ระบบบำบัดน้ำเสีย คืออะไร ? สำคัญกับระบบโรงงานอุตสาหกรรมอย่างไร ?

ทำความรู้จักระบบบำบัดน้ำเสีย

ระบบบำบัดน้ำเสีย คือกระบวนการจัดการน้ำที่ปนเปื้อนจากการใช้งานหรือกระบวนการผลิตให้อยู่ในสภาพที่ปลอดภัยก่อนปล่อยคืนสู่ธรรมชาติหรือหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่ โดยเฉพาะในภาคอุตสาหกรรมที่มักมีปริมาณน้ำเสียจำนวนมาก 

การมีระบบบำบัดน้ำเสียที่มีประสิทธิภาพจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง ไม่เพียงช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังแสดงถึงความรับผิดชอบของโรงงานต่อสังคมและชุมชนโดยรอบ ในบทความนี้เราจะพาไปรู้จักระบบบำบัดน้ำเสียให้ลึกยิ่งขึ้น และเจาะลึกถึงความสำคัญที่มีต่อระบบโรงงานอุตสาหกรรมครับ

น้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม มีอะไรบ้าง ?

น้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมมักมีองค์ประกอบที่แตกต่างกันไปตามประเภทของกิจกรรมการผลิต แต่โดยทั่วไปแล้วจะประกอบด้วยสิ่งเจือปนต่าง ๆ ดังนี้ 

• สารเคมีตกค้าง เช่น กรด ด่าง สารละลาย หรือสารทำความสะอาดที่ใช้ในกระบวนการผลิต
• โลหะหนัก เช่น ตะกั่ว ปรอท สังกะสี หรือโครเมียม ที่มาจากอุตสาหกรรมชุบโลหะหรือโรงหล่อ
• ไขมันและน้ำมัน ที่เกิดจากอุตสาหกรรมอาหาร หรืออุตสาหกรรมเครื่องจักร
• ของแข็งแขวนลอย (Suspended Solids) เช่น เศษผง เศษพลาสติก หรือฝุ่นจากการผลิต
• สารอินทรีย์และจุลินทรีย์ ที่มักมีกลิ่นเหม็น และก่อให้เกิดปัญหาต่อระบบนิเวศหากปล่อยออกโดยไม่ผ่านการบำบัด
• สีและกลิ่น จากอุตสาหกรรมสิ่งทอ โรงพิมพ์ หรือผลิตภัณฑ์เคมีต่าง ๆ

ระบบบำบัดน้ำเสียในโรงงานอุตสาหกรรม มีกี่ประเภท ?

ระบบบำบัดน้ำเสียทางกายภาพ (Physical Treatment System)

ระบบบำบัดน้ำเสียนี้เน้นการแยกของแข็งหรือสิ่งเจือปนที่มีขนาดใหญ่โดยไม่ใช้สารเคมี เช่น การกรอง การตกตะกอน และการแยกไขมัน เหมาะสำหรับน้ำเสียที่มีตะกอนหรือเศษวัสดุปะปนจำนวนมาก

ระบบบำบัดน้ำเสียทางชีวภาพ (Biological Treatment System)

ระบบบำบัดน้ำเสียทางชีวภาพ ใช้จุลินทรีย์ในการย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำเสีย เช่น ระบบ Activated Sludge หรือระบบบ่อเติมอากาศ (Aerated Lagoon) ซึ่งเป็นที่นิยมในโรงงานที่ปล่อยน้ำเสียจากการผลิตอาหารหรือสิ่งทอ

ระบบบำบัดน้ำเสียทางเคมี (Chemical Treatment System)

ระบบบำบัดน้ำเสียทางเคมี อาศัยปฏิกิริยาเคมีในการปรับสภาพน้ำเสีย เช่น การตกตะกอนด้วยสารเคมี การปรับ pH หรือการออกซิเดชัน เหมาะสำหรับน้ำเสียที่มีสารพิษหรือโลหะหนัก

ระบบบำบัดน้ำเสียแบบผสมผสาน (Hybrid Treatment System)

ระบบบำบัดน้ำเสียแบบผสมผสานจะรวมข้อดีของหลายระบบเข้าด้วยกัน เช่น เริ่มจากการแยกของแข็งทางกายภาพ ตามด้วยการย่อยสลายทางชีวภาพ และปิดท้ายด้วยการปรับสภาพด้วยสารเคมี เพื่อให้ได้คุณภาพน้ำที่เหมาะสมต่อการปล่อยหรือนำกลับมาใช้ใหม่ในกระบวนการผลิต

การทำระบบบำบัดน้ำเสีย สำคัญต่อโรงงานอย่างไร ?

