ไหว้แม่โพสพ” พิธีศักดิ์สิทธิ์ในฤดูดำนา ที่มากกว่าความเชื่อคือสายใยระหว่างคนกับข้าวในวิถีอีสาน

ไหว้แม่โพสพ” พิธีศักดิ์สิทธิ์ในฤดูดำนา ที่มากกว่าความเชื่อคือสายใยระหว่างคนกับข้าวในวิถีอีสาน

สวัสดีพี่น้องชาวไทยและคนที่สนใจในเรื่องราวของวิถีไทยดั้งเดิมครับ
วันนี้ผมอยากมาเล่าเรื่องที่ผมรู้สึกว่ามีความงดงามและลึกซึ้งมากเรื่องหนึ่ง คือ “ความเชื่อเกี่ยวกับพระแม่โพสพ” หรือที่ชาวอีสานมักเรียกสั้นๆ ว่า “แม่โพสพ” เทพีแห่งข้าว ผู้เป็นหัวใจของวิถีเกษตรบ้านเรา โดยเฉพาะในช่วงฤดูดำนา

แม้เทคโนโลยีจะเปลี่ยนไปไกล แต่สิ่งที่ยังอยู่ไม่เปลี่ยนในหลายๆ หมู่บ้านในภาคอีสาน ก็คือ “พิธีไหว้แม่โพสพ” ที่จัดขึ้นทั้งก่อนลงนาและหลังเกี่ยวข้าว เป็นพิธีที่แสดงถึงความเคารพต่อธรรมชาติ ต่อวิญญาณของข้าว และต่อความผูกพันระหว่างคนกับผืนดิน

แม่โพสพคือใคร?

แม่โพสพตามความเชื่อของคนไทยโดยเฉพาะในภาคอีสาน ก็คือเทพีแห่งข้าว เป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ ความอ่อนโยน และความเมตตา บางตำนานเล่าว่าแม่โพสพถือกำเนิดจากพระแม่ธรณี เป็นวิญญาณที่สถิตอยู่ในต้นข้าวทุกต้น และดูแลการเติบโตของข้าวให้สมบูรณ์

หลายคนมองว่าแม่โพสพก็เปรียบเหมือน “แม่” ที่คอยเลี้ยงดูลูกหลาน เพราะข้าวคือชีวิต คืออาหาร คือทุกสิ่งในวิถีของชาวนาไทย

พิธีกรรมสำคัญช่วงดำนา

เมื่อถึงฤดูฝน ซึ่งเป็นฤดูทำนา ชาวบ้านจะเริ่มมีพิธี “บวงสรวงแม่โพสพ” หรือที่บางแห่งเรียกว่า “บูชาแม่โพสพ” โดยมากจะทำก่อนลงดำนา เพื่อขอให้การปลูกข้าวปีนี้ได้ผลดี ไม่มีโรคแมลง น้ำท่าพอเพียง และอากาศเหมาะสม

พิธีนี้ไม่จำเป็นต้องใหญ่โตเสมอไป บางบ้านแค่ปูเสื่อกลางทุ่ง เอาข้าวเหนียว ข้าวต้ม มะพร้าว กล้วย ดอกไม้ น้ำอบ น้ำหอม จุดธูปเทียน และกล่าวคำอธิษฐานแบบง่ายๆ ก็ถือเป็นการแสดงความเคารพแล้ว

บางหมู่บ้านอาจมีการจัดพิธีใหญ่ รวมตัวกันทั้งหมู่บ้าน มีหมอพราหมณ์ หรือผู้นำชุมชนทำพิธีบวงสรวง จุดธูปเทียนสวดบูชาแม่โพสพอย่างเป็นทางการ

ความเชื่อหลังเก็บเกี่ยว

หลังฤดูเกี่ยวข้าว ชาวนาจะทำพิธี “รับแม่โพสพกลับบ้าน” โดยเชื่อว่าแม่โพสพได้ออกมาอยู่กับข้าวในนา ตอนเกี่ยวข้าวเสร็จแล้วจึงต้อง “เชิญกลับ” เข้าเล้า เพื่อความอุดมสมบูรณ์ในปีถัดไป

ในบางแห่งจะนำรวงข้าวสวยๆ มามัดรวมกัน เรียกว่า “ขวัญข้าว” แล้วนำไปแขวนไว้บนขื่อยุ้งข้าว เพื่อเป็นสิริมงคล และเชื่อว่าขวัญของแม่โพสพจะสถิตอยู่กับข้าวทั้งหมดในยุ้ง

พิธีกรรมที่เชื่อมคนเข้ากับธรรมชาติ

แม้หลายคนจะมองว่าความเชื่อแบบนี้ล้าสมัย แต่ผมกลับคิดว่ามันคือสายสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งมากระหว่างคนกับธรรมชาติ คนกับข้าว และคนกับวิถีชีวิตของตัวเอง

การไหว้แม่โพสพไม่ใช่แค่เรื่องไสยศาสตร์หรือความเชื่อ แต่เป็นพิธีที่หล่อเลี้ยงหัวใจของชาวนา เป็นความงามทางจิตวิญญาณที่ทำให้เรารู้คุณค่าของอาหารที่อยู่ในจาน

ในยุคที่เรากดสั่งข้าวจากมือถือในเวลาไม่กี่วินาที การระลึกถึงแม่โพสพอาจทำให้เราหยุดคิดได้นิดหนึ่งว่า กว่าจะมาเป็นข้าวแต่ละเม็ด ชาวนาต้องฝากชีวิตไว้กับฟ้า ฝน และพลังศรัทธาขนาดไหน

ทิ้งท้าย

ผมหวังว่าคนรุ่นใหม่ หรือแม้แต่คนเมือง จะได้มีโอกาสรู้จักและเข้าใจพิธีนี้มากขึ้น เพราะมันคือมรดกที่งดงามของไทย เป็นวิถีที่ควรค่าแก่การสืบทอด แม้เราจะไม่ได้ปลูกข้าวเอง แต่เรากินข้าวทุกวัน นั่นหมายความว่า “แม่โพสพ” ก็มีส่วนในชีวิตเราทุกคนครับ

ใครเคยไหว้แม่โพสพ หรือมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับพิธีนี้จากบ้านตัวเอง มาแชร์กันได้นะครับ ผมอยากฟังทุกมุมของความเชื่อแบบไทยๆ นี้มากๆ เลย

#แม่โพสพ #ความเชื่อไทย #พิธีกรรมอีสาน #วิถีชาวนา #ฤดูทำนา #บูชาแม่โพสพ #ข้าวคือชีวิต #ประเพณีอีสาน