Impostor Syndrome ภาวะด้อยค่าตนเอง คิดว่าตัวเองไม่เก่ง ด้อยประสิทธิภาพ ไร้ค่า

 

Impostor Syndrome ไม่ได้จัดเป็นโรค และ ความเจ็บป่วยทางจิตใจ แต่เป็นภาวะที่บุคคลคิดว่าตัวเองไม่เก่ง ไม่มั่นใจในความสามารถของตัวเอง ทำให้เกิดความไม่สบายใจ ความเครียด มักจะตั้งคำถามกับตัวเองว่าเก่งด้านใดบ้าง? เชี่ยวชาญในสิ่งที่กำลังทำอยู่จริงหรือไม่?  กับความสำเร็จที่ได้รับเป็นเพราะความสามารถของตัวเองหรือเปล่า? จึงตั้งมาตรฐานไว้สูงมากและพยายามทำงานอย่างหนัก

 

หากคำถามเหล่านี้วนเวียนบ่อย ๆ นั่นไม่ใช่การถ่อมตัว แต่คือสัญญาณเตือนของภาวะ Impostor Syndrome ที่จะก่อให้เกิดความกดดันในการทำงานและการใช้ชีวิต จึงอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตหลายด้าน ทั้งการทำงาน ความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

 

 

ลักษณะนิสัยของคนที่เป็น Impostor Syndrome

• เป็นผู้มีปัญหาในการรับรู้ความสามารถของตนเอง (Self-Efficacy) คนที่ขาดความมั่นคงทางอารมณ์  ขาดความทะเยอะทะยาน ไม่สามารถทำตามแบบแผนที่ถูกกำหนดได้

 

• คนที่มีลักษณะรักในความสมบูรณ์แบบ (Perfectionist) ไม่ว่าจะทำอะไรก็ตามจะต้องเป็นไปตามมาตราฐาน  ซึ่งหากสิ่งต่าง ๆ ไม่เป็นไปตามที่ต้องการจะรู้สึกไม่พอใจ กล่าวโทษตัวเอง เพราะในจิตใจรู้สึกลังเล ไม่เชื่อในความสามารถของตัวเอง 

 

• ชอบทำสิ่งต่าง ๆ ให้สำเร็จด้วยตัวเอง ไม่พึ่งพาใคร เพราะกลัวถูกมองว่าเป็นคนไม่มีความสามารถ

 

• ทุ่มเทอย่างหนักกับทุกหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย ซึ่งหากทำไม่สำเร็จจะโทษตัวเอง คิดว่าตัวเองไม่มีความสามารถมากพอ

 

• คิดว่าตัวเองไม่ควรได้รับความสำเร็จ แม้จะได้รับคำชื่นชมจากคนอื่น มักคิดว่าความสำเร็จที่เกิดขึ้นเป็นผลจากความโชคดี และ ยกความดีความชอบให้กับคนที่ช่วยเหลือมากกว่าที่จะเห็นคุณค่าในตัวเอง

 

 

• คิดว่าความสำเร็จไม่ใช่เรื่องสำคัญที่น่ายินดี เพราะเป็นเรื่องที่ใครก็สามารถทำได้

 

• บ่อยครั้งมักจะรู้สึกไม่มั่นใจในความสามารถของตัวเอง โดยเฉพาะเมื่อเริ่มทำสิ่งใหม่ ๆ

 

• กลัวคนอื่นจะรู้ว่าตัวเองไม่มีความสามารถ จึงพยายามปิดบังความรู้สึก ชดเชยด้วยการทำงานหนักมากขึ้น

 

• แม้จะเกิดความผิดพลาดเล็กน้อย แต่รู้สึกว่าตัวเองขาดความรู้ความสามารถ ด้อยค่าตัวเอง

 

• มักมีความมั่นใจในตัวเองและเห็นคุณค่าในตัวเองต่ำ ซึ่งอาจทำให้ประสิทธิภาพการทำงานแย่ลง และนำไปสู่อาการเจ็บป่วยทางกาย ทางจิตใจ จากความเครียดความวิตกกังวลได้

 

 

Impostor Syndrome เกิดจากอะไร

• การเลี้ยงดู สภาพแวดล้อมในวัยเด็ก เช่น ความกดดันในการเรียน การถูกเปรียบเทียบกับลูกพี่ลูกน้อง ครอบครัวที่ควบคุมการใช้ชีวิต หือ ครอบครัวที่ปกป้องดูแลลูกมากเกินไป

 

 

• ปัญหาสุขภาพจิต อย่างโรควิตกกังวล และ โรคซึมเศร้า ซึ่งอาจทำให้สภาพจิตใจของบุคคลนั้นเปลี่ยนแปลงไป เช่น เกิดความสงสัยในตัวเอง ความมั่นใจในตัวเองลดลง กังวลว่าคนอื่นจะมองตัวเองไม่ดี

 

 

วิธีรับมือกับภาวะ Impostor Syndrome

• ต้องเปิดใจยอมรับให้ได้ว่า ภาวะนี้เกิดขึ้นได้กับทุกคน เพราะไม่มีใครที่จะประสบความสำเร็จในทุกเรื่อง ความผิดพลาด ความล้มเหลว สามารถเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา

 

• ประเมินข้อดีข้อด้อยของตัวเอง เพื่อการปรับปรุง พัฒนาความสามารถที่มีอยู่ให้ดียิ่งขึ้น

 

• ชื่นชมความสำเร็จของตัวเองเสมอ เช่น ชื่นชมตัวเองทุกครั้งที่ทำงานแต่ละงานจนเสร็จ น้อมรับคำชมเชยจากคนรอบตัว 

 

• ไม่เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น เพราะทุกคนมีความสามารถ ความถนัดที่แตกต่างกัน การเปรียบเทียบจะยิ่งทำให้ความมั่นใจในตัวเองลดลง 

 

 

• ปรับความคิดที่ว่าการขอความเชื่อเหลือจากคนอื่น จะเป็นคนไร้ความสามารถ เพราะคนเราสามารถพูดคุย แลกเปลี่ยน และ ให้ความช่วยเหลือแก่กันได้ ครั้งนี้คุณขอความเชื่อเหลือจากเขา ครั้งหน้าคุณช่วยเหลือเขาคืน ยิ่งจะช่วยให้เกิดความสัมพันธ์ที่ดีต่อตัวเองกับคนรอบข้างให้มีมากขึ้น การปรึกษาคนใกล้ชิด เช่น คนในครอบครัว เพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน หัวหน้างาน จะช่วยให้รู้สึกสบายใจขึ้น และอาจได้คำแนะนำในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นได้

 

• วางเป้าหมายระยะสั้น ทุกครั้งที่ทำงานสำเร็จตามกำหนดการให้ชื่นชมตัวเอง ในระหว่างนั้นหากเกิดความผิดพลาด อย่ากล่าวโทษด้อยค่าตัวเอง ให้ทำความเข้าใจว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ ค่อย ๆ แก้ไขปัญหา ควรมีความยืดหยุ่น

 

• วางเป้าหมายระยะยาว ปรับเปลี่ยนความคิดว่าไม่จำเป็นต้องมีทุกสิ่งทุกอย่างภายในระยะสั้น ๆ เท่านั้น ไม่จำเป็นต้องเข้มงวดกับตัวเองด้วยกรอบของระยะเวลา เพราะกว่าหลายสิ่งจะเกิดขึ้นได้ ต้องใช้เวลาทั้งนั้น