ประวัติของชุดไทย และ “ชุดไทยพระราชนิยม”

ประวัติของชุดไทย

การแต่งกายของสุภาพสตรีไทย ได้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ภายหลังจากที่ได้รับเอาอารยธรรมตะวันตกเข้ามาสู่ วงสังคมแทบทุกด้าน โดยเฉพาะวัฒนธรรมการแต่งกาย มีทั้งการลอกเลียนแบบมาทั้งหมด และดัดแปลงเฉพาะบางส่วน ผสมผสานกับการแต่งกายดั้งเดิมของไทย

โดยเริ่มจากเจ้านายในราชส านัก และผู้มีฐานะ สถานภาพดี
ในสังคม จากนั้นค่อยแพร่หลายออกไปยังราษฎรทั่วไปอย่างกว้างขวาง จนปัจจุบันกล่าวได้ว่า สังคมเมือง
รับเอาวัฒนธรรมการแต่งกาย ของตะวันตกมาใช้ในชีวิตประจำวัน จนเรียกได้ว่า ถูกอิทธิพลตะวันตกครอบง า
กันไปหมด จนเกือบจะไม่มีเครื่องแต่งกายที่เป็นแบบฉบับประจำชาติ เหมือนดังเช่นการแต่งกาย
ของบางประเทศในแถบภูมิภาคเดียวกัน

ชุดไทยพระราชนิยม เกิดจากพระราชด าริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ
ที่ต้องการให้มีเครื่องแต่งกายชุดประจำชาติของสุภาพสตรีขึ้น สำหรับใช้เป็นฉลองพระองค์ในกาลสมัย
ที่ต้องโดยเสด็จพระราชดำเนินพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชเยือนสหรัฐอเมริกา
และประเทศยุโรป รวม ๑๕ ประเทศ เมื่อปีพ.ศ.๒๕๐๓ เป็นเวลา ๗ เดือน ดังพระราชดำรัส

“แต่ไหนแต่ไรมา คนไทยชอบแต่งกายกันตามสบาย ให้เหมาะแก่ความสะดวก ความประหยัด
และอากาศของเมืองเราเท่านั้น ฉะนั้นเครื่องแบบประจำชาติของเราจึงเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ ไม่มีเป็นประจำ
อยู่เป็นแบบฉบับ อย่างเพื่อนบ้านใกล้เคียง จนเป็นที่รู้จักแพร่หลายทั่วโลก เช่น ส่าหรีของอินเดีย เครื่องแต่งกาย
ของชาวจีนและกิโมโนของญี่ปุ่น บรรดาพวกผู้หลักผู้ใหญ่ที่ใกล้ชิด ต่างก็แนะน าให้ข้าพเจ้านุ่งซิ่นอย่างไทยๆ
นี่แหละไปทุกหนทุกแห่ง ข้าพเจ้าก็ยังไม่กล้าตกลงใจที่จะกระท าตาม เพราะมีปัญหาขัดข้องเรื่องเสื้อผ้า
ที่จะสวมกับผ้าซิ่น ด้วยเรายังไม่มีเสื้อที่จะใช้เป็นแบบฉบับ...”

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ จึงทรงสอบค้นข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะเครื่องแต่งกาย
ของสุภาพสตรีไทย โดยทรงศึกษาจากพระบรมฉายาลักษณ์ และพระฉายาลักษณ์ของเจ้านายฝ่ายใน รวมทั้ง
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมประเพณีไทย แต่ให้มีการปรับปรุงพัฒนาให้เหมาะสมกับ
กาลสมัย พร้อมกับโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ คุณอุไร ลือบ ารุง ช่างตัดฉลองพระองค์ ร่วมกันออกแบบ
ทรงเสนอรูปแบบที่หลากหลาย และได้ฉลองพระองค์เป็นแบบอย่างตามกาลโอกาส

จนกระทั่ง ปี พ.ศ.๒๕๐๗ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ จึงทรงมีพระราชวินิจฉัย
เลือกแบบชุดไทยประยุกต์ให้ยุติแน่นอนเป็น ๘ แบบด้วยกัน และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้
ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค (ม.ล.มณีรัตน์ บุนนาค นางสนองพระโอษฐ์ในขณะนั้น) เป็นผู้คิดตั้งชื่อชุด
ให้เหมาะสมกับแบบของชุดต่างๆ นั้น เพื่อน าชุดไทยประยุกต์ ทั้ง ๘ แบบ ไปจัดแสดงเผยแพร่ในโอกาส
ฉลองครบ ๑๐๐ ปี กาชาดสากล วันที่ ๑๖ ม.ค.๒๕๐๗ และเพื่อใช้เรียกขานเป็นแบบฉบับเครื่องแต่งกายชุดประจำชาติของสตรีไทยต่อไป

ท่านผู้หญิงมณีรัตน์ฯ ได้นำชื่อพระตำหนักและพระที่นั่งต่างๆ มาใช้เป็นชื่อของชุดไทยประยุกต์
ทั้ง ๘ ชุด โดยค านึงถึงความเหมาะสมกับแบบ ตลอดจนโอกาสในการเลือกใช้ชุดนั้นๆ และโดยที่
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ มิได้ทรงกำหนดบังคับให้ชุดไทยประยุกต์ดังกล่าว เป็นแบบแผน
เครื่องแต่งกายที่สุภาพสตรีไทยทุกคนต้องแต่ง เพียงแต่ทรงมีพระราชนิยมทรงฉลองพระองค์แบบต่างๆ นั้น

ประชาชนทั่วไปจึงเรียกขานกัน ในภายหลังว่า “ชุดไทยพระราชนิยม” จากการที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชุดแต่งกายประจำชาติ ทำให้พสกนิกรของพระองค์โดยเสด็จพระราชดำเนิน ใช้ชุดแต่งกาย ประจำชาติ และใช้ผ้าไหมทอพื้นเมือง แทนผ้าไหมโดยทั่วไป เท่ากับเป็นการช่วยยกระดับ การครองชีพ ของครอบครัวเกษตรกรไทยให้สูงขึ้น นับว่าเป็นการเสด็จพระราชกุศลที่สมควรยกย่อง และน่าสรรเสริญ เป็นอย่างยิ่ง

ชุดสตรีไทยพระราชนิยม
ชุดสตรีไทยพระราชนิยม หมายถึง ชุดแต่งกายประจำชาติ ของ สตรีไทย สวมใส่ ใน งานพิธี หรือ งานพระราชพิธีต่างๆ เช่น งาน พิธีหมั้น งานพิธี มงคลสมรส เป็นชุด ที่มี เอกลักษณ์ เฉพาะ มีหลายรูปแบบ ตัดเย็บ ด้วย ผ้าไหม ผ้าฝ้าย ผ้าใยประดิษฐ์ อาจเป็น ผ้าพื้น ผ้าลายดอก ผ้าลายริ้ว ผ้ายกดิ้นเงิน ดิ้นทอง หรือ ผ้ายกดอก เต็มตัว ใช้วัสดุเกาะเกี่ยว ที่เหมาะสม เช่น ซิป ตะขอ กระดุม ที่ห่อหุ้มจากผ้า ตัวเสื้อ อาจตกแต่ง ให้สวยงาม ด้วย การปักมุก เลื่อม ลูกปัด เป็นต้น
ผ้าไหม หมายถึง ผ้าทอ จากเส้นด้าย ที่ได้จากใยของ ตัวไหม
ผ้าฝ้าย หมายถึง ผ้าทอ จากเส้นด้าย ที่ได้จากใยของ ฝ้าย
ผ้าใยประดิษฐ์ หมายถึง ผ้าที่ได้จาก การสังเคราะห์ เช่น ผ้าพอลิเอสเทอร์ ผ้าเรยอน ผ้าเจอร์ซี่ ผ้าโทเร ชุดสตรีไทยพระราชนิยม แบ่งออกเป็น 8 แบบ ชุดไทยอมรินทร์ ชุดไทยจิตรลดา ชุดไทยบรมพิมาน ชุดไทยจักรพรรดิ ชุดไทยจักรี ชุดไทยเรือนต้น ชุดไทยศิวาลัย และชุดไทยดุสิต

การเลือกชุดไทยพระราชนิยม แบบต่างๆ การใช้งาน
จากการที่ การออกแบบชุดไทยพระราชนิยมดังกล่าว รูปแบบและสไตล์ แตกต่างสวยงาม และเอื้อประโยชน์ใช้สอย แตกต่างกันไป