ความลับของสมอง

สมอง ถือเป็นหนึ่งในอวัยวะที่ซับซ้อนและน่าทึ่งที่สุดในร่างกาย มันไม่เพียงแค่เป็นศูนย์กลางควบคุมระบบต่าง ๆ ให้ทำงานได้อย่างราบรื่นในแต่ละวันเท่านั้น แต่ยังควบคุมความคิด ความรู้สึก ความทรงจำและกำหนดพฤติกรรมของเราอีกด้วย

แน่นอนเราทุกคนรู้ว่าสมองสำคัญ แต่น้อยคนที่จะรู้จักสมองของตัวเองจริง ๆ และนี่คือ 5 + 1 เรื่องของสมองที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ครับ
.
1. สมองไม่เคยหลับ

เช่นเดียวกับหัวใจและอวัยวะภายในอีกหลายอย่าง สมองทำงานตลอดเวลา แม้แต่ในตอนที่เราหลับ มันเพียงแค่ลดการทำงานบางส่วนลงชั่วคราว โดยที่ทั่วไปสมองจะถูกแบ่งเป็น 5 ส่วน 4 กลีบ คือกลีบหน้า กลีบข้าง กลีบขมับ กลีบท้ายทอย และสมองน้อยหรือ ซีรีเบลรัม

ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่าสมองแต่ละส่วนควบคุมการทำงานที่แตกต่างกันไป แต่พวกมันไม่เคยหยุดทำงานแม้แต่ส่วนเดียว มีเพียงแค่ทำงานน้อยลงเท่านั้น (มีการใช้ออกซิเจนต่ำลง ใช้พลังงานน้อยลงบางส่วน)
.
2. พวกมันมีการรับและส่งข้อมูลสองทาง

สมองจะมีการรับส่งข้อมูลกันเสมอเพื่อควบคุมให้ทุกอย่างเป็นปกติ โดยแบ่งเป็นรูปแบบอย่างง่ายสองเส้นทาง คือข้อมูลจากประสาทสัมผัสต่าง ๆ (Sensory information) ที่รับเข้ามา และข้อมูลที่ถูกส่งออกจากสมองเพื่อควบคุมการทำงานของร่างกาย (motor information)

ถึงแม้สมองจะมีการรับข้อมูลตลอด แต่เรามักจะไม่รู้สึกอะไร เช่นข้อมูลตำแหน่งของอวัยวะต่าง ๆ แต่จะรู้สึกทันทีเมื่อมีการขยับอวัยวะไปยังตำแหน่งผิดปกติ เนื่องจากสมองของเราจะมองข้ามข้อมูลที่ถูกส่งเข้ามาตลอดเวลา จนกว่าข้อนั้นจะสำคัญนั่นเอง
.
3. กว่า 20 % ของเลือดทั้งหมดในร่างกายถูกส่งไปเลี้ยงสมองโดยเฉพาะ

สมองคืออวัยวะที่ใช้พลังงานและออกซิเจนมากที่สุดในร่างกาย นั่นเป็นเหตุผลหนึ่งที่เรามีเส้นเลือดแดงใหญ่ที่มุ่งจากหัวใจขึ้นไปสมองโดยตรงเหมือนทางด่วนพิเศษถึง 4 เส้น (Common carotid 2 เส้นและ Vertebral 2 เส้น)

นอกจากนี้นักวิทยาศาสตร์ยังพบว่า สมองสองซีกซ้ายขวายังควบคุมร่างกายสลับส่วนกัน เป็นเหตุที่คนถนัดซ้ายมักจะมีอาการเส้นเลือดในสมองแตกด้านขวามากกว่าซ้าย ส่วนคนที่ถนัดขวาก็เป็นตรงกันข้าม
.
4. การผ่าตัดสมองไม่เจ็บ

เพื่อน ๆ อาจเคยเห็นคลิปวิดีโอการผ่าตัดสมองโดยที่ผู้ป่วยยังตื่นและเล่นดนตรีไปด้วยระหว่างผ่าตัด หรือมีการถามคำถามให้ผู้ป่วยตอบตลอดเวลาการผ่าตัด นั่นก็เพื่อตรวจสอบการตอบสนองของผู้ป่วยว่ายังเป็นปกติตลอดเวลา แต่สังเกตมั้ยครับว่าผู้ป่วยยังทำแบบนั้นได้ยังไงทั้งที่มีแผลผ่าสมองเปิดขนาดนั้น

ไม่ใช่เพราะยาชา แต่เป็นเพราะสมองไม่มีส่วนรับความรู้สึกเจ็บที่เรียกว่า โนซิเซปเตอร์ (nociceptors) นั่นเองครับ ความเจ็บเพียงอย่างเดียวจากการผ่าตัดอยู่ตรงผิวหนังบนกะโหลกศีรษะเท่านั้น
.
5. อาการบาดเจ็บทางสมองสามารถเปลี่ยนตัวตนของเราเป็นอีกคนได้

ความรู้เกี่ยวกับสมองในปัจจุบัน หลาย ๆ เรื่องเกิดจากความผิดพลาดของสมองครับ ซึ่งในเคสที่ได้รับความสนใจที่สุดคือเคสของ ฟินีส เกจ (Phineas Gage) ซึ่งเขาเคยเป็นคนที่ขยันและซื่อสัตย์มาก จนกระทั่งเกิดอุบัติเหตุท่อเหล็กเสียบเข้าไปกะโหลก ทำให้สมองส่วนหน้าเสียหาย หลังจากนั้นเขาก็กลายเป็นคนที่พูดจากหยาบคาย รุนแรง และเอาแต่ใจ ซึ่งนอกจากเคสของเกจแล้ว ก็ยังมีอีกหลายเคส ที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของลักษณะนิสัย หรือแม้แต่ระบบความคิดที่อาจดีหรือแย่ลงก็ได้

#Fact

สมองของมนุษย์มีน้ำหนักเฉลี่ยราว 1.3 กิโลกรัม และประกอบไปด้วยไขมันกว่า 60% ซึ่งทำให้มันกลายเป็นอวัยวะที่มีไขมันมากที่สุดในร่างกาย