113 ปีแห่งการหวนคืน… พืชหายากที่หายไปจากบันทึกโลก ปรากฏอีกครั้งบนผืนแผ่นดินไทย

นับเป็นอีกหนึ่งข่าวดีในวงการพฤกษศาสตร์ของประเทศไทย ที่สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติของผืนป่าภาคเหนือ และแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการสำรวจและอนุรักษ์พันธุ์พืชในพื้นที่ป่าดิบชื้นของไทย

เมื่อเร็ว ๆ นี้ ทาง สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ได้เผยแพร่ข่าวการค้นพบพืชหายากที่มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Heterostemma brownii Hayata ซึ่งเคยมีบันทึกการพบเพียงในประเทศไต้หวัน จีน และเวียดนาม เมื่อราวปี พ.ศ. 2449 (ค.ศ. 1906) ก่อนจะเงียบหายไปจากฐานข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ทั่วโลกยาวนานกว่า 113 ปี

พืชชนิดนี้ได้กลับมาปรากฏตัวอีกครั้ง ณ ผืนป่าดิบในจังหวัดเชียงราย เมื่อปี พ.ศ. 2562 โดยทีมนักอนุกรมวิธานพืชจากองค์การสวนพฤกษศาสตร์ (BGO) และได้รับการตีพิมพ์เป็นรายงานวิชาการอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2563

ลักษณะของพืชที่เด่น ๆ เลยคือ

เป็นไม้เลื้อยเนื้ออ่อน มีน้ำยางสีขาว

ใบเรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปไข่ถึงรูปรี

ดอกสีเหลืองสด กลีบดอก 5 แฉกคล้ายรูปดาว

กลีบดอกมีจุดประสีแดงทั่วแผ่น

กลางดอกมี "กระบังรอบสีแดงเข้ม" รูปทรงคล้ายดาวทะเล

พืชชนิดนี้จัดอยู่ในวงศ์ Apocynaceae หรือ วงศ์ดอกรัก โดยพบได้เฉพาะในพื้นที่ป่าดิบของจังหวัดเชียงราย ที่ระดับความสูงประมาณ 500 เมตรจากระดับน้ำทะเล และมีช่วงเวลาออกดอกในฤดูฝน (ประมาณเดือนมิถุนายน–กรกฎาคม)

แม้จะมีการพบในประเทศไทยแล้ว แต่ Heterostemma brownii ยังคงเป็นพืชที่พบได้น้อยมากในระดับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยพบเฉพาะในบางพื้นที่ของจีน เวียดนาม ลาว และล่าสุดคือประเทศไทย