มนุษย์มีกี่สายพันธุ์?

การเดินทางของมนุษยชาติ ตั้งแต่จุดเริ่มต้นจนถึงการเป็น Homo sapiens อย่างที่เราเป็นในปัจจุบัน โดยตั้งคำถามชวนคิดว่าในอดีตนั้น โลกไม่ได้มีเพียงมนุษย์สายพันธุ์เดียว แต่มีหลากหลายเผ่าพันธุ์ที่เคยดำรงอยู่ แล้วเหตุใดจึงเหลือเพียงเราเท่านั้น?

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ของเราคือ Anatomically Modern Humans หรือ AMH ซึ่งอยู่ในสกุล Homo บ่งชี้ว่าต้องมีสมาชิกอื่น ๆ ในสกุลนี้ด้วย นักวิทยาศาสตร์ตั้งคำถามหลักสามประการในการศึกษาต้นกำเนิดมนุษย์ ได้แก่ วิวัฒนาการของเรา บรรพบุรุษของเรา และกระบวนการวิวัฒนาการที่นำไปสู่เรา

มนุษย์มีวิวัฒนาการมาจากไพรเมต ซึ่งเป็นกลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีความสัมพันธ์กับลิงต่าง ๆ ไพรเมตแบ่งออกเป็น Prosimian และ Anthropoid ซึ่ง Anthropoid รวมลิงไม่มีหางและมนุษย์ กลุ่ม Hominoid ประกอบด้วยลิงไม่มีหางและ Hominins ซึ่งเป็นคำเรียกรวมมนุษย์และบรรพบุรุษของเรา สิ่งที่ทำให้ Hominins แตกต่างคือการเดินสองขา สมองที่ใหญ่ขึ้น ใบหน้าที่เล็กลง และการใช้เครื่องมือ สกุล Homo มีลักษณะเด่นคือสมองที่ใหญ่กว่า Hominins อื่น ๆ ฟันและหน้าที่เล็กลง การใช้เครื่องมือหินที่ซับซ้อนขึ้น การใช้ไฟ และการล่าสัตว์ขนาดใหญ่

คำถามสำคัญคือมีมนุษย์กี่สายพันธุ์? การค้นพบฟอสซิลใหม่ ๆ เกิดขึ้นอยู่เสมอ ทำให้การระบุจำนวนสายพันธุ์ที่แน่ชัดเป็นเรื่องยาก อย่างไรก็ตาม มีตัวอย่างสายพันธุ์ Homo ต่าง ๆ เช่น habilis, erectus, rudolfensis, heidelbergensis, floresiensis, neanderthalensis, naledi, และ luzonensis

ประเด็นที่น่าสนใจคือเหตุใดในอดีตที่มีมนุษย์หลากหลายสายพันธุ์ แต่ปัจจุบันเหลือเพียง Homo sapiens ทฤษฎีหลักมีสามแนวคิดคือ ทฤษฎีการแทนที่ (การขับไล่สายพันธุ์อื่น), ทฤษฎีความต่อเนื่องในแต่ละพื้นที่ (วิวัฒนาการอิสระในแต่ละภูมิภาค), และทฤษฎีสายกลาง (การผสมผสานและการแข่งขัน)

งานวิจัยของ Svante Pääbo ผู้ได้รับรางวัลโนเบล ได้ให้ข้อมูลสำคัญ โดยพบว่า Homo sapiens มีต้นกำเนิดจากแอฟริกาและอพยพออกไปผสมกับ Neanderthal และ Denisovan ทำให้คนยุโรปมี DNA ของ Neanderthal และคนเอเชียมี DNA ของ Denisovan การค้นพบนี้สนับสนุนทฤษฎีที่ว่ามีการผสมข้ามสายพันธุ์เกิดขึ้น

แม้จะไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจนว่ามีมนุษย์กี่สายพันธุ์ได้ เนื่องจากนักวิทยาศาสตร์บางคนมองว่า "สายพันธุ์" เป็นเพียงช่วงเวลาหนึ่งในกระบวนการวิวัฒนาการ แต่บางแหล่งข้อมูลระบุว่ามีถึง 21 หรือ 22 สายพันธุ์ในอดีต อย่างไรก็ตาม สุดท้ายแล้วเหลือเพียง Homo sapiens ที่ดำรงอยู่บนโลกใบนี้