"พระมะเหลเถไถ":วรรณคดีคำแปลก

จากที่ผู้เขียนเคยเล่าเรื่องของงานเขียนของคุณสุวรรณที่เขียนไม่จบอย่าง "พระเอ็ดยง" ไปแล้ว พระเอ็ดยงนั้นเป็นวรรณกรรมคำผวนชวนขันในเชิงสัปดี้สีปะดน จนมีการขนานนามว่า วรรณกรรมกวีเสียจริต วันนี้จะมาต่อด้วยวรรณกรรมคำแปลก อย่างพระมะเหลเถไถกัน

    พระมะเหลเถไถ เป็นกลอนบทละครที่ประพันธ์โดยคุณสุวรรณ ที่ประพันธ์ขึ้นตามจินตนาการและแต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 มีความแปลกที่แต่งขึ้นเป็นภาษาบ้าง ไม่เป็นภาษาบ้างปะปนกันไปแต่ต้นจนปลาย แต่ใครอ่านก็เข้าใจความได้ตลอดเรื่อง ถูกกล่าวหาในสมัยนั้นว่าแต่งเมื่อ "เสียจริต" หรือ "มีสติฟุ้งซ่านผิดปกติ" เพราะเป็นเรื่องแปลกประหลาดในวงการกวียุคนั้น

    ส่วนใหญ่วางถ้อยคำที่ไม่เป็นภาษาไว้ใน 3 คำท้ายวรรคทุกวรรค กระบวนการแต่งกลอนบทละครก็ดำเนินไปตามธรรมเนียมการแต่งตามแบบฉบับของบทละคร มีการระบุชื่อเพลงที่ใช้ในการขับร้อง ขึ้นกลอนด้วยคำว่า "เมื่อนั้น" "บัดนั้น" "มาจะกล่าวบทไป" มีบทสระสรงแต่งองค์ทรงเครื่องของตัวละคร มีบทพรรณนาธรรมชาติ มีบทเกี้ยวพาราสี บทชมนาง เป็นต้น 

 ตัวอย่างวรรณคดี พระะมะเหลเถไถ

๏ เมื่อนั้น   พระมะเหลเถไถมะไหลถา

สถิตยังแท่นทองกะโปลา   ศุขาปาลากะเปเล

วันหนึ่งพระจึงมะหลึกตึก   มะเหลไถไพรพรึกมะรึกเข

แล้วจะไปเที่ยวชมมะลมเต   มะโลโตโปเปมะลูตู

ตริแล้วพระมะเหลจึงเป๋ปะ   มะเลไตไคลคละมะหรูจู๋

จรจรัลตันตัดพลัดพลู   ไปสู่ปราสาทท้าวโปลา...

    จากตัวบทที่ยกมาข้างต้นนี้ เป็นความตอนหนึ่งในวรรณคดีเรื่อง พระมะเหลเถไถ ผลงานการประพันธ์ของ คุณสุวรรณ ซึ่งเป็นธิดาพระยาอุไทยธรรม (กลาง) ราชินิกุลบางช้าง เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงการใช้คำที่แปลกประหลาดที่ปรากฏในเรื่อง พระมะเหลเถไถ...

  ผลงานนี้สร้างชื่อเสียงแก่คุณสุวรรณเป็นอย่างมาก จนทำให้เป็นที่รู้จักทั้งในหมู่หญิงชาววังและชนชั้นสูงทั่วไป โดยบทละครทั้งพระมะเหลเถไถและอุณรุทร้อยเรื่อง ได้รับการตีพิมพ์ในสมุดที่เรียกว่า เรื่องพระมะเหลเถไถเรื่อง 1 กับอุณรุทร้อยเรื่อง บทละครเรื่องนี้ยังเป็นวรรณกรรมที่วิพากษ์งานวรรณกรรมด้วยกันด้วย โดยล้อเลียนวรรณคดีแบบฉบับโดยเฉพาะบทละครใน เป็นที่สังเกตว่า คุณสุวรรณเลือกใช้คำที่ไม่มีความหมายในภาษาไทยมาใส่ในบทละครเป็นจำนวนมาก แต่ผู้อ่านยังสามารถเข้าใจเนื้อเรื่องจากบริบทแวดล้อมได้ 

