม จะรู้สึกว่างเปล่า เงียบเหงาและอ้างว้าง กลายเป็นคนไร้สุข

มาร์ติน เซลิกแมน จึงเสนอมุมมองใหม่ไว้ใน The Theory of Well-Being แนวคิดเรื่องความอยู่ดีมีความสุขว่า แท้จริงแล้วความสุขเป็นสิ่งที่ทุกคนสร้างได้เอง แต่ต้องรู้จักองค์ประกอบ หรือ ปัจจัยที่ทำให้เกิดความสุขเสียก่อน แล้วค่อย ๆ ปรับเปลี่ยนความคิด ความเป็นอยู่ ให้ชีวิตรับรู้ได้ถึงความสุขเหล่านั้น มีทั้งหมด 5 องค์ประกอบ เรียกรวมกันว่า PERMA model แบบจำลองที่ทำให้เกิดความสุขใจในชีวิต

1.P: Positive Emotion รู้สึกดีมีอารมณ์บวก แม้พบเจอเรื่องแย่ แต่ถ้าจัดการความรู้สึกได้เหมาะสมกับวุฒิภาวะ ยังคงอารมณ์เชิงบวกอย่าง สงบ มีสติ ภาคภูมิใจ บันเทิงใจ ตื่นเต้นเร้าใจ รู้สึกมีความหวัง มีแรงบันดาลใจ ร่วมกับการมองโลกในแง่ดีไว้ได้ จะทำให้ชีวิตมีความสุข เช่น บางคนมีความสุขเวลาอยู่กับสัตว์เลี้ยง คนที่เรารัก บางคนมีความสุขกับการฟังเพลง การอ่านหนังสือ การทำงานอดิเรก เป็นต้น

2.E: Engagement เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่ง แบ่งปันช่วงเวลาในชีวิตไปอยู่กับคนที่ทำให้รู้สึกดีทุกครั้ง อาจลงมือทำกิจกรรมตามความสนใจส่วนตัว รับผิดชอบตามหน้าที่ ทำงานอดิเรก เล่นเกมกีฬา จะช่วยสร้างสมาธิ และ ความสุขใจได้ เพราะรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า เป็นส่วนสำคัญส่วนหนึ่งกับสิ่งที่ทำอยู่กับปัจจุบัน ใช้สติและจิตใจอยู่กับสิ่งที่กำลังทำในเวลานั้น ดื่มด่ำกับความสุข ความสนุก ความสำเร็จ ความภูมิใจเล็ก ๆ รอบตัว

3.R: Relationship สานสัมพันธ์ภาพที่ดีทุกรูปแบบ คนที่มีความสุขกับชีวิตจะไม่ปิดกั้นตัวเอง จึงเปิดกว้างทำความรู้จักกับผู้คนที่ผ่านเข้ามาตลอดชีวิต มอบความรัก ความหวังดี มิตรไมตรีต่อคนรอบข้างด้วยความจริงใจ ไม่เคยรู้สึกว่าอยู่ตัวคนเดียว เพราะมีคนดี ๆ คอยเติมเต็มชีวิตไม่ให้โดดเดี่ยว เป็นพลังใจให้ผ่านเรื่องแย่ไปได้

4.M: Meaning ชีวิตเปี่ยมความหมาย ชีวิตของแต่ละคนมีเป้าหมายที่แตกต่างกัน บางคนใช้ชีวิตเพื่อเรียนรู้สิ่งใหม่  บางคนมีเป้าหมายในการมีอาชีพที่มั่นคง บางคนตั้งใจทำความฝัน บางคนต้องการใช้ชีวิตอย่างมีความสุขในทุกวัน แล้วควรตอบคำถามเพิ่มเติมว่า เมื่อทำตามเป้าหมายสำเร็จจะมีชีวิตอยู่ไปเพื่ออะไร โดยไม่จำกัดความแค่เพื่อตัวเองเท่านั้น ความหมายของการมีชีวิตอยู่จะครอบคลุม แผ่กว้าง ถึงเพื่อนมนุษย์ และ สังคม ให้มีส่วนร่วมนิยามความหมายของชีวิตให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพราะจะได้ตระหนักว่า หลังจากตัวเองสำเร็จเป้าหมายที่ตั้วใจแล้วเมื่อได้เพื่อแผ่ต่อผู้อื่นบ้าง ให้ได้มีความสุขร่วมกัน ชีวิตก็มีความสุขใจเพิ่มขึ้นตามมา

5.A: Accomplishment พลังจากความสำเร็จ ทุกความสำเร็จที่เกิดขึ้นในแต่ละช่วงชีวิต ทั้งเรื่องเล็กน้อยที่ทำได้เป็นกิจวัตร เช่น ทำงานเสร็จทันเวลา และ เรื่องยิ่งใหญ่ที่บรรลุเป้าหมายตามหวังด้วยความมุมานะ ความเชี่ยวชาญ ความสามารถส่วนตัว ต่างเป็นพลัง กำลังใจ ความก้าวหน้า และ ความสุขในรูปแบบความนับถือตัวเอง