โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล ที่เกิดขึ้นในช่วงฤดูใดฤดูหนึ่ง จากการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล (SAD)

 

โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล (Seasonal Affective Disorder : SAD) เป็นโรคซึมเศร้าชนิดหนึ่ง มีอาการคล้ายโรคซึมเศร้าทั่วไป แต่จะเกิดขึ้นในช่วงฤดูใดฤดูหนึ่งเท่านั้น และอาการจะดีขึ้นเมื่อฤดูนั้นผ่านพ้นไป

 

 

โรคซึมเศร้าตามฤดูกาลมักเกิดขึ้นในช่วงฤดูหนาว บางครั้งจึงเรียกโรคนี้ว่า โรคซึมเศร้าในฤดูหนาว (Winter Depression) จะเกิดขึ้นและหายไปในช่วงเวลาเดียวกันของทุกปี มีอาการในฤดูหนาว และค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อถึงฤดูร้อน มักพบในต่างประเทศเขตหนาวมากกว่า เพราะประเทศไทยระยะเวลาของฤดูหนาวค่อนข้างสั้น และระยะเวลาของกลางวันกับกลางคืนใกล้เคียงกันตลอดทั้งปี อย่างไรก็ตาม โรคซึมเศร้าตามฤดูกาลไม่ได้เกิดเฉพาะในฤดูหนาวเท่านั้น ยังสามารถเกิดในฤดูร้อน ฤดูฝนได้ด้วย

 

 

โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล เกิดจากอะไร ? เกิดขึ้นกับใครได้บ้าง ?

1.การขาดแสงแดดในฤดูหนาว เป็นช่วงที่มีระยะเวลากลางคืนมากกว่ากลางวัน ร่างกายสัมผัสแสงแดดได้น้อยลง อาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของนาฬิกาชีวภาพ (Biological clock) ดังนี้

 

• ผลิตสารเมลาโทนิน (Melatonin) เพิ่มขึ้น เป็นฮอร์โมนที่ช่วยควบคุมวงจรการนอนหลับและการตื่น ในผู้ที่มีอาการซึมเศร้า การที่ร่างกายมีระดับเมลาโทนินสูงขึ้นอาจส่งผลให้อาการซึมเศร้าแย่ลงได้

 

• ผลิตเซโรโทนิน (Serotonin) น้อยลง เนื่องจากแสงแดดมีส่วนช่วยในการสังเคราะห์เซโรโทนิน โดยการที่ร่างกายมีระดับเซโรโทนินลดลงจะส่งผลให้นอนไม่หลับ เกิดความเครียด วิตกกังวล หรือ อยากอาหารเพิ่มขึ้น

 

 

2.พันธุกรรม ในครอบครัวมีประวัติผู้ป่วยเป็นโรคซึมเศร้าตามฤดูกาล จะมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลมากกว่าคนทั่วไป

 

3.ปัจจัยทางร่างกาย บางครั้งโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลอาจเกิดจากสารสื่อประสาท หรือ สารเคมีในสมองเสียสมดุล ทำให้เกิดอาการซึมเศร้า แม้ว่าจะไม่มีความเครียดใดเลยก็ตาม

 

4.ผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า หรือ โรคอารมณ์สองขั้ว อาจมีอาการแย่ลงในบางฤดูกาลได้

 

5.พบในเพศหญิงมากกว่าเพศผู้ชาย และ อยู่ในวัยผู้ใหญ่ตอนต้น เป็นวัยที่พบได้มากกว่าช่วงวัยอื่น

 

 

อาการของโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลคล้ายกับโรคซึมเศร้าทั่วไป แต่จะเกิดขึ้นในช่วงฤดูกาลใดฤดูกาลหนึ่ง

• รู้สึกหดหู่ ซึมเศร้า เกือบทุกวัน หรือ ทุกวัน ติดต่อกัน 2 สัปดาห์ขึ้นไป

 

• ไม่มีความสุข หรือ ไม่สนใจทำกิจกรรมที่เคยชอบทำ

 

• หงุดหงิด สิ้นหวัง รู้สึกผิด รู้สึกไร้ค่า

 

• เซื่องซึม อ่อนเพลีย ไร้เรี่ยวแรง ง่วงนอนในระหว่างวัน

 

• มีปัญหาด้านการนอนหลับ เช่น นอนหลับนานกว่าปกติ หรือ ตื่นนอนในตอนเช้ายากกว่าปกติ

 

• มีการเปลี่ยนแปลงด้านความอยากอาหาร รวมถึงน้ำหนักตัว

 

• บางครั้งเฉื่อยชา บางครั้งกระสับกระส่าย

 

• มีความคิดที่จะตาย หรืออยากฆ่าตัวตาย

 

 

อาการที่พบบ่อยของโรคซึมเศร้าในฤดูหนาว

• นอนหลับมากกว่าปกติ

 

• อยากรับประทานคาร์โบไฮเดรต หรือ ของหวานมากขึ้น

 

• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น

 

• รู้สึกเหนื่อยล้า อ่อนเพลีย

 

 

อาการที่พบบ่อยของโรคซึมเศร้าในฤดูร้อน

• นอนไม่หลับ

 

• รู้สึกไม่อยากอาหาร

 

• น้ำหนักลดลง

 

• เกิดความวิตกกังวล

 

 

การป้องกันโรคซึมเศร้าตามฤดูกาล

แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงจะช่วยลดโอกาสการเกิดโรคได้

• หมั่นไปรับแสงแดดยามเช้าเป็นเวลา 30-60 นาที เพิ่มการหลั่งเซโรโทนิน ช่วยให้รู้สึกสดชื่น กะปรี้กะเปร่า

 

• กินอาหารที่มีทริปโตเฟน (Tryptophan) สารตั้งต้นของเซโรโทนิน มีส่วนช่วยในการนอนหลับ ลดอาการซึมเศร้า บรรเทาอาการไมเกรน ความเครียด เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ นม อาหารทะเล งา เมล็ดทานตะวัน ข้าวโอ๊ต ช็อกโกแล็ต อินทผลัมแห้ง กล้วย สาหร่าย

 

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จะเพิ่มระดับเซโรโทนินในร่างกาย เพิ่มระดับทริปโตเฟน ให้ระบบต่าง ๆ ในร่างกายทำงานเป็นปกติ

 

• บำบัดความเครียดเป็นประจำ โดยการทำกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความเครียด เช่น การดูหนัง ฟังเพลง หรือเข้ารับคำปรึกษากับจิตแพทย์