‘ทฤษฎีแห่งความหวัง’ Hope Theory เครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการพิชิต อาการหมดหวัง เหมาะกับนำไปใช้ในเวลาที่มองไม่เห็นทางออกของปัญหา แรงจูงใจในการฝ่าฟันอุปสรรค

 

ชาร์ลส์ ริชาร์ด ริก สไนเดอร์ (Charles Richard Rick Snyder) ผู้คิดค้นทฤษฎีแห่งความหวัง เชื่อว่า ‘คนที่มีความหวังมักประสบความสำเร็จ มีสุขภาพกายและใจที่ดีกว่า คนที่ปล่อยความหวังให้สูญสลายไปกับความทุกข์’ 

 

ทฤษฎีความหวังของสไนเดอร์ อธิบายองค์ประกอบความคิด 3 ประการ ที่ทำให้ความหวังเป็นสิ่งสำคัญของชีวิตคือ

• เป้าหมาย Goals Thinking หมายถึง ชีวิตที่มีเป้าหมาย การมีเป้าหมายในการทำสิ่งต่าง ๆ ที่ชัดเจน

 

• กระบวนการ หรือ เส้นทาง Pathways Thinking การหาเส้นทางเพื่อให้บรรลุเป้าหมายนั้น ความสามารถในการสร้างกลยุทธ์ที่จะช่วยบรรลุเป้าหมาย

 

• ความเชื่อมั่น Agency Thinking เชื่อมั่นว่าเราทำได้ แน่วแน่ในแนวทาง มีความสามารถในการสร้าง และ รักษาแรงจูงใจในการทำตามกลยุทธ์ให้ลุล่วง

 

 

1.เป้าหมาย ความหวังจะเกิดขึ้นได้เมื่อเรามีบางอย่างที่ให้หวัง ซึ่งสิ่งนั้นคือ เป้าหมาย

เป้าหมายที่จะช่วยหล่อเลี้ยงความหวังตาม Hope Theory ควรเป็นเป้าหมายที่มี ‘ความหมายกับตัวตนของเราจริง ๆ’ เป็นสิ่งที่ทำให้การดำรงอยู่ของเรามีความหมาย แต่ปัญหาคือ คนส่วนใหญ่มักมีเป้าหมายที่จะทำสิ่งต่าง ๆ เพื่อคนที่รัก การทุ่มเททำเพื่อคนอื่นตลอดเวลา จนอาจทำให้เราลืมให้ความสำคัญกับตัวเอง 

 

ทฤษฎีแห่งความหวังจึงแนะนำให้หมั่นถามตัวเองว่า “เป้าหมายนี้สำคัญกับเราอย่างไร” และ “คุณค่าที่เรายึดถือคืออะไร” หากเป้าหมายสอดคล้องกับคุณค่าที่เรายึดถือ ‘ความหวังนั้นจะเป็นพลังให้สู้บนแนวทางเพื่อพิชิตเป้าหมายนั้น’

 

 

2.กระบวนการ หรือ เส้นทาง

กลยุทธ์ หรือ แผนปฏิบัติที่จะทำให้ไปถึงเป้าหมาย โดยเป็นวิธีการง่าย ๆ หรือ ซับซ้อนก็ได้ สิ่งสำคัญคือ ‘การลงมือทำ อะไรสักอย่าง เพื่อให้ส่งผลเชิงบวกกับเป้าหมายที่ตั้งไว้’

 

บ่อยครั้งที่เราไม่ยอมลงมือทำเพื่อให้ไปถึงเป้าหมาย เพราะรู้สึกว่าเส้นทางกว่าจะไปถึงเป้าหมายนั้นยาวนานเกินไป ฉะนั้น ต้องหมั่นเตือนตัวเองว่า ‘เป้าหมายใหญ่ ๆ ในชีวิตนั้นล้วนต้องใช้เวลา การพิชิตเป้าหมายในชีวิต ไม่ใช่การวิ่งมาราธอน แต่เป็นการก้าวเล็ก ๆ ก้าวสั้น ๆ จนกลายเป็นก้าวที่ไกลขึ้น และ ค่อย ๆ เข้าใกล้เป้าหมาย’ การทำเช่นนี้จะช่วยเปลี่ยนแผนการที่เป็นเพียงความคิดในหัว ให้ออกมาเป็นภาพที่ปฏิบัติได้จริง ทำให้มีกำลังใจเมื่อพิชิตความสำเร็จในแต่ละระยะ

