ประวัติและที่มาของ "ปาท่องโก๋" ขนมทอดกรอบแท่งคู่ เอ๊ะ...ของอร่อยยอดฮิตอันนี้ มีที่มาอย่างไรกันนะ ?

ปาท่องโก๋ ขนมที่คุ้นเคยกันดีในยามเช้าของคนไทย ไม่ว่าจะกินคู่กับโจ๊กหอมกรุ่น หรือนมข้นหวานราดลงบนแท่งกรอบนอกนุ่มใน แต่เบื้องหลังความเรียบง่ายนี้กลับมีเรื่องราวที่น่าสนใจ ทั้งในแง่ชื่อเรียก ประวัติศาสตร์ และตำนานความเป็นมาที่สืบทอดมาเป็นพันปี

แท่งแป้งทอดสองชิ้นที่ติดกันนั้น หากย้อนกลับไปยังต้นกำเนิดจริง ๆ ในประเทศจีน จะถูกเรียกว่า “โหยวเถียว” (油条; Yóutiáo) ในภาษาจีนกลาง หมายถึง “ท่อนแป้งทอดน้ำมัน” หรือในภาษาแต้จิ๋วจะเรียกว่า “อิ่วจาก้วย” (油炸粿; Yóu-chá-kué) แปลว่า “ขนมทอดน้ำมัน” ซึ่งตรงกับสิ่งที่เรากินอยู่ในทุกวันนี้ แต่ในภาษาไทยกลับถูกเรียกว่า “ปาท่องโก๋” ชื่อที่จริง ๆ แล้วมาจากขนมอีกชนิดหนึ่งโดยสิ้นเชิง

คำว่า “ปาท่องโก๋” (白糖糕; Báitánggāo) หรือที่คนแต้จิ๋วออกเสียงว่า “แปะทึงกอ” นั้น เดิมทีเป็นชื่อของขนมแป้งข้าวเจ้าสีขาว รสหวาน เนื้อสัมผัสนุ่มนวลคล้ายขนมถ้วยฟู ไม่เกี่ยวข้องกับแป้งทอดคู่ที่เรารู้จัก ความสับสนนี้เชื่อว่ามีที่มาจากพ่อค้าชาวจีนในอดีต ที่มักขายทั้งอิ่วจาก้วยและแปะทึงกอรวมอยู่ในรถเข็นเดียวกัน เมื่อคนไทยได้ยินเสียงตะโกนเรียกขายก็จดจำชื่อ “แปะทึงกอ” ได้เด่นชัดกว่าจึงนำมาใช้เรียกขนมทอดแท่งคู่ จนติดปากกลายเป็น “ปาท่องโก๋” ในภาษาไทยมาจนทุกวันนี้

นอกจากประวัติด้านชื่อเรียกแล้ว ปาท่องโก๋ยังมีเรื่องเล่าที่ฝังรากลึกในประวัติศาสตร์จีน สืบย้อนกลับไปถึงยุคราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960–1279) ซึ่งเกี่ยวพันกับตำนานของ “งักฮุย” (岳飛; Yuè Fēi) แม่ทัพผู้จงรักภักดี และ “ฉินฮุ่ย” (秦檜; Qín Huì) อัครมหาเสนาบดีผู้ทรยศ ที่สมคบคิดใส่ร้ายจนงักฮุยถูกประหารชีวิต เรื่องนี้สร้างความเจ็บแค้นให้กับประชาชนอย่างลึกซึ้ง แต่เมื่อไม่สามารถตอบโต้ทางการเมืองได้ จึงมีผู้คิดวิธีระบายความโกรธแค้นผ่านอาหาร โดยทำแป้งเป็นรูปร่างคนสองคนแทนฉินฮุ่ยและภรรยา นำมาประกบกันแล้วทอดลงในน้ำมันเดือด จากนั้นก็นำมากัดกินราวกับเป็นการสะท้อนความชิงชัง

ด้วยเหตุนี้เอง แป้งทอดชนิดนี้จึงมีลักษณะเป็นแท่งคู่ติดกัน และในบางท้องถิ่นของจีนยังเรียกชื่ออย่างตรงไปตรงมาว่า “โหยวจ๋ากุ่ย” (油炸鬼) ที่แปลตรงตัวว่า “ผีทอดน้ำมัน” ซึ่งสะท้อนถึงที่มาของการสร้างขึ้นเพื่อสาปแช่งและลบหลู่ผู้ทรยศทางการเมือง

เมื่อเวลาผ่านไป ความหมายในเชิงสัญลักษณ์ค่อย ๆ เลือนหาย เหลือเพียงรูปลักษณ์และรสชาติอร่อยกรอบที่คนทั่วเอเชียคุ้นเคย ปาท่องโก๋ในปัจจุบันได้กลายเป็นอาหารเช้าที่เรียบง่ายแต่ทรงเสน่ห์ของหลายวัฒนธรรม ทั้งในไทย เวียดนาม ลาว และประเทศอื่น ๆ ที่ต่างก็ปรับเปลี่ยนวิธีกินให้เข้ากับวัฒนธรรมของตนเอง แต่ไม่ว่าที่ใดจะเรียกชื่ออย่างไร ปาท่องโก๋ก็ยังเป็นสัญลักษณ์ของการเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมที่ฝังลึกอยู่ในทุกคำที่กัดกรอบกรุบ