การประเมินความเสี่ยงคืออะไร คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับธุรกิจ

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) เป็นรากฐานสำคัญของการบริหารจัดการองค์กรที่มีประสิทธิภาพ เปรียบเสมือนเข็มทิศนำทางให้ธุรกิจสามารถรับมือกับความไม่แน่นอนต่าง ๆ ได้อย่างชาญฉลาด กระบวนการนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่การระบุปัญหา แต่ยังรวมถึงการวิเคราะห์และวางแผนเพื่อลดผลกระทบเชิงลบที่อาจเกิดขึ้น

หัวใจของการประเมินความเสี่ยงคือ การระบุความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อเป้าหมายขององค์กร ไม่ว่าจะเป็นความเสี่ยงทางการเงิน การดำเนินงาน ชื่อเสียง หรือแม้แต่ความเสี่ยงที่เกิดจากปัจจัยภายนอก การทำความเข้าใจความเสี่ยงเหล่านี้ตั้งแต่เริ่มต้นจะช่วยให้ธุรกิจสามารถเตรียมพร้อม วางแผนรับมือ และเปลี่ยนอุปสรรคให้กลายเป็นโอกาสได้

 

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) คืออะไร?

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) หรือ RA คือกระบวนการที่ครอบคลุมทั้งการระบุความเสี่ยง (Risk Identification), การวิเคราะห์ความเสี่ยง (Risk Analysis), และ การประเมินผลของความเสี่ยง (Risk Evaluation) ซึ่งสอดคล้องกับคำนิยามในมาตรฐาน ISO 31000:2018 ว่าด้วยการจัดการความเสี่ยง (Risk Management)

การประเมินความเสี่ยงเป็นส่วนสำคัญของ ระบบบริหารจัดการความต่อเนื่องทางธุรกิจ (Business Continuity Management System - BCMS) โดยมักดำเนินการควบคู่ไปกับการวิเคราะห์ผลกระทบทางธุรกิจ (Business Impact Analysis - BIA) มีเป้าหมายหลักเพื่อค้นหาและลดความเสี่ยงที่อาจทำให้กิจกรรมสำคัญขององค์กรต้องหยุดชะงัก

 

การประเมินความเสี่ยงมีความสำคัญอย่างไร?

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อองค์กรทุกขนาดและทุกประเภท ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้

1. ช่วยให้เข้าใจความเสี่ยงได้อย่างลึกซึ้ง การประเมินความเสี่ยงช่วยให้องค์กรสามารถระบุ ทำความเข้าใจ และวิเคราะห์ความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อการบรรลุวัตถุประสงค์ได้อย่างครอบคลุม ทั้งความเสี่ยงด้านการเงิน การปฏิบัติงาน ชื่อเสียง กฎหมาย และอื่น ๆ
2. ส่งเสริมการตัดสินใจที่ดีขึ้น เมื่อองค์กรมีความเข้าใจในระดับและลักษณะของความเสี่ยงที่เผชิญอยู่ ก็จะสามารถตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลและมีเหตุผลมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการจัดลำดับความสำคัญของปัญหา การจัดสรรทรัพยากร หรือการเลือกกลยุทธ์ที่เหมาะสมที่สุดในการจัดการกับความเสี่ยงนั้น ๆ
3. ลดโอกาสเกิดความเสียหายและผลกระทบเชิงลบ การระบุและวิเคราะห์ความเสี่ยงล่วงหน้าช่วยให้องค์กรสามารถวางแผนและใช้มาตรการควบคุมหรือป้องกันเพื่อลดโอกาสในการเกิดเหตุการณ์ที่ไม่พึงประสงค์ หรือบรรเทาผลกระทบหากเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นจริง ซึ่งช่วยลดความเสียหายทางการเงิน การหยุดชะงักทางธุรกิจ หรือความเสียหายต่อชื่อเสียง
4. เพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน การประเมินความเสี่ยงช่วยให้องค์กรสามารถระบุจุดอ่อนในกระบวนการทำงาน ระบบ หรือมาตรการควบคุมที่มีอยู่ และนำไปสู่การปรับปรุงแก้ไขเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดความสูญเปล่า และลดโอกาสเกิดข้อผิดพลาด
5. สร้างความมั่นใจให้กับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการจัดการความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ สร้างความมั่นใจให้กับผู้บริหาร นักลงทุน ลูกค้า พนักงาน และหน่วยงานกำกับดูแล ว่าองค์กรมีการบริหารจัดการที่ดีและสามารถรับมือกับความท้าทายต่าง ๆ ได้
6. ช่วยในการปฏิบัติตามกฎระเบียบและมาตรฐาน หลายอุตสาหกรรมมีข้อกำหนดและมาตรฐานที่บังคับให้องค์กรต้องมีการประเมินและจัดการความเสี่ยง การดำเนินการประเมินความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอช่วยให้องค์กรสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดทางกฎหมายและข้อบังคับต่าง ๆ ได้
7. สนับสนุนการวางแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ (BCP) การประเมินความเสี่ยงเป็นรากฐานสำคัญของการวางแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ ช่วยให้องค์กรสามารถระบุภัยคุกคามที่อาจทำให้ธุรกิจหยุดชะงัก และพัฒนาแผนการตอบสนองเพื่อฟื้นฟูการดำเนินงานได้อย่างรวดเร็ว

 

เทคนิคการระบุความเสี่ยง เลือกใช้อย่างไรให้เหมาะสม?

