ความเครียด คืออะไร ทำไมเป็นต้นเหตุของการทำลาย สุขภาพร่างกาย สุขภาพจิต และ การนอน

 

ความเครียด คือ การหดตัวของกล้ามเนื้อส่วนใดส่วนหนึ่ง หรือ หลายส่วนของร่างกาย ซึ่งทุกคนจำเป็นต้องมีอยู่เสมอในการดำรงชีวิต เช่น การทรงตัว เคลื่อนไหวทั่ว ๆ ไป มีการศึกษาพบว่าทุกครั้งที่คิด หรือ มีอารมณ์บางอย่างเกิดขึ้น จะต้องมีการหดตัว เคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อแห่งใดแห่งหนึ่งในร่างกายเกิดขึ้นควบคู่เสมอ

 

 

ความเครียดมีทั้งประโยชน์และโทษ แต่ความเครียดที่เป็นโทษ เป็นความเครียดชนิดที่เกินความจำเป็น หากเมื่อเกิดแล้วคงอยู่เป็นประจำ ไม่ลดลงหรือหายไปตามปกติ หรือ เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุการณ์ที่เป็นการคุมคามจริง ๆ แทนที่จะเป็นประโยชน์กลับกลายเป็นอุปสรรค และ อันตรายต่อชีวิต ทำให้ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงต่างๆ เช่น

 

 

1.หัวใจเต้นแรงและเร็วขึ้น เพื่อฉีดเลือดซึ่งจะนำออกซิเจน และ สารอาหาร ไปเลี้ยงเซลล์ทั่วร่างกาย พร้อมกับขจัดของเสียออกจากกระแสเลือดอย่างเร็ว

 

2.การหายใจเร็วขึ้น การหายใจตื้น ๆ

 

3.มีการขับครีนาลีน และ ฮอร์โมนอื่น ๆ เข้าสู่กระแสเลือด

 

4.ม่านตาขยายเพื่อให้ได้รับแสงมากขึ้น

 

5.กล้ามเนื้อหดเกร็งเพื่อเตรียมการเคลื่อนไหว เตรียมสู้หรือหนี

 

6.เส้นเลือดบริเวณอวัยวะย่อยอาหารหดตัว

 

7.เหงื่อออก เพราะมีการเผาผลาญอาหารมากขึ้น ทำให้อุณหภูมิของร่างกายเพิ่มขึ้น

 

 

ผลของความเครียดต่อชีวิต ผลต่อสุขภาพทางกาย ได้แก่ อาการไม่สบายทางกายต่าง ๆ เช่น ปวดหัว ปวดเมื่อยตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ความผิดปกติของหัวใจ ความดันโลหิตสูง โรคกระเพาะ อาการท้องผูกท้องเสียบ่อย ๆ หอบหืด เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ ฯลฯ ลดสมรรถภาพของสมอง ความเครียดทำให้ความสามารถในการตัดสินใจ ความจำ สมาธิลดลง เนื่องจากสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ซึ่งทำหน้าที่สำคัญเหล่านี้ ถูกฮอร์โมนคอร์ติซอลรบกวน

 

 

ผลของความเครียดต่อสุขภาพจิตใจ 

• กระตุ้นความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า ความเครียดที่เกิดขึ้นเรื้อรังส่งผลให้สมองผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอลในปริมาณมาก ซึ่งฮอร์โมนนี้เชื่อมโยงกับภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวล

 

• กระตุ้นอารมณ์แปรปรวน ผู้ที่เผชิญความเครียดมักรู้สึกหงุดหงิดง่าย โกรธ เศร้า ได้โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

 

• เพิ่มโอกาสเกิดปัญหาสุขภาพจิตรุนแรง ความเครียดที่ไม่ได้รับการจัดการอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิต เช่น โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) นำไปสู่ความวิตกกังวล ซึมเศร้า เกิดความกลัวอย่างไรเหตุผล อารมณ์ไม่มั่นคง เปลี่ยนแปลงง่าย หรือ โรคประสาทบางอย่าง

 

 

ผลของความเครียดต่อการนอนหลับ

• กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง เมื่อร่างกายเผชิญความเครียด สมองจะกระตุ้นระบบประสาทส่วนกลางและเพิ่มการหลั่งอะดรีนาลีน ทำให้ร่างกายตื่นตัวและนอนหลับยาก

 

• รบกวนวงจรการนอน ความเครียดส่งผลให้วงจรการนอนหลับผิดปกติ เช่น ตื่นกลางดึกบ่อย ไม่สามารถเข้าสู่ช่วงหลับลึกได้อย่างเต็มที่

 

• ฝันร้าย ตื่นตระหนกในยามหลับ ผู้ที่เครียดมากอาจประสบกับฝันร้าย อาการสะดุ้งตื่นกลางดึกเพราะความคิดที่วนเวียน

 

• กระตุ้นโรคที่เกี่ยวกับการนอน ความเครียดเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคนอนไม่หลับเรื้อรัง (Chronic Insomnia) และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

 

นอกจากนี้ความเครียดยังส่งผลไปถึงประสิทธิภาพในการทำงาน สัมพันธภาพต่อครอบครัว บุคคลแวดล้อม เมื่อประสิทธิภาพในงานตกต่ำ สัมพันธภาพ จิตใจย่อมได้รับผลตึงเครียดมากขึ้นซ้ำซ้อน นับว่าความเครียดเป็นภัยต่อชีวิตอย่างยิ่ง

 

 

วิธีลด คลาย ความเครียด

1.วิธีแก้ไขที่ปลายเหตุ ได้แก่ การใช้ยา เช่น ยาหม่อง ยาดม ยาแก้ปวด ยาลดกรดในกระเพาะ ยากล่อมประสาท แต่วิธีการดังกล่าวไม่ได้แก้ไขความเครียดที่ต้นเหตุ อาจทำให้ความเครียดเกิดขึ้นได้อีก วิธีที่ดีที่สุดคือ วิธีแก้ไขที่ต้นเหตุ

 

2.การแก้ไขเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตที่เอื้ออำนวยให้เกิดความเครียด เช่น งานอดิเรกที่ชอบ ฝึกออกกำลังกาย บริหารร่างกายแบบง่าย ๆ ทำกิจกรรมร่วมกับครอบครัว เพื่อน คนใกล้ตัว เพื่อกระชับความสัมพันธ์

 

 

3.เปลี่ยนแปลงนิสัย ทัศนคติต่อการดำเนินชีวิต เช่น ลดการแข่งขันลง รู้จักผ่อนการปรนในเรื่องที่กำลังเผชิญ ลดความเข้มงวดในเรื่องต่าง ๆ ลงบ้าง สำรวจและเปลี่ยนแปลงทัศนคติต่อตัวเองและผู้อื่น เช่น มองตัวเองในแง่ดี มองผู้อื่นในแง่ดี

 

4.ฝึกผ่อนคลาย เช่น การฝึกหายใจให้ถูกวิธี การฝึกสมาธิ การฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ การนวด การสำรวจ ท่านั่ง นอน ยืน เดิน ให้ถูกวิธี