จังหวัดที่มีการเปลี่ยนชื่อของไทย

ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์การเปลี่ยนชื่อจังหวัดหรือการยุบรวมพื้นที่ ที่หลายชื่อที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบัน ในอดีตอาจเคยเป็นอาณาจักร เป็นเมืองท่าสำคัญ หรือแม้แต่เป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดอื่นมาก่อน

และนี่คือรายละเอียดของจังหวัดสำคัญที่มีการเปลี่ยนแปลงชื่อหรือมีประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ..

ในส่วนจังหวัดที่มีการเปลี่ยนชื่อชัดเจนชื่อปัจจุบันชื่อในอดีต 

-นครปฐม เดิมชื่อ นครชัยศรี เดิมเป็นมณฑลนครชัยศรี ก่อนจะเปลี่ยนชื่อตามชื่อพระปฐมเจดีย์ในสมัย ร.6 พระองค์ทรงมีพระราชวินิจฉัยว่าที่นี่เป็นที่ตั้งของพระเจดีย์องค์แรก (ปฐม) จึงเปลี่ยนจากชื่อ "นครชัยศรี" มาเป็นนครปฐมเพื่อให้สอดคล้องกับประวัติศาสตร์ทางพุทธศาสนา

-พระนครศรีอยุธยา เดิมชื่อ  "กรุงอโยธยา" หรือ "อโยธยาศรีรามเทพนคร" ซึ่งเป็นเมืองเก่าที่ตั้งอยู่ก่อนการสถาปนาอาณาจักรอยุธยา โดยบางครั้งเรียกชื่อย่อว่า "กรุงเก่า" ก่อนจะสถาปนาเป็นราชธานีเต็มรูปแบบในชื่อ กรุงศรีอยุธยา  โดอยมีนามเต็มว่า กรุงเทพมหานครบวรทวาราวดีศรีอยุธยา 

-พัทลุง เดิมชื่อ คูหาสวรรค์ เคยเป็นเมืองเก่าแก่ตั้งแต่สมัยศรีวิชัย ในภาคใต้  และมีชื่อเรียกตามที่ตั้งสำคัญ

-ประจวบคีรีขันธ์ เดิมชื่อ เมืองบางนางรม / เมืองกุย รัชกาลที่ 4 ทรงเปลี่ยนชื่อเพื่อให้คล้องจองกับเมือง "เกาะกง" (ปัจจันตคีรีเขตร) รัชกาลที่ 4 ทรงตั้งชื่อนี้เพื่อให้คล้องจองกับเมือง "ปัจจันตคีรีเขตร" (ปัจจุบันคือเมืองเกาะกง ประเทศกัมพูชา) ซึ่งในขณะนั้นเป็นเมืองหน้าด่านฝั่งตะวันออกเหมือนกัน

-ชัยนาท เดิมชื่อ แพรกศรีราชา เป็นเมืองหน้าด่านสำคัญสมัยอยุธยา ตั้งอยู่บริเวณปากแม่น้ำน้อย

เจาะลึกประวัติศาสตร์บางพื้นที่
-พิจิตร (เมืองสระหลวง / เมืองโอฆบุรี) ในสมัยสุโขทัย พิจิตรถูกเรียกว่า เมืองสระหลวง (แปลว่าบึงใหญ่) ต่อมาในสมัยอยุธยาเรียกว่า เมืองโอฆบุรี (แปลว่าเมืองในห้วงน้ำ) เนื่องจากเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำ น้ำท่วมถึงบ่อยครั้ง ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็น "พิจิตร" ที่แปลว่า เมืองที่สวยงาม

-กาญจนบุรี (เมืองปากแพรก) จุดบรรจบของแม่น้ำแควใหญ่และแควน้อยเรียกว่า "ปากแพรก" ซึ่งเป็นที่ตั้งเมืองกาญจนบุรีในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (สมัยรัชกาลที่ 3) โดยย้ายมาจากเมืองกาญจนบุรีเก่าที่อยู่บริเวณเขาชนไก่

-นนทบุรี (บ้านตลาดขวัญ) เดิมเป็นหมู่บ้านชื่อ บ้านตลาดขวัญ ที่มีความอุดมสมบูรณ์มาก จนยกฐานะขึ้นเป็นเมืองนนทบุรีในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ (พ.ศ. 2092) เพื่อเป็นแหล่งสะสมเสบียงและกำลังพล

จังหวัดที่เคยมีอยู่แต่ถูกยุบไปแล้ว มีบางจังหวัดที่เคย "มีชื่อ" เป็นจังหวัดจริงๆ แต่ถูกยุบรวมกับจังหวัดอื่นเพื่อความเหมาะสมทางการปกครองหรือเศรษฐกิจ เช่น...

-จังหวัดหลังสวน: เคยเป็นจังหวัดอิสระก่อนถูกยุบรวมกับ ชุมพร (พ.ศ. 2475)

-จังหวัดสายบุรี: เคยเป็นจังหวัดก่อนถูกยุบรวมกับ ปัตตานี และบางส่วนไปอยู่กับนราธิวาส

-จังหวัดธนบุรี และ จังหวัดพระนคร: ถูกรวมเข้าด้วยกันในปี พ.ศ. 2514 กลายเป็น กรุงเทพมหานคร ในปัจจุบัน

...ชื่อจังหวัดในไทยส่วนใหญ่มักสะท้อนถึง "ภูมิศาสตร์" (เช่น แม่ฮ่องสอน - ร่องน้ำที่ใช้สอนช้าง) หรือ "พุทธศาสนา" (เช่น นครสวรรค์) การศึกษาชื่อเก่าจึงช่วยให้เราเข้าใจสภาพพื้นที่ในอดีตได้ดีขึ้น