ทึ่งทั่วโลก : "ศิลาโรเซตตา" (Rosetta Stone) หนึ่งในโบราณวัตถุที่สำคัญที่สุดในโลก

        สิ่งที่เพื่อนๆได้เห็นอยู่นี่ ก็คือ ศิลาโรเซตตา (Rosetta Stone) คือหนึ่งในโบราณวัตถุที่สำคัญที่สุดของมนุษยชาติ ซึ่งไม่ได้มีค่าเพียงเพราะความเก่าแก่ แต่เพราะมันเป็นกุญแจสำคัญที่ไขปริศนาอักษรภาพของอารยธรรมอียิปต์โบราณ ซึ่งเคยปิดบังความลับไว้หลายพันปี ก่อนหน้าการค้นพบศิลานี้ โลกตะวันตกไม่สามารถอ่านหรือเข้าใจอักษรไฮเออโรกลิฟิกได้เลย ส่งผลให้ประวัติศาสตร์ ศาสนา และชีวิตความเป็นอยู่ของชาวอียิปต์ในอดีตยังคงอยู่ในม่านหมอกแห่งความไม่รู้ แต่เมื่อศิลาโรเซตตาปรากฏขึ้นพร้อมจารึกสามภาษาในข้อความเดียวกัน ม่านหมอกนั้นก็เริ่มจางหายไปทีละน้อย

        สำหรับศิลาก้อนนี้ทำจากหินแกรนิตสีเทาเข้มหรือหินแกรนิโอดีโอไรต์ มีขนาดค่อนข้างใหญ่ สูงประมาณ 112.3 เซนติเมตร กว้าง 75.7 เซนติเมตร และหนา 28.4 เซนติเมตร บนแผ่นหินจารึกข้อความที่มีเนื้อหาเหมือนกันในสามระบบอักษร คือ อักษรไฮเออโรกลิฟิก ซึ่งเป็นอักษรภาพศักดิ์สิทธิ์ของอียิปต์โบราณ ใช้ในศาสนาและราชสำนัก, อักษรดีโมติก ซึ่งเป็นอักษรที่วิวัฒน์มาจากไฮเออโรกลิฟิกและใช้กันทั่วไปในชีวิตประจำวัน และภาษากรีกโบราณ ซึ่งเป็นภาษาทางการในยุคที่อียิปต์อยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์ปโตเลมี

        ซึ่งข้อความที่ถูกจารึกบนศิลาไม่ใช่ตำนานลึกลับหรือสูตรเวทมนตร์แต่อย่างใด หากแต่เป็นกฤษฎีกาที่ออกโดยคณะนักบวชชาวอียิปต์ในปี 196 ก่อนคริสตกาล เพื่อยกย่องฟาโรห์ทอเลมีที่ 5 เอปิฟาเนส โดยมีเนื้อหายืนยันสถานะของพระองค์ สนับสนุนบทบาททางศาสนา และประกาศยกเว้นภาษีให้กับนักบวช แม้เนื้อหาจะฟังดูธรรมดาในแง่เนื้อหา แต่สิ่งที่ทำให้มันล้ำค่าอย่างยิ่งก็คือการมีข้อความเดียวกันในหลายภาษา ซึ่งกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการถอดรหัสอักษรภาพที่เคยอ่านไม่ออก

        และเมื่อศิลาโรเซตตาถูกค้นพบโดยนายทหารฝรั่งเศสชื่อ ปิแอร์-ฟรองซัวส์ บุชาร์ด ในระหว่างการทัพของนโปเลียนในอียิปต์เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 1799 มันถูกส่งต่อไปยังกลุ่มนักวิชาการในเวลาต่อมา และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาที่เปลี่ยนแปลงโลกตะวันตกตลอดไป หลังจากที่ฝรั่งเศสพ่ายแพ้ในอียิปต์ ศิลาโรเซตตาก็ถูกยึดโดยอังกฤษและขนส่งกลับไปยังลอนดอน ซึ่งต่อมาถูกจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์บริติช (British Museum) จนถึงปัจจุบัน

        โดยที่จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญเกิดขึ้นในช่วงปี ค.ศ. 1821–1822 เมื่อนักภาษาศาสตร์ชาวฝรั่งเศส ฌอง-ฟร็องซัว ช็องปอลลียง ได้ใช้ศิลาโรเซตตาในการศึกษาวิเคราะห์ โดยเฉพาะจากข้อความภาษากรีกซึ่งเขาอ่านได้ แล้วเปรียบเทียบกับอักษรดีโมติกและไฮเออโรกลิฟิก เขาค้นพบว่าอักษรภาพบางตัวไม่ได้เป็นเพียงภาพแทนความหมาย หากยังแทนเสียงแบบอักษรอีกด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสังเกตชื่อฟาโรห์ที่มักจะถูกล้อมไว้ในวงรี หรือที่เรียกว่า cartouche ทำให้เขาสามารถถอดเสียงของชื่อนั้นออกมาได้ และจากจุดเล็กๆ นี้เอง เขาค่อยๆ ขยายขอบเขตของความเข้าใจไปยังอักษรอื่นๆ จนในที่สุดสามารถอ่านและเข้าใจอักษรไฮเออโรกลิฟิกได้อย่างเป็นระบบ

        สำหรับการถอดรหัสนี้ไม่เพียงแต่เป็นความสำเร็จของบุคคลใดบุคคลหนึ่งเท่านั้น หากแต่เป็นชัยชนะของวงการมนุษยศาสตร์ทั้งมวล เพราะจากจุดนั้น  เป็นต้นมา โลกก็สามารถเข้าถึงบันทึกอันล้ำค่า เอกสารราชการ จารึกทางศาสนา และวรรณกรรมต่างๆ ที่ชาวอียิปต์โบราณทิ้งไว้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวของเทพเจ้า การสร้างพีระมิด กฎหมาย วิทยาศาสตร์ หรือแม้แต่ชีวิตประจำวันของผู้คนในยุคนั้น ศิลาโรเซตตาจึงไม่ใช่เพียงแผ่นหินที่มีตัวอักษรสามบรรทัด แต่เป็นสะพานที่เชื่อมโยงมนุษย์ในยุคปัจจุบันเข้ากับเสียงกระซิบจากอดีตอันไกลโพ้น เป็นประจักษ์พยานถึงความพยายามอันยิ่งใหญ่ในการทำความเข้าใจอดีต และเป็นรากฐานที่สำคัญของวิชาอียิปต์วิทยาที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน