ตำนาน “ตะกวดลิ้นสองแฉก” กับบรรพกษัตริย์เขมร...จริงแท้ หรือแฝงเจตนา?

วันนี้ดิฉันขออนุญาตหยิบยกเรื่องหนึ่งที่ไปเจอโดยบังเอิญระหว่างหาข้อมูลในเว็บไซต์ ศิลปวัฒนธรรมออนไลน์ มาเล่าสู่กันฟัง เป็นเรื่องราวที่อาจจะฟังดูแปลกอยู่สักหน่อย แต่มีแง่มุมที่น่าคิดไม่น้อย โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาในบริบทของประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเพื่อนบ้าน

เรื่องมีอยู่ว่า ในนิทานตำนานซึ่งปรากฏอยู่ใน ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา ที่แปลเป็นภาษาไทยโดยหอพระสมุดวชิรญาณ (แปลเมื่อ พ.ศ. 2460) กล่าวถึงบรรพกษัตริย์ของกัมพูชา ว่าชาติกำเนิดเดิมคือ "ตะกวด" หรือที่ภาษาถิ่นเขมรเรียกว่า “ตรอกกวด” ซึ่งฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าจนบรรลุธรรม แล้วได้เกิดใหม่เป็นกษัตริย์ผู้ก่อตั้งกรุงกัมพูชา

ประโยคหนึ่งที่ดิฉันอ่านแล้วสะดุดใจมากคือ

“...โดยบุรพกระษัตริย์ผู้ตั้งต้นแผ่นดิน มีชาติกำเนิดจากสัตว์ตะกวด อันมีลิ้นแฝดแตกแยกออกเป็น ๒ ซีก”

ฟังดูคล้ายเป็นการเปรียบเปรยที่สื่อถึงการไม่ยึดมั่นในสัตย์วาจา ซึ่งหากตีความตามตัว ก็อาจกลายเป็นคำปรามาสคนในชาติอย่างรุนแรงทีเดียว

แต่เมื่อลองอ่านให้ลึกและคิดให้กว้าง ดิฉันจึงพบว่าเรื่องนี้อาจไม่ได้เป็นเพียงนิทานพื้นบ้านธรรมดา แต่ถูกหยิบยกมาใช้ในช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์เพื่อ “สื่อสาร” หรือ “ชี้นำความรู้สึก” ของผู้คนในชาติเราเอง ในช่วงที่เกิดความตึงเครียดระหว่างไทยกับกัมพูชา เช่น กรณีพิพาทเรื่องปราสาทพระวิหารเมื่อหลายสิบปีก่อน

ที่น่าสนใจยิ่งก็คือ ผู้แปลพงศาวดารฉบับนี้คือ หลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนะรัชต์) บิดาของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ยุคที่ไทยกำลังเผชิญความขัดแย้งกับกัมพูชาอย่างรุนแรง ข้อความในพงศาวดารที่กล่าวถึง "ลิ้นสองแฉก" นี้จึงมีผู้ตั้งข้อสังเกตว่าอาจถูกเพิ่มเติมภายหลัง หรือใช้เป็นเครื่องมือทางความคิดในช่วงเวลาแห่งความขัดแย้ง

ดิฉันไม่ได้มีเจตนาจะชี้ว่าเรื่องไหน “จริง” หรือ “แต่งเติม” เพียงแต่อยากชวนท่านผู้อ่านให้มองว่า เรื่องราวในพงศาวดารหรือ “ตำนาน” นั้น นอกจากจะเป็นวรรณกรรมแล้ว ยังอาจมี “บทบาท” หรือ “หน้าที่” อย่างอื่นในสังคมด้วย โดยเฉพาะเมื่อมันถูกนำมาใช้ซ้ำในเวลาที่อารมณ์ชาตินิยมกำลังร้อนแรง

สุดท้ายนี้ ดิฉันเพียงอยากฝากไว้ว่า ไม่ว่าประเทศไหน ชาติใด ต่างก็มีเรื่องเล่า ตำนาน และร่องรอยแห่งอดีตซ่อนอยู่เสมอ

แต่สิ่งที่เราควรตั้งคำถามคือ

“ใครเล่าเรื่องเหล่านั้น และเขาต้องการให้เรารู้สึกอย่างไร?”