อิเคบานะ Ikebana ศิลปะการจัดดอกไม้สไตล์ญี่ปุ่น

 

อิเคบานะ (Ikebana) ภาษาญี่ปุ่น 生け花, いけばな  แปลว่า ดอกไม้มีชีวิต (living flowers) หรือ วิถีแห่งดอกไม้ (ways of flower) คือ ศิลปะการจัดดอกไม้แบบญี่ปุ่นโบราณ

 

• อิเค (Ikeru / 生け) แปลว่า การจัดวาง ในอีกความหมายหนึ่ง คือ การมีชีวิต

 

• บานะ หรือ ฮานะ (bana / 花) แปลว่า ดอกไม้

 

เมื่อรวมกันมีความหมายว่า “การจัดดอกไม้ให้มีชีวิต” (เหมือนดั่งที่มันอยู่ในธรรมชาติ) เรียกให้สละสลวย คือ “วิถีแห่งดอกไม้”

 

 

หลักการจัดดอกไม้อิเคบานะ

• การจัดดอกไม้สไตล์ญี่ปุ่นอย่างอิเคบานะมีการสอนที่แตกต่างออกไปหลากหลายรูปแบบ แต่โดยมากผู้จัดจะเน้นกระบวนการของความเงียบและความอดทน เป็นสิ่งที่ทำให้ผู้เรียนได้ฝึกฝนการมองอย่างลึกซึ้งในดอกไม้ และวัสดุต่าง ๆ เช่นเดียวกับการชื่นชมทุกองค์ประกอบจากธรรมชาติ
  

 

• ความว่าง คือ องค์ประกอบสำคัญในอิเคบานะ การเรียนรู้เกี่ยวกับความว่าง โดยการสังเกต และสร้างความว่าง เพื่อให้องค์ประกอบต่าง ๆ ได้มีพื้นที่สำหรับเคลื่อนไหว หายใจ และเชื่อมต่อกันคือสิ่งที่สำคัญ เพราะพื้นที่ว่างเป็นสิ่งที่ช่วยขยายและหลอมรวมทุกสิ่งเข้าด้วยกันเป็นหนึ่งเดียวแทนที่จะเป็นองค์ประกอบย่อย

 

 

การเรียนรู้ทางจิตวิญญาณระหว่างการจัดดอกไม้อิเคบานะ

• เวลาแห่งความเงียบ เปรียบเสมือนการเดินทางภายในที่เกิดขึ้นระหว่างการจัดดอกไม้อิเคบานะ เพราะเป็นช่วงเวลาที่จะได้ใช้สำรวจธรรมชาติที่มักจะมองข้าม เพราะการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ บางคนอาจไม่สามารถอยู่กับความเงียบเหล่านี้ได้ เพราะไม่เคยมีเวลาที่จะได้อยู่กับความเงียบ

 

• การแสดงออกความรู้สึกที่เกิดขึ้นอย่างตรงไปตรงมา เรียนรู้และอนุญาตที่จะจัดดอกไม้ เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่จะได้ค่อย ๆ เรียนรู้ระหว่างการจัดดอไม้อิเคบานะ

 

• ค่อยๆ เรียนรู้สิ่งที่เกิดขึ้นภายใน ความอ่อนโยนของธรรมชาติ และความเชื่อมโยงระหว่างเรากับดอกไม้ โดยได้ใช้ทั้งจินตนาการอย่างสร้างสรรค์ แจ่มใส มีสมาธิ และผ่อนคลายไปในขณะเดียวกัน

 

 

รูปแบบการจัดดอกไม้สไตล์อิเคบานะ (Styles of Ikebana)

• ริกกะ (Rikka / 立花) แปลว่า Standing Flowers หรือการจัดดอกไม้แนวตั้ง เป็นอิเคบานะรูปแบบดั้งเดิมที่เก่าแก่และเป็นทางการที่สุด การจัดดอกไม้สไตล์นี้มักอยู่บนพื้นฐานและหลักการที่มีระบบระเบียบค่อนข้างชัดเจน ตลอดจนแฝงความหมายเชิงหลักธรรมไปพร้อมกัน ริกกะ จะประกอบขึ้นด้วยกิ่งก้านดอกไม้พืชพรรณ 7 หรือ 9 กิ่ง เพื่อสื่อถึงธาตุทั้ง 7 หรือ 9 ที่หลอมรวมเป็นธรรมชาติ

 

 

• โชกะ หรือ เซกะ (Shoka or Seika / 生花) แปลว่า Pure Flowers หรือการนำเสนอความงดงามอันบริสุทธิ์และแท้จริงของหมู่มวลดอกไม้ รูปแบบนี้เกิดขึ้นในยุคเอโดะ (Edo Period; ค.ศ.1603-1868) โดยพัฒนามาจากจัดดอกไม้สไตล์ริกกะ แต่ลดทอนรายละเอียดและความเป็นทางการลงให้ดูเรียบง่ายกว่า ยังคงยึดถือเรื่องสัดส่วนและกฎเช่นเดิม ใช้ดอกไม้และพรรณพืช 3 กิ่งเพื่อสื่อถึง สวรรค์-โลก(ธรรมชาติ)-มนุษย์ จัดตามหลักโครงสร้างรูปสามเหลี่ยม ขับเน้นเอกลักษณ์ของพืชแต่ละพันธุ์ให้โดดเด่นยิ่งขึ้น ตลอดจนโชว์ความงดงามของเส้นสายที่ธรรมชาติรังสรรค์ขึ้นอย่างงดงาม

 

 

• จิยูกะ (Jiyuka / 自由花) คำว่า “จิยู (Jiyu / 自由)” แปลว่า อิสระ หมายถึง รูปแบบฟรีสไตล์ (Free Style) ที่ดูร่วมสมัยและสร้างสรรค์ได้อย่างไม่จำกัด ภาชนะหรือแจกันเป็นได้หลากหลายรูปทรง ดีไซน์ล้ำสมัยได้เต็มที่ หรือกระทั่งประยุกต์วัสดุรูปแบบอื่นมาเป็นภาชนะก็ได้เช่นกัน ยังคงเน้นการนำเสนอความงดงามของธรรมชาติและสะท้อนถึงจิตวิญญาณอิเคบานะได้อย่างเด่นชัด

 

 

• นาเกะอิเระบานะ (Nageirebana / 投げ入れ) หรือ เฮกะ (Heika / 瓶花) คำนี้มีรากมาจากคำว่า “นาเกะอิเระ (Nageire / 抛入花)” แปลว่า Thrown in หรือโยนใส่เข้าไป รูปแบบนี้มีลักษณะเรียบง่ายคล้ายการจัดแจกันง่าย ๆ แบบสไตล์ตะวันตก ไม่มีรูปแบบหรือโครงสร้างตายตัว แต่ยังคงให้ความสำคัญกับเรื่องสัดส่วนเพื่อทำให้เกิดโครงสร้างสามเหลี่ยมอย่างหลวม ๆ รูปแบบนี้พัฒนามาจากสไตล์โชกะ ทว่าลดความเป็นทางการลง จัดแต่งให้สวยงามเป็นธรรมชาติ ดูไม่พยายามจัดนัก

 

 

• โมริบานะ (Moribana / 盛花) แปลตรงตัวว่า Piled-up Flowers หรือกองดอกไม้ หมายถึง รูปแบบการจัดดอกไม้ในแนวระนาบที่มีลักษณะเป็นทรงพุ่มหรือเอนเอียงสู่แนวราบ คล้ายกับสไตล์ริกะ แต่ดูนุ่มนวลและรู้สึกถึงการเคลื่อนไหวมากกว่า ยังคงให้ความสำคัญกับเรื่องกฎเกณ์และสัดส่วน หลักโครงสร้างสามเหลี่ยม ตลอดจนแฝงความหมายในการเป็นสัญลักษณ์ตัวแทน สวรรค์-โลก(ธรรมชาติ)-มนุษย์ การจัดดอกไม้จะเลือกใช้ภาชนะทรงเตี้ย ก้นตื้น ขอบต่ำ ปากกว้าง วางตัวแนวนอน อาจสื่อถึงการย่อส่วนสวนญี่ปุ่นและภูมิประเทศอันงดงามลงมาไว้ในนี้