วิธีสำรวจตัวเอง ว่าเข้าข่าย “ภาวะอ้วนลงพุง” หรือไม่ ?

 

ภาวะอ้วนลงพุง เป็นภาวะที่ระบบการเผาผลาญพลังงานผิดปกติ ทำให้มีไขมันสะสมในช่องท้อง หรือ อวัยวะในช่องท้องมากเกินไป ส่งผลให้มีหน้าท้องยื่นออกมา ภาวะอ้วนลงพุงไม่ได้พบในเฉพาะคนอ้วนเท่านั้น แม้ว่าน้ำหนักตัวจะอยู่ในเกณฑ์ปกติก็สามารถเกิดภาวะอ้วนลงพุงได้

 

 

วิธีการตรวจสอบว่า เป็นภาวะอ้วนลงพุงหรือไม่?

ให้คำนวณหาค่าดัชนีมวลกาย หรือ ค่า BMI ซึ่งมีวิธีคำนวณดังนี้

นำน้ำหนักเป็นกิโลกรัม หารด้วย ส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง หรือ BMI = น้ำหนัก (kg) ÷ ส่วนสูง (m)2

• หากผลออกมาน้อยกว่า 18.5 นั่นแปลว่า น้ำหนักน้อยกว่ามาตรฐาน

 

• หากผลออกมา 18.5 – 22.9 นั่นแปลว่า น้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

 

• หากผลออกมา 23 – 24.9 นั่นแปลว่า น้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน

 

• หากผลออกมา 25 – 29.9 นั่นแปลว่า อ้วนระดับ 1

 

• หากผลออกมา มากกว่าหรือเท่ากับ 30 นั่นแปลว่า อ้วนระดับ 2

 

ยกตัวอย่าง ส่วนสูง 165 เซนติเมตร น้ำหนัก 65 กิโลกรัม  

65 (kg) ÷ 1.65*1.65 (m)2 = 23.88 กิโลกรัม/เมตร2 อยู่ในเกณฑ์น้ำหนักเกิน

 

น้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานของ “ผู้ชาย” ที่รูปร่างสมส่วน ค่า BMI จะอยู่ที่ 22 –23

 

น้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานของ “ผู้หญิง” ที่รูปร่างสมส่วน ค่า BMI จะอยู่ที่ 19 –20

 

 

แม้ว่าค่า BMI จะอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่หากมีเส้นรอบเอวที่มากเกิน มีความเป็นไปได้ว่ามีไขมันสะสมที่ช่องท้องหรืออวัยวะภายในช่องท้องมากเกินไป อาจเรียกอีกอย่างว่า ภาวะอ้วนลงพุง จึงมีวิธีการวัดเส้นรอบเอวดังนี้

• ท่าทางอยู่ในลักษณะการยืน

 

• ใช้สายวัด วัดบริเวณรอบสะดือให้ขนานกับพื้น

 

• หายใจปกติ ไม่แขม่วท้อง สายรัดต้องไม่แน่นจนเกินไป

 

“ผู้ชาย” ควรมีรอบเอวไม่เกิน 90 ซม. หรือ 35.4 นิ้ว

 

“ผู้หญิง” ควรมีรอบเอวไม่เกิน 80 ซม. หรือ 31.5 นิ้ว

อย่างไรก็ตาม การวัดค่า BMI เป็นการคัดกรองคร่าว ๆ เท่านั้น ควรจะตรวจมวลกล้ามเนื้อและสัดส่วนไขมันเพิ่มเติม

 

 

สาเหตุของภาวะอ้วนลงพุง

• การกินอาหารที่มีพลังงานสูงเกินความต้องการของร่างกาย 

 

• ขาดการออกกำลังกาย เช่น ไม่มีเวลาออกกำลังกาย พฤติกรรมทำงานใช้กำลังกาย ร่างกายไม่พร้อม อดนอน

 

• กรรมพันธุ์   

 

• ยาที่ทำให้น้ำหนักขึ้น เช่น ยาจิตเวช ยากันชัก อินซูลิน สเตียรอยด์ 

 

• โรคต่อมไร้ท่อ เช่น โรคถุงน้ำในรังไข่ กลุ่มอาการคุชชิ่ง ภาวะฮอร์โมนไทรอยด์ต่ำ

 

 

ภาวะอ้วนลงพุงเป็นอันตรายต่อสุขภาพอย่างไร?

• ทำให้มีโอกาสเกิดโรคเกี่ยวกับหัวใจและหลอดเลือดได้ง่าย เช่น หลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงหัวใจตีบ เลือดแข็งตัวง่าย ทำให้เกิดการอุดตันหลอดเลือดที่เลี้ยงสมองหรือหัวใจ ส่งผลให้เกิดภาวะหัวใจวาย อัมพาต หรือ เสียชีวิต

 

• ทำให้เกิดความดันโลหิตสูง เป็นเบาหวานง่าย ไตวาย

 

• เสี่ยงต่อภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ ง่วงซึมในตอนตื่น มีภาวะนอนกรน

 

• โรคความเสื่อมของข้อต่อต่าง ๆ เช่น ข้อเข่า ปวดหลัง ปวดเอว ข้ออักเสบ

 

• โรคมะเร็งบางชนิด

 

• เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ

 

 

ภาวะอ้วนลงพุงรักษาได้โดย

1.ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม

• หันมาออกกำลังกายอย่างน้อยวันละ 30 นาที

 

• ไม่ควรงดอาหารมื้อเช้า กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ เน้นผัก ผลไม้ กินโปรตีนให้เพียงพอ โดยคนต้องการโปรตีนอย่างน้อยวันละ 1 กรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม

 

• ควบคุมอาหารที่มีแคลอรี่สูง ลดแป้ง

 

• ลดอาหารที่มีรสเค็มจัด หวานจัด ดื่มน้ำเปล่าแทนน้ำหวาน

 

• พักผ่อนให้เพียงพอ

 

• ลด ละ เลิก การดื่มแอลกอฮอล์

 

2.รักษาทางการแพทย์

• การใช้ยาลดน้ำหนัก หรือ ยาลดความอยากของอาหาร เช่น ปากกาลดน้ำหนัก ซึ่งช่วยให้ผู้ที่ได้รับยารู้สึกอิ่มและกินได้น้อยลง

 

• การผ่าตัดกระเพาะอาหาร (Bariatric surgery) เป็นทางเลือกสำหรับผู้มีปัญหาน้ำหนักเกินอย่างมาก ช่วยให้พื้นที่รับอาหารน้อยลง หิวน้อยลง อิ่มไวขึ้น ลดน้ำหนักได้ที่ต้นเหตุ โดยการรักษาด้วยวิธีนี้จะอยู่ที่ดุลยพินิจของแพทย์ และ ข้อบ่งชี้ในผู้ป่วยแต่ละราย เช่น ผู้ป่วยดัชนีมวลกาย 37.5 ขึ้นไป หรือ ผู้ป่วยดัชนีมวลกาย 32.5 ขึ้นไป ร่วมกับมีโรคประจำตัวที่ เกี่ยวพันกับโรคอ้วน

 

 

การตระหนักรู้ ดูแลตนเองให้ห่างไกลจากโรคอ้วนคือ สิ่งสำคัญ เพราะไม่ใช่แค่ตัวเลขบนตราชั่ง แต่คือการมีสุขภาพดีในระยะยาว เพียงแค่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน ออกกำลังกาย พักผ่อนให้เพียงพอ ก็จะช่วยให้ห่างไกลจากภาวะอ้วนลงพุงได้แล้ว