   การวิพากษ์ในส่วนนี้ คือ การใช้ภาษาชวามลายูในบทพระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนา เนื่องจากบทประพันธ์เรื่องนี้ รัชกาลที่ 2 ทรงสรรคำและปรับคำจากภาษาชวามลายูมาใช้ในบทละครเป็นจำนวนมากต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์ นิราชพระมเหลเถไถ เพื่อล้อบทละครเรื่องนี้ น่าจะมีการแต่งล้อเลียนวรรณคดีเรื่อง อิเหนา สามารถสังเกตได้จากชื่อของตัวละครที่ถูกตั้งชื่อให้คล้ายกับชาวชวา เช่นตัวละคร "พระมะเหลเถไถ" "ท้าวโปลากะปาหงัน" "นางตาลากะปาลัน" หรือ "ยักษ์มาลาก๋อย" ที่เป็นผู้มาชิงตัว “นางตะแลงแกง” ไปจากพระมะเหลเถไถ เป็นต้น

เนื้อเรื่องของพระมะเหลเถไถ จะเริ่มต้นด้วย พระมะเหลเถไถนั้นนึกอยากออกประพาสป่า จึงได้ไปทูลลา ท้าวโปลากะปาหงัน พระบิดา และนางตาลากะปาลัน พระมารดา ขณะที่พระมะเหลเถไถกำลังประพาสป่าอยู่นั้น พระอินทร์ก็ได้อุ้มนางตะแลงแกงมาสู่สมกับพระมะเหลเถไถ แล้วมียักษ์ชื่อ มาลาก๋อย มาชิงตัวนางไป จึงเกิดการสู้รบกันขึ้น แต่ทว่าเมื่อพิจารณาในส่วนคำประพันธ์แล้วจะพบว่า มีทั้งส่วนที่เป็นภาษาปะปนกับบางส่วนที่ไม่เป็นภาษา แต่กระนั้นผู้อ่านก็สามารถทำความเข้าใจเนื้อเรื่องได้โดยตลอดตั้งแต่ต้นจนจบ

ในส่วนสาเหตุที่คุณสุวรรณใช้คำที่แปลกประหลาดในการประพันธ์ มีความเห็นของบุคคลบางส่วนเชื่อว่าเป็นเพราะผู้แต่งนั้นเกิดการเสียจริต ฟุ้งไปในกระบวนการแต่งกลอน จึงทำให้แต่งออกมามีความหมายบ้างไม่มีความหมายบ้าง แต่มีความไพเราะจากสัมผัสทั้งสัมผัสนอกและสัมผัสใน ซึ่งการที่ใช้คำที่ไม่เป็นภาษาแต่ยังสามารถอ่านได้รู้เรื่องนี้เอง ทำให้ผู้อ่านนั้นเกิดความขบขันเมื่ออ่านเรื่องพระมะเหลเถไถ ในอีกแง่หนึ่งนั้นก็มีความเป็นไปได้เช่นกันว่า การที่คุณสุวรรณประพันธ์งานโดยใช้คำที่เป็นภาษาและไม่เป็นภาษานี้ เป็นไปเพื่อการเสียดสีงานของกวีที่เกิดขึ้นใหม่เป็นจำนวนมากในยุคสมัยนั้น...

อย่างไรก็ตามพอได้อ่านพระมะเหลเถไถแล้ว ชวนให้นึกถึงเพลงที่ฮิตติดหูที่ฟังแล้วไม่เป็นภาษาอย่างเพลง ขอโทษที่เป็นมะเล็งเก็งก่องสะมะร่องกองแก่งมะร่องแม่งมอง งองแง๊งงองแง๊งในชีวิตเธอ หรือแม้กระทั่งในบทกวีมีคำที่ไม่เป็นภาษาในสมัยนั้นกลับกลายเป็นคำที่นิยมในสมัยนี้เช่นคำว่า ลาก่อย 

******