อักษรไทย กับรากเหง้า “อักษรขอมไทย”

เมื่อครู่ดิฉันได้อ่านบทความจาก ศิลปวัฒนธรรม เรื่องเกี่ยวกับ “อักษรขอมไทย” ที่คุณจิตร ภูมิศักดิ์ เคยอธิบายไว้ค่ะ อ่านแล้วรู้สึกน่าสนใจ จึงอยากนำมาเล่าแบ่งปันกัน

โดยสรุปคือ ตัวอักษรไทยของเรา ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลันจากการประดิษฐ์ของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่ค่อย ๆ พัฒนามาจาก “อักษรขอม” ที่ใช้กันในดินแดนลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งเดิมก็มีพื้นฐานมาจากอักษรเขมรโบราณ และย้อนรอยไปได้ถึงอักษรปัลลวะจากอินเดียใต้

ในสมัยโบราณ รัฐละโว้ (ลพบุรี) ถือเป็นศูนย์กลางสำคัญของวัฒนธรรม โดยได้รับอิทธิพลจากทั้งเขมรและทวารวดี เมื่อชาวละโว้ใช้อักษรที่สืบมาจากเขมร คนไทยรุ่นหลังจึงเรียกกันว่า “อักษรขอม” และเมื่อเรานำมาเขียนคำไทยด้วยวิธีการผสมอักษรแบบเฉพาะถิ่น ก็เรียกว่า “อักษรขอมไทย” นี่เอง

คุณจิตรอธิบายไว้ว่า แม้อักษรขอมไทยกับอักษรเขมรจะมีรูปร่างต่างกันบ้าง แต่ก็เป็นเพียงความแตกต่างเล็กน้อยที่เกิดจากการเขียนและการใช้ในแต่ละถิ่น ไม่ใช่ว่าเป็นอักษรของชนชาติใหม่แยกออกไปจากเขมรอย่างที่บางท่านเคยเข้าใจ

นอกจากนี้ ยังมีการแบ่งลักษณะอักษรขอมที่ใช้ในเมืองไทยออกเป็น 3 แบบ คือ

1. ขอมบรรจง ใช้ในคัมภีร์ศาสนา

2. ขอมตัวเกษียน ลายหวัด ตัวเอน ใช้จดอธิบายประกอบ

3. เฉียงขอม มีลักษณะเฉพาะ แปลกกว่าทั่วไป แต่ก็ยังถือว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของอักษรเขมร

เมื่อกาลเวลาผ่านไป อักษรขอมไทยที่ใช้เขียนภาษาไทยด้วยอักขรวิธีแบบเฉพาะ จึงค่อย ๆ วิวัฒนาการกลายเป็น “อักษรไทย” ที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบัน

ดิฉันอ่านแล้วก็รู้สึกทึ่งนะคะ ที่แท้ตัวอักษรไทยของเราก็มีเส้นทางการเดินทางยาวไกล สืบต่อจากอินเดีย ผ่านเขมร มาสู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ก่อนจะงอกเงยเป็นเอกลักษณ์ของเราเอง

ท่านใดสนใจประวัติศาสตร์เรื่องนี้ ลองหาอ่านงานของคุณจิตร ภูมิศักดิ์ เรื่อง ข้อเท็จจริงว่าด้วยชนชาติขอม หรือบทความของคุณสุจิตต์ วงษ์เทศ เรื่อง อักษรไทยมาจากไหน ก็จะได้รายละเอียดที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นค่ะ