ป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนโดยรอบ

หากน้ำเสียไม่ได้รับการบำบัดอย่างถูกวิธี อาจก่อให้เกิดมลพิษในแหล่งน้ำธรรมชาติ ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ รวมถึงสุขภาพของประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้โรงงาน

ลดความเสี่ยงด้านกฎหมายและค่าปรับ

โรงงานที่ปล่อยน้ำเสียเกินค่ามาตรฐานมีความเสี่ยงต่อการถูกดำเนินคดีและเสียค่าปรับจำนวนมาก การมีระบบบำบัดน้ำเสียที่ได้มาตรฐานจึงช่วยให้ปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง

สร้างภาพลักษณ์ที่ดีต่อสังคมและผู้บริโภค

ในยุคที่ผู้บริโภคให้ความสำคัญกับความยั่งยืน โรงงานที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมย่อมได้รับความเชื่อมั่นมากกว่า และสามารถใช้จุดแข็งนี้ในการสร้างแบรนด์หรือขยายตลาด

เพิ่มโอกาสในการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ ลดต้นทุนระยะยาว

ระบบบำบัดที่มีประสิทธิภาพสามารถทำให้น้ำสะอาดพอที่จะนำกลับมาใช้ในกระบวนการผลิตบางส่วน ช่วยลดการใช้น้ำใหม่ และประหยัดต้นทุนในระยะยาว

สนับสนุนการพัฒนาโรงงานอย่างยั่งยืน

ระบบบำบัดน้ำเสียเป็นหนึ่งในองค์ประกอบของแนวคิดโรงงานสีเขียว (Green Factory) ซึ่งช่วยให้โรงงานสามารถพัฒนาไปพร้อมกับการดูแลสิ่งแวดล้อมได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว

ตัวอย่างขั้นตอนระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน

1. ขั้นตอนการแยกของแข็งเบื้องต้น ใช้ตะแกรงหรือถังดักจับเศษวัสดุขนาดใหญ่ เช่น พลาสติก เศษอาหาร หรือวัตถุแปลกปลอมที่ปะปนมากับน้ำเสีย
2. ขั้นตอนการปรับสมดุลของน้ำเสีย (Equalization) ปรับปริมาณและคุณภาพของน้ำเสียให้มีความสม่ำเสมอก่อนเข้าสู่กระบวนการบำบัด เพื่อให้ระบบทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3. ขั้นตอนการตกตะกอนเบื้องต้น (Primary Sedimentation) ทำให้อนุภาคของแข็งขนาดเล็กที่แขวนลอยอยู่ในน้ำตกตะกอนลงสู่ก้นถัง เพื่อแยกออกจากน้ำ
4. ขั้นตอนการบำบัดทางชีวภาพ ใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายสารอินทรีย์ เช่น ระบบ Activated Sludge หรือระบบบ่อเติมอากาศ
5. ขั้นตอนการตกตะกอนขั้นที่สอง (Secondary Sedimentation) แยกจุลินทรีย์หรือของแข็งที่เกิดจากกระบวนการชีวภาพออกจากน้ำ
6. ขั้นตอนการบำบัดขั้นสุดท้าย (Tertiary Treatment) กรองละเอียด หรือใช้สารเคมีปรับคุณภาพน้ำให้เหมาะสม เช่น ฆ่าเชื้อโรคหรือปรับค่า pH
7. ขั้นตอนการปล่อยน้ำทิ้งหรือนำกลับมาใช้ใหม่ เมื่อน้ำได้รับการบำบัดจนได้คุณภาพตามเกณฑ์แล้ว จะถูกปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ หรือบางโรงงานอาจนำน้ำกลับมาใช้ซ้ำในกระบวนการผลิต

