“ทะเลทรายน้ำเเข็ง”เเห่งทวีปแอนตาร์กติกกา

เมื่อพูดถึงทะเลทราย หลายคนคงนึกถึงทะเลทรายที่มีแดดร้อน แล้งพื้นทรายอันเวิ้งว้างสุดสายตา หาที่สิ้นสุดไม่ได้ หากพูดถึงทะเลทรายที่ใหญ่ที่สุดในโลกหลายคนคงตอบว่า “ทะเลทรายซาฮาร่า” นั่นอาจเป็นคำตอบ “ผิด” เพราะคำตอบ ณ ปัจจุบันนี้คือ “ทะเลทรายแอนตาร์กติกา” ในทวีปแอนตาร์กติกา หลายคนคงตกใจ ขั้วโลกก็มีทะเลทรายด้วยหรือ แต่ทะเลทรายนี้ไม่ได้เป็นทะเลทรายอย่างที่หลายคนคิด มันคือพื้นน้ำแข็งลมกรรโชกแรงจนอุณหภูมิติดลบ จนไม่สามารถมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ได้ หรือมีพืชพรรณขึ้นมาได้ ทำไมถึงเป็นทะเลทราย

ทำไมแอนตาร์กติกา จึงมีทะเลทราย แล้วตัวกำหนดได้เป็นข้อกำหนดว่าเป็นทะเลทราย หากเรานำทะเลทรายซาฮาร่า และทะเลยทรายแอนตาร์กติกกา มาเปรียบเทียบกันก็จะได้ประมาณนี้

ทะเลทราย แห้ง ร้อน นี่คือคำที่มักใช้อธิบายทะเลทราย แต่เนินทรายที่ลมพัดแรงสุดลูกหูลูก ตา ที่ผุดขึ้นมาในหัวนั้นเป็นเพียงส่วนน้อยของทะเลทรายทั้งหมดบนโลกเท่านั้น ทะเลทรายจริงๆ แล้วก็คือสถานที่ที่มีปริมาณน้ำฝนน้อยมาก

ทะเลทรายกึ่งเขตร้อนอย่างทะเลทรายซาฮาราเป็นสิ่งที่ผู้คนมักนึกถึงเมื่อคิดถึงทะเลทราย ทะเลทรายซาฮารามีที่ราบสูง หิน และเนินทรายในช่วงฤดูร้อน อุณหภูมิในทะเลทรายซาฮ่าราอาจสูงกว่า 50°C (122°F) ทำให้เป็นหนึ่งในทะเลทรายที่ร้อนที่สุดในโลก แม้จะมีอุณหภูมิเหล่านี้ แต่ทะเลทรายซาฮาราก็เป็นบ้านของต้นมะกอก แอนทิโลป เจอร์บัว แมงป่อง หมาจิ้งจอก และไฮยีนา         นอกจากนี้ยังเป็นบ้านของผู้คน โดยมีเมืองใหญ่หลายแห่งตั้งอยู่ที่นั่น รวมถึงไคโรในอียิปต์ ตริโปลีในลิเบีย และทิมบักตูในประเทศมาลี ด้วยพื้นที่ 9.4 ล้านตารางกิโลเมตร (3.6 ล้านตารางไมล์) ทะเลทรายซาฮารายังเป็นทะเลทรายร้อนที่ใหญ่ที่สุดในโลกอีกด้วย

ทะเลทรายที่ใหญ่ที่สุดในโลกคือแอนตาร์กติกา ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 14.2 ล้านตารางกิโลเมตร (5.5 ล้านตารางไมล์) นอกจากนี้ยังเป็นทะเลทรายที่หนาวที่สุดในโลก เย็นกว่าทะเลทรายขั้วโลกอีกแห่งของโลกอย่างอาร์กติกเสียอีก แอนตาร์กติกาประกอบด้วยแผ่นน้ำแข็งเป็นส่วนใหญ่ อุณหภูมิต่ำสุดถึง -89°C (-128.2°F) น้ำแข็งที่ปกคลุมพื้นที่นี้มีความหนาเฉลี่ย 2.45 กิโลเมตร (1.5 ไมล์)

 แอนตาร์กติกาแทบไม่มีพืชพรรณเลย สัตว์ที่อาศัยอยู่ที่นั่นส่วนใหญ่เป็นสัตว์กินเนื้อ เช่น เพนกวิน นกอัลบาทรอส วาฬ และแมวน้ำ น้ำทะเลของแอนตาร์กติกาอุดมไปด้วยสิ่งมีชีวิตในทะเล รวมถึงปลา เคย และฟองน้ำทะเล

ทั้งทะเลทรายซาฮาราและแอนตาร์กติกาจะเป็นทะเลทรายได้อย่างไร? เหตุผลก็คือทั้งสองมีปริมาณน้ำฝนเพียงเล็กน้อยตลอดทั้งปี โดยทั่วไปประมาณ 25 เซนติเมตร (10 นิ้ว) หรือน้อยกว่า ทำให้ทั้งสองเป็นพื้นที่ที่พืชและสัตว์อาศัยอยู่ได้ยาก ทะเลทรายทั้งสองมีหลักฐานฟอสซิลที่บ่งชี้ว่าสิ่งนี้ไม่ได้เป็นความจริงเสมอไป จากหลักฐานฟอสซิล ทะเลทรายซาฮาราและแอนตาร์กติกาดูเหมือนจะเคยเป็นที่อยู่อาศัยของพืชและสัตว์หลายชนิดในอดีต

