ตำนานนิทานพื้นบ้าน "ผู้ชายสร้างปราสาทแข่งกับผู้หญิง" ที่ "ปราสาทเฮือนหิน" กับ "พระธาตุพนม" 

ตำนานนิทานพื้นบ้าน "ผู้ชายสร้างปราสาทแข่งกับผู้หญิง" ที่ "ปราสาทเฮือนหิน" กับ "พระธาตุพนม" นิทานตำนานผู้ชายสร้างปราสาท(หรือธาตุ)แข่งกับผู้หญิง ในดินแดนอีสาน เป็นนิทานที่ถูกแต่งขึ้นได้รับความนืยมในยุคการแผ่ขยายอำนาจการปกครองลงมาทางใต้ฝั่งซ้ายลำน้ำโขง ของ "พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช" (พ.ศ. 2077 - 2115) กษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดพระองค์หนึ่งของชาติลาว พระองค์ทรงเป็นผู้นำแห่งอาณาจักรล้านช้าง ทรงสถาปนากรุงศรีสัตนาคนหุตให้เป็นศูนย์กลางอารยธรรม ศิลปะวัฒนธรรมต่างๆ ขึ้นมาแทนที่อาณาจักรเขมรที่ได้เสื่อมอำนาจลงไป  นิทานผู้ชายแข่งกันสร้างกับผู้หญิง ที่ถูกแต่งขึ้นมาในยุคนี้ ปรากฏมีอยู่ในทั้งแถบอีสานเหนือและอืสานใต้ คือที่ พระธาตุภูเพ็กกับพระธาตุนารายณ์เจงเวง จังหวัดสกลนคร, ปราสาทหินพิมายกับปราสาทหินพนมวัน จังหวัดนครราชสีมา และที่ปราสาทเฮือนหิน ในแขวงสะหวันนะเขต สปป. ลาว กับ พระธาตุพนม จังหวัดนครพนม นิทานผู้ชายสร้างแข่งกับผู้หญิงที่ พระธาตุพนม กับ ปราสาทเฮือนหิน เป็นเรื่องเล่าสู่กันฟังเพื่อความสนุกสนานในรูปแบบนิทานพื้นบ้าน ซึ่งมีความเป็นได้ ที่อาจจะอิงอยู่กับ "ตำนานอุรังคนิทาน" (ตำนานพระธาตุพนม) อย่างในนิทานผู้ชายสร้างปราสาทแข่งกับผู้หญิง ที่พระธาตุภูเพ็ก และพระธาตุนารายณ์เจงเวง ในนิทานเล่าไว้ว่า ปราสาทเฮือนหิน สร้างขึ้นพร้อตำนานนิทานพื้นบ้าน "ผู้ชายสร้างปราสาทแข่งกับผู้หญิง" ที่ "ปราสาทเฮือนหิน" กับ "พระธาตุพนม" มกันกับพระธาตพนม โดยฝ่ายผู้หญิงสร้างพระธาตุพนม ส่วนฝ่ายผู้ชายสร้างปราสาทเฮือนหิน เป็นการสร้างแข่งกันว่าฝ่ายไหนจะสร้างเสร็จก่อน พระธาตุพนมนั้นสร้างอยู่ด้านบนฝั่งขวาแม่น้ำโขง ส่วนปราสาทเฮือนหินอยู่ด้านล่างฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง ห่างกันประมาณ 100 กม. ในระหว่างการก่อสร้างนั้น ที่พระธาตุพนมฝ่ายผู้หญิงสร้างพระธาตุไปก็ร้องรำทำเพลงกันไปอย่างมีความสุขสนุกสนาน ส่งเสียงดังข้ามแม่น้ำโขงไปไกลถึงเฮือนหิน ฝ่ายหัวหน้าผู้ชายได้ยินก็เกิดความสงสัยว่าฝ่ายหญิงสร้างกันแบบไหนถึงร้องรำทำเพลงไปด้วย จึงส่งคนไปสืบดูความคืบหน้าการสร้างพระธาตุของฝ่ายหญิง ด้วยอยากรู้ว่าฝ่ายหญิงนั้นใกล้จะสร้างเสร็จรึยัง ปรากฏว่าคนที่ส่งไปนั้น ไปแล้วไปลับไม่ยอมกลับมา หัวหน้าฝ่ายชายจึงส่งคนใหม่ไปอีกครั้ง คนที่ส่งไปใหม่ก็หายไปไม่กลับมาอีกเข่นกัน เรียกว่าจะส่งไปกี่คนๆ ก็หายหัวกันหมด! ในที่สุดฝ่ายหัวหน้าฝ่ายผู้ชายก็เลยตัดสินใจไปดูเองเสียเลย ว่าจริงๆแล้ว เกิดอะไรขึ้นกันแน่! พอไปถึงพระธาตุที่ฝ่ายผู้หญิงกำลังก่อสร้างกันอยู่ก็พบว่า ผู้ชายทุกคนที่ส่งมานั้น ทั้งหมดกำลังช่วยฝ่ายผู้หญิงสร้างพระธาตุกันอยู่ ที่เป็นเช่นนั้นเพราะฝ่ายผู้หญิงใช้อุบาย "ไม่ใส่เสื้อ" พวกผู้ชายพอไปพบเห็นหล่าผู้หญิงพากันถอดเสื้อเป็นปกติแล้วเกิดชอบใจก็เลยอยู่กันเสียที่นั่น ไม่ยอมกลับมารายงานกับหัวหน้าตน แถมยังไปช่วยฝ่ายหญิงสร้างพระธาตุอีกต่างหาก สุดท้ายฝ่ายหญิงเลยเป็นฝ่ายชนะ สร้างพระธาตุเสร็จก่อน  ฝ่ายทางเฮือนหินเมื่อไม่เหลือแรงงานที่จะก่อสร้างต่อไป เพราะผู้ชายพากันไปช่วยฝ่ายหญิงสร้างพระธาตุกันเสียหมด ปราสาทเฮือนหินจึงไม่ได้สร้างต่อ เลยกลายเป็นปราสาทหินที่สร้างไม่เสร็จมาจนทุกวันนี้…