ผลกระทบเมื่อโรงงานไม่ได้ทำระบบบำบัดน้ำเสีย

หากโรงงานไม่มีระบบบำบัดน้ำเสียที่มีประสิทธิภาพ หรือไม่ดำเนินการบำบัดก่อนปล่อยน้ำออกสู่สิ่งแวดล้อม อาจก่อให้เกิดผลเสียร้ายแรงในหลายด้าน ดังนี้:

• ส่งผลกระทบต่อแม่น้ำ ลำคลอง และระบบนิเวศโดยรอบ
• ทำลายคุณภาพน้ำใต้ดิน ซึ่งอาจใช้ในการบริโภคของชุมชน
• สร้างกลิ่นเหม็นรบกวนและทำให้เกิดมลภาวะทางอากาศ
• ก่อให้เกิดโรคที่แพร่ผ่านทางน้ำ เช่น โรคผิวหนัง ท้องร่วง หรือโรคติดต่ออื่น ๆ
• ส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือและภาพลักษณ์ของโรงงาน
• เสี่ยงต่อการถูกดำเนินคดี และเสียค่าปรับตามกฎหมายสิ่งแวดล้อม
• ทำให้ไม่สามารถขอใบอนุญาตหรือรับรองมาตรฐานจากภาครัฐหรือคู่ค้าระดับสากล

ติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน ควรพิจารณาเรื่องใดบ้าง ?

ก่อนติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียในโรงงานอุตสาหกรรม ควรมีการวางแผนและพิจารณาหลายปัจจัยร่วมกัน เพื่อให้ได้ระบบที่มีประสิทธิภาพ คุ้มค่า และเหมาะสมกับลักษณะการใช้งาน ดังนี้

• ประเภทและปริมาณน้ำเสีย วิเคราะห์ว่าน้ำเสียจากโรงงานมีสารปนเปื้อนประเภทใด และมีปริมาณมากน้อยเพียงใดต่อวัน
• ข้อกำหนดทางกฎหมาย ตรวจสอบกฎหมายสิ่งแวดล้อมและค่ามาตรฐานน้ำทิ้งที่ต้องปฏิบัติตาม เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาทางกฎหมายในอนาคต
• พื้นที่ติดตั้งระบบ ต้องมีพื้นที่เพียงพอในการติดตั้งระบบบำบัด โดยคำนึงถึงทั้งระบบกายภาพ ถังเก็บ และระบบควบคุมต่าง ๆ
• งบประมาณในการลงทุนและดูแลรักษา ควรเลือกระบบที่มีต้นทุนการติดตั้งและค่าบำรุงรักษาเหมาะสมกับงบประมาณของโรงงาน
• ความยืดหยุ่นของระบบ ระบบควรสามารถปรับเปลี่ยนหรือขยายได้ในอนาคต หากปริมาณน้ำเสียเพิ่มขึ้นหรือมีการเปลี่ยนแปลงในกระบวนการผลิต
• ผู้เชี่ยวชาญหรือบริษัทรับติดตั้งที่มีประสบการณ์ เลือกใช้บริการจากผู้ให้บริการที่เชื่อถือได้ มีประสบการณ์ในการออกแบบและติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียอุตสาหกรรมโดยเฉพาะ

สรุปเรื่องการทำระบบบำบัดน้ำเสียใช้ในโรงงาน

ระบบบำบัดน้ำเสียในโรงงานอุตสาหกรรม เป็นหัวใจสำคัญของการดำเนินธุรกิจอย่างรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม นอกจากจะช่วยลดมลพิษที่อาจเกิดขึ้นกับแหล่งน้ำธรรมชาติแล้ว ยังช่วยป้องกันความเสี่ยงด้านกฎหมาย เสริมภาพลักษณ์ขององค์กร และสนับสนุนแนวทางการผลิตอย่างยั่งยืน 

การเลือกติดตั้งระบบที่เหมาะสมกับลักษณะน้ำเสียของโรงงาน พร้อมมีการดูแลรักษาอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ผู้ประกอบการไม่ควรมองข้ามในยุคที่การพัฒนาเศรษฐกิจต้องควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง