📜 “แผ่นดินเขมรเป็น 4 ภาค” พระราชนิพนธ์ รัชกาลที่ 4 — ไทยครอบครองส่วนไหนบ้าง?

ดิฉันอ่านเจอโดยบังเอิญ จากบทความของคุณสุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ เห็นว่าน่าสนใจ เลยอยากนำมาเล่าสู่กันฟังค่ะ

เมื่อสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) บ้านเมืองในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องเผชิญกับอิทธิพลจากชาติตะวันตกมากขึ้น เช่น พม่ากับอังกฤษ และกัมพูชากับฝรั่งเศส ซึ่งตอนนั้นกัมพูชายังเป็นประเทศราชของสยามอยู่

ปี พ.ศ. 2406 สมเด็จพระนโรดมแห่งกัมพูชา ทำสนธิสัญญาให้อยู่ใต้อารักขาของฝรั่งเศส สยามจึงทำสัญญาลับกับกัมพูชา เพื่อยืนยันสิทธิของตนเหนือกัมพูชา ต่อมาแม้จะพยายามทักท้วงฝรั่งเศส แต่ในที่สุดปี พ.ศ. 2410 ก็ต้องลงนามยอมให้ฝรั่งเศสมีอำนาจเหนือ “กัมพูชาส่วนนอก” ส่วน “กัมพูชาส่วนใน” คือเมืองพระตะบองและนครเสียมราฐ ยังคงเป็นประเทศราชของสยาม

ไม่นานหลังจากนั้น รัชกาลที่ 4 ทรงพระราชนิพนธ์เรื่อง “แผ่นดินเขมรเป็น 4 ภาค” อธิบายการแบ่งกัมพูชาออกเป็น 4 ส่วน คือ

1. ขอมแปรพักตร์ หรือ เขมรไทย

แถบเมืองปัตบอง นครเสียมราฐ ฝั่งตะวันตกของทะเลสาบเขมร มีทั้งคนไทยและเขมรอยู่ร่วมกัน เป็นของไทยอย่างเด็ดขาดมานาน

2. เขมรป่าดง หรือ เขมรลาว

อยู่ทางเหนือของเมืองพระนคร (บริเวณอีสานใต้) เดิมมีเขมร ลาว ไทย อยู่ปะปนกัน ปัจจุบันเป็นของไทยมานานแล้ว

3. เขมรใหญ่ หรือ เขมรละแวก

ฟากตะวันออกของทะเลสาบเขมร เคยขึ้นไทยบ้าง เวียดนามบ้าง หรือบางสมัยก็ไม่ขึ้นกับใคร

4. เขมรญวน หรือ เขมรใต้ หรือ เขมรจาม

ตั้งแต่พนมเปญลงไปสุดแหลม มีคนเขมร ญวน จาม อยู่ปะปนกัน เป็นพื้นที่ที่ไทยไม่ได้ครอบครองชัดเจน

ถ้าดูตามพระราชนิพนธ์นี้ ดินแดนที่สยามเสียให้ฝรั่งเศสในปี พ.ศ. 2410 คือ เขมรละแวก และ เขมรญวน ซึ่งไม่ใช่ดินแดนที่ไทยครอบครองเต็มที่มาก่อนอยู่แล้ว ส่วนที่เป็นของไทยจริง ๆ ในขณะนั้นคือ เขมรไทย และ เขมรลาว

ต่อมาในสมัย รัชกาลที่ 5 ไทยได้ทำสนธิสัญญากับฝรั่งเศสในปี พ.ศ. 2447 และ พ.ศ. 2450 จึงยกดินแดน 2 ส่วนนี้ไป ทำให้หมดสิ้นความเป็นเจ้าของของไทยเหนือดินแดนเขมร

📖 อ่านเรื่องนี้แล้ว ดิฉันรู้สึกเหมือนได้เห็นภาพจิ๊กซอว์ประวัติศาสตร์ต่อกันครบขึ้นค่ะ ว่าจริง ๆ แล้วปี 2410 ไทยไม่ได้เสียดินแดนที่เป็นของตนอย่างแท้จริง แต่การเสียดินแดนเขมรในความหมายเต็ม ๆ เกิดขึ้นจริงในสมัยรัชกาลที่ 5