ดังนั้นทำไมทวีปแอนตาร์กติกกาเป็นทวีปที่เหน็บหนาว ทำไมถึงมีทะเลทรายได้ เพราะว่าการให้คำจำกัดความของทะเลทรายไม่ได้อยู่ตามตะวันตกนิยมที่ทำให้เราเห็นภาพทะเลทรายเป็นคำว่าร้อน แล้ง ขอย้ำต้องร้อนด้วยนะ แต่ความจริงแล้ว ทะเลทรายที่ใหญ่ที่สุดในโลก คือ ทะเลทรายแอนตาร์กติกกา เพราะ “ทะเลทราย” (Desert) ไม่ได้หมายถึงสถานที่ร้อนจัด หรือมีแต่ทรายเท่านั้น แต่หมายถึงพื้นที่ที่มี ปริมาณฝนตกเฉลี่ยน้อยมาก (โดยทั่วไปน้อยกว่า 250 มิลลิเมตร/ปี) มีความชื้นในอากาศต่ำ การคายน้ำจากพื้นดินสูง ดังนั้น “ความแห้งแล้ง” คือคุณสมบัติสำคัญของทะเลทราย ไม่ใช่อุณหภูมิ หากมาดูข้อมูลเชิงลึกของทะเลรายแอนตาร์กติกกา ก็อาจจะนึกภาพออกเลยว่าทำไมถึงใหญ่ที่สุด

Antarctic Desert: ทะเลทรายขั้วโลกใต้
              ที่ตั้ง: ทวีปแอนตาร์กติกา (Antarctica) – ด้านล่างสุดของโลก

พื้นที่: ประมาณ 14,000,000 ตารางกิโลเมตร ใหญ่กว่าทะเลทรายซาฮาร่าถึง 1.5 เท่า

ประเภท: ทะเลทรายขั้วโลก (Polar Desert)

ปริมาณฝน/หิมะตกต่อปี: เฉลี่ยเพียง 10–50 มิลลิเมตร

อุณหภูมิเฉลี่ย: ฤดูร้อน: -20°C ถึง -30°C และ ฤดูหนาว: ต่ำสุดถึง -80°C

สภาพอากาศ : เป็นภูมิภาคที่หนาวที่สุดในโลก , มีลมแรงจัดมาก โดยเฉพาะพายุที่เรียกว่า Katabatic winds หรือ ลมเย็นที่ไหลลงจากภูเขาน้ำแข็ง ,ท้องฟ้ามักแจ่มใสเพราะมีเมฆน้อย (อากาศแห้งมาก)

ระบบนิเวศ : มีสิ่งมีชีวิตเพียงเล็กน้อย เช่น: แบคทีเรีย, รา, ไลเคน (สิ่งมีชีวิตกลุ่มที่อาศัยอยู่ได้แม้ในสภาพสุดขั้ว)
              สัตว์ที่พบบริเวณชายฝั่ง: เพนกวิน, แมวน้ำ, วาฬ ไม่มีพืชหรือสัตว์บกใหญ่ๆ อาศัยอยู่ภายในทวีป

ระบบนิเวศ : มีสิ่งมีชีวิตเพียงเล็กน้อย เช่น แบคทีเรีย, รา, ไลเคน สิ่งมีชีวิตกลุ่มหรือพืชเซลล์เดียวที่อาศัยอยู่ได้แม้ในสภาพสุดขั้วแบบนี้ , สัตว์ที่พบบริเวณชายฝั่ง: เพนกวิน, แมวน้ำ, วาฬ ไม่มีพืชหรือสัตว์บกใหญ่ๆ อาศัยอยู่ภายในทวีป

ชั้นน้ำแข็ง : แอนตาร์กติกามี น้ำแข็งประมาณ 90% ของน้ำแข็งทั้งหมดบนโลก ถ้าน้ำแข็งทั้งหมดละลาย จะทำให้ระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้นกว่า 60 เมตร

ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจ :  บางพื้นที่ในแอนตาร์กติกา ไม่เคยมีฝนหรือหิมะตกมาเป็นพันปี,  ภูมิทัศน์บางส่วนดูคล้ายกับ “ดาวอังคาร” และนักวิทยาศาสตร์ใช้จำลองภารกิจสำรวจอวกาศ ,  มีความชื้นต่ำสุดในโลก ถึงแม้จะมีน้ำแข็งจำนวนมหาศาล แต่ก็ไม่ใช่น้ำในสถานะเหลว

โดยสรุปแล้วทะเลทรายที่ใหญ่ที่สุดในโลก! อย่างแอนตาร์กติกกา คือ ที่ไม่มีทราย ไม่มีแดดร้อน แต่กลับเต็มไปด้วยน้ำแข็งขาวโพลน ภูเขาน้ำแข็งตระการตา และฝนตกน้อยสุดๆ จนถูกจัดว่าเป็น “ทะเลทรายขั้วโลก” ที่กว้างใหญ่แล้วหนาวเหน็บที่สุดในโลก

***********