การประเมินความเสี่ยงควรดำเนินการอย่างเป็นระบบ ต่อเนื่อง และส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงลึกและมุมมองที่หลากหลายสำหรับการวิเคราะห์และการตัดสินใจเลือกกลยุทธ์ลดความเสี่ยง มาตรฐาน ISO 31000 ได้กำหนดขั้นตอนการประเมินความเสี่ยงไว้ 3 ขั้นตอนดังนี้

1. การระบุความเสี่ยง (Risk Identification)

ขั้นตอนนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหา ชี้ให้เห็น และทำความเข้าใจความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อการบรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร ทั้งในแง่บวกและแง่ลบ การดำเนินการในขั้นนี้จำเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่เหมาะสมและเป็นปัจจุบันในการระบุความเสี่ยงได้อย่างแม่นยำ

2. การวิเคราะห์ความเสี่ยง (Risk Analysis)

การวิเคราะห์ความเสี่ยง หรือ Risk Analysis คือการทำความเข้าใจลักษณะและธรรมชาติของความเสี่ยง รวมถึงระดับความเสี่ยง โดยพิจารณารายละเอียดต่าง ๆ เช่น โอกาสในการเกิด (Likelihood), ความรุนแรงของผลกระทบ (Consequence/Impact), ความซับซ้อนของความเสี่ยง และมาตรการควบคุมความเสี่ยงที่มีอยู่ การวิเคราะห์นี้จะช่วยให้สามารถประเมินระดับของความเสี่ยงและผลกระทบที่อาจตามมาได้อย่างลึกซึ้ง ก่อนที่จะเข้าสู่ขั้นตอนการประเมินผลของความเสี่ยงต่อไป

3. การประเมินผลของความเสี่ยง (Risk Evaluation)

ขั้นตอนนี้เป็นกระบวนการสำคัญที่สนับสนุนการตัดสินใจ โดยจะนำผลการวิเคราะห์ความเสี่ยงมาเปรียบเทียบกับเกณฑ์ความเสี่ยงที่องค์กรยอมรับได้ (Risk Criteria) เพื่อพิจารณาแนวทางในการจัดการความเสี่ยงนั้นๆ ให้เหมาะสมตามระดับของความเสี่ยงที่ประเมินได้

 

การวิเคราะห์ความเสี่ยงมีกี่เทคนิค

Image: Image: bia-system

การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) มีสองวิธีหลัก ได้แก่ การประเมินความเสี่ยงเชิงคุณภาพ (Qualitative Risk Assessment) และ การประเมินความเสี่ยงเชิงปริมาณ (Quantitative Risk Assessment) โดยแต่ละวิธีมีจุดเด่นและเหมาะกับบริบทที่แตกต่างกัน ดังนี้

• การประเมินความเสี่ยงเชิงปริมาณ (Quantitative Risk Assessment) เป็นการวิเคราะห์ความเสี่ยงเชิงลึกที่ต้องอาศัยข้อมูลตัวเลขและสถิติในการวิเคราะห์ ผลลัพธ์ที่ได้มักแสดงออกมาในรูปของผลกระทบเชิงตัวเลขที่ชัดเจน เช่น มูลค่าความเสียหายทางการเงิน
• การประเมินความเสี่ยงเชิงคุณภาพ (Qualitative Risk Assessment) เหมาะสำหรับการประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นที่ไม่ซับซ้อนมาก หรือในกรณีที่ข้อมูลเชิงปริมาณไม่เพียงพอ ผลลัพธ์ของการวิเคราะห์เชิงคุณภาพมักใช้ ตารางความเสี่ยง (Risk Matrix) เพื่อประเมินความเสี่ยงโดยพิจารณาจาก โอกาสในการเกิด (Likelihood) คูณด้วย ความรุนแรงของผลกระทบ (Severity) เพื่อคำนวณเป็นคะแนนความเสี่ยง

การประเมินความเสี่ยง เตรียมพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอน

การประเมินความเสี่ยงคือเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้องค์กรสามารถรับมือกับความไม่แน่นอนและวิกฤตต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัย 3 ขั้นตอนหลักตามมาตรฐาน ISO 31000 ได้แก่ การระบุความเสี่ยง, การวิเคราะห์ความเสี่ยง, และ การประเมินผลของความเสี่ยง

การเลือกใช้เทคนิคที่เหมาะสมกับลักษณะธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นเทคนิคเชิงคุณภาพหรือเชิงปริมาณ จะช่วยให้การประเมินมีความแม่นยำและนำไปสู่การตัดสินใจที่ดีขึ้น ท้ายที่สุด การดำเนินการประเมินความเสี่ยงอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบจะเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันและความยืดหยุ่นให้ธุรกิจ เพื่อให้สามารถก้าวผ่านทุกอุปสรรคและเติบโตอย่างยั่งยืนในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว