ดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์:ที่นี่มีตำนาน

คนเชียงใหม่เชื่อดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ คนเชียงใหม่เชื่อเรื่องดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์

ด้วยเหตุนี้คนเชียงใหม่สมัยโบราณเวลานอนมักจะหันหัวไปทางดอยสุเทพ(ทิศตะวันตก) เพื่อที่จะได้ไม่เอาเท้าชี้ไปทางดอยสุเทพ

แต่กระนั้นก็ยังมีคนที่ไม่รู้ไม่เข้าใจ โดยเฉพาะคนที่ไม่ใช่ชาวเชียงใหม่ รวมทั้งคนรุ่นหลังๆ จะกล่าวติติงว่า ดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ตรงไหน? ในที่นี้จะได้กล่าวให้เห็นว่า ความศักดิ์สิทธิ์ของดอยสุเทพในความคิดความเชื่อของชาวเชียงใหม่มีอยู่ 3 ประการ คือ

1). ดอยสุเทพเป็นที่อยู่บำเพ็ญตะบะของพระสุเทวฤาษีหรือฤาษีวาสุเทพ ฤาษีวาสุเทพเป็นบุคคลสำคัญที่มีเรื่องราวอยู่ในเอกสารตำนานต่างๆ กล่าวว่า ได้เคยอยู่บำเพ็ญตะบะที่ดอยแห่งนี้ และฤาษีวาสุเทพนั้นก็เป็นผู้สร้างเมืองหลายเมืองในพื้นที่แถบนี้ ด้วยเหตุนี้ดอยสุเทพจึงเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ในความคิดความเชื่อของผู้คนที่อาศัยอยู่แถบเชิงดอยและใกล้เคียง และเป็นที่มาของชื่อดอยแห่งนี้ว่า “ดอยสุเทพ” มาแต่โบราณ

2). ดอยสุเทพเป็นที่สถิตย์ของผีขุนน้ำ ดอยสุเทพเป็นแหล่งต้นน้ำและธรรมชาติอันอุดมสมบรูณ์ที่หล่อเลี้ยงชุมชนที่อยู่โดยรอบเชิงดอยสุเทพ จึงเป็นที่สถิตย์ของผีขุนน้ำตามความเชื่อของผู้คนที่อาศัยบริเวณเชิงดอยสุเทพ แต่เดิมจะปรากฏมีหอผีปู่แสะ ตั้งอยู่บริเวณเชิงดอยสุเทพ(ใกล้วัดฝายหิน)

ในสมัยโบราณจะมีประเพณีการเลี้ยงผีปู่แสะ ในฐานะที่เป็นผีอารักษ์เมืองและผีขุนน้ำ จะมีกษัตริย์หรือเจ้าผู้ครองนคร และชาวเมืองมาทำพิธีเลี้ยงผีร่วมกัน ถือเป็นงานใหญ่ของบ้านเมือง ส่วนหอผีย่าแสะนั้นจะตั้งแยกจากกัน โดยตั้งอยู่บริเวณแนวป่าในเขตตำบลแม่เ...๊ยะ(ใกล้ดอยคำ)

เมื่อล้านนาถูกผนวกรวมเข้ากับประเทศสยาม ประเพณีเลี้ยงผีเจนบ้านเจนเมือง(รวมทั้งผีปู่แสะย่าแสะ)ได้ถูกสั่งยกเลิก ต่อมาชาวบ้านตำบลแม่เ...๊ยะได้ฟื้นฟูประเพณีการเลี้ยงผีปู่แสะย่าแสะ (โดยรวมเอาผีปู่แสะเข้ามาด้วย) เป็นพิธีกรรมท้องถิ่นในฐานะผีขุนน้ำ ที่บันดาลความอุดมสมบูรณ์แก่ผู้ใช้น้ำที่ไหลลงมาจากดอยสุเทพเพื่อการเพาะปลูก ซึ่งทุกวันนี้เป็นที่รู้จักคุ้นเคยว่า “เลี้ยงดงผีปู่แสะย่าแสะ”

3). ดอยสุเทพเป็นที่ประดิษฐานปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์และสำคัญของบ้านเมือง “สันกู่” เป็นศาสนสถานที่ตั้งอยู่บริเวณยอดดอยปุย เหนือขึ้นไปจากที่ตั้งพระบรมธาตุดอยสุเทพไม่ไกลนัก กรมศิลปากรได้ขุดค้นและบูรณะ พบซากวิหารและเจดีย์(ไม่ทราบชื่อในสมัยโบราณ) ซึ่งภายในเจดีย์มีพระพิมพ์ดินศิลปะหริภุญไชย อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ – ๑๘

หลักฐานดังกล่าวยืนยันว่า สันกู่เป็นโบราณสถานที่เก่าแก่ ซึ่งคงจะเป็นพระธาตุเจดีย์สำคัญของชุมชนโบราณเชิงดอยสุเทพ คือ เวียงเจ็ดลิน มาตั้งแต่สมัยหริภุญไชย และเชื่อว่าสร้างขึ้นบนพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เคยเกี่ยวข้องกับพระฤาษีวาสุเทพ ต่อมาในสมัยล้านนาครั้งรัชสมัยพระเจ้ากือนา ได้โปรดฯให้สถาปนาพระธาตุดอยสุเทพที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุขึ้นใน พ.ศ. 1929

และได้กลายเป็นปูชียสถานสำคัญเป็นที่เคารพสักการะของประชาชนทั่วไปในพื้นที่แถบนี้ จะเห็นได้ว่าดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์และเป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมในความคิดความเชื่อของผู้คนที่อาศัยอยู่เชิงดอยสุเทพและใกล้เคียง

ดังนั้นจึงปรากฏประเพณีสำคัญที่เกี่ยวข้องกับดอยสุเทพที่มีมาตั้งแต่โบราณ คือ ประเพณีการเดินขึ้นดอยสุเทพเพื่อบูชาพระธาตุดอยสุเทพ และประเพณีเลี้ยงดงผีปู่แสะย่าแสะ ใครไม่รู้และไม่เชื่อว่าดอยสุเทพเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ก็ไม่เป็นไร แต่อย่าได้ปรามาสและลบหลู่ความคิดความเชื่อของชาวเชียงใหม่ที่เขาเชื่อมาแต่โบราณ.

ขอบคุณข้อมูล อ.สุรพล ดำริห์กุล