 

 

3.ความเชื่อมั่น

ในทฤษฎีแห่งความหวัง ความเชื่อมั่น หมายถึง แรงขับเคลื่อนที่ผลักดันให้ต่อสู้เพื่อเป้าหมายอย่างแน่วแน่ มั่นคง มั่นใจ ไม่ย่อท้อ ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากความเชื่อมั่นในความสามารถของตนเอง พูดง่าย ๆ คือการมี Can Do Attitude หรือ ทัศนคติที่บอกว่า “เราทำได้”

 

บ่อยครั้งคนเรามักสร้างเสียงวิพากษ์วิจารณ์ตนเองขึ้นมาขัดทัศนคติ “เราทำได้” ซึ่งความคิดที่เป็นอุปสรรค เช่น “ฉันทำไม่ได้แน่ ๆ ไม่มีทางสำเร็จ” หรือ “ฉันเก่งไม่พอที่จะทำ” ซึ่งหากใครมีความคิดเช่นนี้บ่อย ๆ ลองเปลี่ยนมาบอกตัวเองว่า “การไปถึงเป้าหมายอาจไม่ง่าย แต่เป็นไปได้ถ้าพยายามต่อไป ไม่ยอมแพ้” จะช่วยให้เราตั้งความหวังอยู่บนพื้นฐานความเป็นจริง มากกว่าการบอกตัวเองว่าทำได้แน่ ๆ ทั้งที่ยังไม่มั่นใจ 

 

เนื่องจากชีวิตเป็นสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ แม้จะวางแผนอย่างดี ก็อาจมีเหตุผิดพลาด พบเจออุปสรรค ความหวังจึงเป็นสภาวะของจิตใจ ที่ไม่ใช่แค่ความรู้สึกมีความสุข แต่เป็นกลไกเอาตัวรอดที่ช่วยให้มนุษย์สามารถผ่านวันเวลาที่ยากเย็นในชีวิตไปได้

 

 

Hope Theory ทฤษฎีแห่งความหวัง ที่นักจิตวิทยาให้ความสนใจถึงขั้นทำการศึกษาวิจัย จนกลายเป็นทฤษฎี – นั่นน่าจะหมายความว่า ‘ความหวังเป็นสิ่งสำคัญ และ ควรค่าแก่การดำรงอยู่คู่มนุษยชาติ’ 3 องค์ประกอบนี้ สามารถสรุปได้ว่า ‘เวลาทำอะไรก็ตาม ถ้ามีเป้าหมาย แผนการที่จะทำให้เป้าหมายสำเร็จ รวมถึงแรงจูงใจในการทำตามแผนให้สำเร็จลุลวง แม้จะเจออุปสรรคขวากหนามที่ยิ่งใหญ่สักเพียงใดก็ตาม เราก็จะรักษาความหวังไว้ได้เสมอ’

 

 

ไม่ว่าจะเคยผิดหวังจากความรัก หมดหวังกับหน้าที่การงาน หรือ กำลังสูญศรัทธากับเรื่องราวในสังคม ในช่วงเวลานั้นเราอาจรู้สึกสิ้นหวังท้อแท้ แต่ไม่นานนัก เราก็จะสร้างความหวังครั้งใหม่ขึ้นมาได้ เพราะความหวังเป็นสิ่งเดียวที่ทำให้มนุษย์มีกำลังใจสู้ต่อ

 

ในชั่วขณะที่เราเพิ่งผ่านพ้นความผิดหวัง มักรู้สึกว่าความหวังได้สูญสิ้นไปแล้ว ซึ่งช่วงเวลาเช่นนี้ สิ่งที่สามารถทำได้เพื่อให้ความหวังช่วยเยียวยาจิตใจให้ฟื้นขึ้นมาคือ ปรับความคิดจากการจดจ่ออยู่กับปัญหา มาเป็นการให้ความสำคัญกับทางออกของปัญหา เปิดใจรับความเป็นไปได้ที่หลากหลาย ขณะเดียวกันก็พัฒนาทักษะที่เรียกว่าความยืดหยุ่น (Resilience) ที่ทำให้เราปรับตัวได้เมื่อเจอเหตุการณ์ไม่คาดคิด เติบโตจากอุปสรรค และแข็งแกร่งขึ้นจากความทุกข์ยาก