"อามะซัง" เงือกสาวเเห่งท้องทะเลญี่ปุ่น

     "อามะซัง" ชื่อนี้อาจจะไม่ค่อยคุ้นเคยกับคนไทยเท่าไหร่นัก แต่ชาวญี่ปุ่นจะรู้จักดี เพราะสาวๆเหล่านี้ ทำอาชีพการดำน้ำหาของทะเลสดๆขึ้นมาจากท้องทะเล เปรียประดุจนางเงือกเเห่งท้องทะเล วันนี้เราทำความรู้จัก "อามะซัง" กัน

“อามะซัง” คือหนึ่งในตำนานอาชีพนักดำน้ำตัวเปล่าที่มีประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนานนับพันปี ผ่านการสืบทอดการดำน้ำภายในครอบครัวจากรุ่นสู่รุ่น มักพบเห็นได้ในบริเวณชายฝั่งของประเทศญี่ปุ่น โดยเฉพาะจังหวัดมิเอะ และจังหวัดอิชิกาวะ 

   การดำน้ำของอามะซังโดยส่วนมากจะเป็นการดำลงไปเพื่อเก็บหอย และสาหร่ายทะเล เพื่อนำมาประกอบอาหาร หรือนำมาขายสร้างรายได้เสริมให้กับครอบครัว การดำน้ำของอามะซังจึงเป็นมากกว่าอาชีพ เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชาวญี่ปุ่น

ในอดีตสังคมญี่ปุ่นมีการแบ่งบทบาท แบ่งหน้าที่ผ่านเพศสภาพอย่างชัดเจน ผู้ชายจะทำงานหารายได้เพื่อเลี้ยงดูครอบครัว ส่วนผู้หญิงมักจะมีหน้าที่ดูแลบ้านเรือนทำอาหารให้กับคนในครอบครัว ซึ่งวัตถุดิบในการปรุงอาหารส่วนหนึ่งก็ได้มาจากการดำน้ำหาในท้องทะเล ดังนั้น เราจึงมักจะเห็นว่าคนที่เป็นอามะซังส่วนใหญ่จึงเป็นผู้หญิง เพราะเป็นหน้าที่ที่ถูกสืบทอดต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่น

หญิงสาวที่จะเป็นอามะซังนั้นต้องเริ่มฝึกการดำน้ำตั้งแต่เด็ก เพื่อเรียนรู้เทคนิคการกลั้นหายใจ และการดำน้ำในน้ำเย็น ให้ร่างกายเกิดความเคยชิน จนสามารถปรับรูปแบบการหายใจให้ดำน้ำเป็นเวลานานๆ รวมไปถึงการเรียนรู้เรื่องช่วงเวลาที่เหมาะสมในการดำน้ำ รู้จักทะเล รู้จักแหล่งอาหารในทะเล

นอกจากนี้ ภายในร่างกายของผู้หญิงจะมีชั้นไขมันมากกว่าผู้ชาย จึงทำให้สามารถทนความหนาวเย็นของนํ้าได้ดีกว่า รวมไปถึงการกลั้นหายใจก็สามารถทำได้ดีกว่าผู้ชายเช่นเดียวกัน อามะซังบางคนสามารถดำลงไปได้ลึกถึง 15-20 เมตร ด้วยการหายใจเข้าเพียงแค่ครั้งเดียว และไม่ต้องพึ่งถังออกซิเจนหรืออุปกรณ์ใดๆ

อามะซังนอกจากจะเป็นผู้หญิงแล้ว โดยส่วนมากยังเป็นผู้สูงวัยอีกด้วย ส่วนหนึ่งเป็นเพราะว่าการดำน้ำเป็นการออกกำลังกายที่ช่วยให้ร่างกายแข็งแรง จึงทำให้ผู้ที่เป็นอามะซังมักจะมีสุขภาพที่ดีกว่าคนทั่วไป แม้จะอยู่ในวัย 90 ปี ก็ยังสามารถดำผุดดำว่ายเก็บของในทะเลได้ไม่ต่างจากคนหนุ่มสาว 

และด้วยความที่ว่าอามะซังคืออาชีพ คือวิถีชีวิตที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ทำให้ผู้ที่เป็นอามะซังจะมีความผูกพันกับอาชีพนี้มากเป็นพิเศษ และต้องการที่จะสืบทอดต่อไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้วิถีการเป็นอามะซัง จนทำให้รู้สึกว่าไม่สามารถที่จะหยุดทำหน้าที่ตรงนี้ได้ แม้ว่าวัยจะล่วงเลยไปมากเท่าไหร่ก็ตาม ซึ่งสวนทางกับจำนวนผู้สืบทอดที่มีน้อยลงเรื่อยๆ เพราะการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมทางทะเล การมีอาชีพอื่นที่น่าสนใจมากขึ้น และการขาดแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่เข้ามาสืบทอดอาชีพนี้

สมัยก่อนหลังจากอามะซังดำน้ำเสร็จเป็นที่เรียบร้อย มักที่จะมานั่งพักผ่อนผิงไฟให้ความอบอุ่นกับร่างกายในกระท่อมอามะ แต่ในปัจจุบันกระท่อมแห่งนี้ได้เปลี่ยนแปลงมาเป็นสถานที่ต้อนรับนักท่องเที่ยว ปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัย เพื่อสืบทอดวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม

การสัมผัสวิถีชีวิตแบบอามะซังจะเริ่มจากการพาไปชมการดำน้ำตัวเปล่าบริเวณริมทะเล เป็นการโชว์ให้เห็นว่าวันนี้สามารถเก็บของทะเลอะไรขึ้นมาได้บ้าง หลังจากนั้นจะไปรวมตัวกันที่กระท่อมอามะ เพื่อชิมอาหารทะเลสดๆ ที่อามะซังจับขึ้นมา พร้อมฟังเรื่องเล่าจากเหล่าอามะ เกี่ยวกับการจับปลา และประสบการณ์ตลอดชีวิตที่พบเจอในท้องทะเล รวมไปถึงชมการแสดงร้องเล่นเต้นรำสไตล์อามะ ที่จะชวนทุกคนออกมาเต้นไปพร้อมๆ กัน หรือใครที่อยากคอสเพลย์เป็นอามะซังก็มีชุดอามะซังให้เช่าถ่ายรูป นอกจากนี้ ในบางหมู่บ้านก็มีที่พักสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการสัมผัสวิถีชีวิตของอามะซังอย่างใกล้ชิดอีกด้วย

สิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดเจนเลยก็คือ วิถีชีวิตของเหล่าอามะซังได้รับการพูดถึงมากขึ้น มีนักท่องเที่ยวจำนวนมากทั้งชาวญี่ปุ่นและชาวต่างชาติ หลั่งไหลกันมาเพื่อพบกับอามะซังตัวจริง ทำให้อามะซังไม่เพียงแต่จะเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น แต่ยังเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาสัมผัสวิถีชีวิตอันเป็นเอกลักษณ์ของชาวญี่ปุ่นอีกด้วย การได้พบกับอามะซังตัวจริง เสียงจริง และได้เรียนรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตที่สัมผัสทุกอย่างได้ด้วยตนเอง ถือเป็นประสบการณ์ที่หาได้ยากและน่าประทับใจเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งในท้ายที่สุดแล้ว จะส่งผลต่อไปยังการสืบทอดอาชีพอามะซังที่ส่งต่อกันมาหลายชั่วอายุคนให้คงอยู่สืบไป 

*******