เข้าใจ MOU 2544 แบบง่าย ๆ ใน 1 หน้ากระดาษ

ถ้าจะเล่ากันตรง ๆ เรื่อง MOU 2544 ว่าด้วยพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลไทย–กัมพูชา มันก็เหมือน “สมบัติอยู่กลางบ้าน แต่รั้วไม่เคยตกลงกันให้ชัดเจน” ผลก็คือทั้งไทยและกัมพูชาต่างก็อ้างว่า “ของฉัน ๆ” เลยกลายเป็นดราม่าลากยาวมาถึงทุกวันนี้

จุดเริ่ม: เส้นที่ลากไม่ตรงใจ

• ปี 2515 กัมพูชาลากเส้นเขตไหล่ทวีปของตัวเอง โฉบกินพื้นที่ทะเลของไทย แถมยังโอบเกาะกูดติดไปด้วย

• ไทยก็ไม่ยอม ปีถัดมาก็ประกาศเส้นของตัวเองกลับมา แต่สองเส้นนี้ไม่ตรงกันสักนิด

• ผ่านไปหลายสิบปี เจรจายังไม่สำเร็จ สุดท้ายก็มีพื้นที่ “ทับซ้อน” อยู่ราว 26,000 ตารางกิโลเมตร (เยอะกว่าทั้งจังหวัดสมุทรสาครรวมกันหลายเท่า)

ตรงนี้แหละที่นักวิชาการชี้ว่าใต้ทะเลเต็มไปด้วยก๊าซธรรมชาติและน้ำมัน ถ้าใครได้สิทธิก็รวยไม่รู้เรื่อง

MOU 2544 เกิดขึ้นยังไง

วันที่ 18 มิถุนายน 2544 รัฐบาลไทยยุคนั้นกับกัมพูชาเลยตกลงทำ บันทึกความเข้าใจ (MOU 2544) เพื่อหาทางออก โดยตกลงกันว่า

• จะเจรจาเรื่อง เขตแดนทางทะเล และ การพัฒนาร่วมทรัพยากรปิโตรเลียม ไปพร้อม ๆ กัน ห้ามแยก (เรียกว่า Indivisible Package)

• แต่ย้ำชัดว่า MOU นี้ไม่ใช่การยอมเสียสิทธิที่อ้างไว้เดิม ใครอ้างอะไรอยู่ ก็ยังอ้างได้ต่อไปจนกว่าจะมีข้อตกลงสุดท้ายที่รัฐสภาทั้งสองประเทศเห็นชอบ

พูดง่าย ๆ คือมันเป็น “ข้อตกลงว่าจะคุยกัน” ไม่ใช่ “ข้อตกลงแบ่งสมบัติ”

ทำไมคนไทยบางส่วนถึงไม่สบายใจ? ...เพราะมองว่าปัญหามันอยู่ตรง “เกาะกูด” เพราะฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับ MOU กลัวว่าการเจรจาอาจตีความเป็นการยอมรับเส้นปี 2515 ของกัมพูชา แล้วอนาคตไทยจะเสียเกาะกูดไปด้วย

กระแสเรียกร้อง “ยกเลิก MOU” เลยผุดขึ้นเป็นระยะ ๆ

แต่กระทรวงการต่างประเทศก็ย้ำหนักแน่นเสมอว่า เกาะกูดเป็นของไทยแน่ ๆ ไม่เกี่ยวกับ MOU นี้เลย หลักฐานประวัติศาสตร์ กฎหมาย และการปกครองชัดเจนอยู่แล้ว

และเพราะการเจรจาภายใต้ MOU 2544 ติดขัดมาตลอด ไม่มีความคืบหน้า แถมยังมีแรงกดดันทางการเมืองในแต่ละยุคอีกด้วย บางคนอยากฉีกทิ้ง บางคนบอกว่าถ้าฉีกไป กัมพูชาจะเอาเรื่องไปฟ้องศาลโลก ซึ่งไทยอาจเสียเปรียบยิ่งกว่าเดิม

สรุปคือคุยกันไม่รู้เรื่อง ก็เลยปล่อยพื้นที่ทับซ้อนและทรัพยากรที่อยู่ใต้ทะเลให้หลับใหลต่อไป

มาถึงปัจจุบัน ปี 2025  MOU 2544 ยังอยู่ แต่แทบไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์จริง ไม่มีการเจรจาที่เดินหน้าแบบจับต้องได้ ทรัพยากรก็ยังไม่ได้ถูกพัฒนา ทั้งสองประเทศก็ยังมองตากันไปมา

MOU 2544 จึงเป็นเหมือนกระดาษที่บอกว่า “เราจะคุยกันนะ” แต่ผ่านมา 24 ปี การคุยยังไม่ไปไหน แถมยังถูกหยิบมาเป็นประเด็นร้อนทางการเมืองเรื่อย ๆ

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าคิดคือ ถ้าเพื่อนบ้านที่เราต้องคุยด้วยเป็นกัมพูชา คนที่มักทำตัวไม่น่าไว้วางใจนัก เราก็ต้องระมัดระวังยิ่งกว่าเดิม คำถามใหญ่คือ… เราจะเดินหน้าต่อกับ MOU นี้อย่างไร จะรักษาสิทธิของชาติไว้ และยังหาทางออกที่ไม่ทำให้เสียเปรียบได้หรือเปล่า?