หน้าแรก เว็บบอร์ด หาเพื่อน Chat หาเพื่อน Line หาเพื่อน Skype Pic Post ตรวจหวย ควิซ Page คำนวณ คำคม คลิปวิดีโอ สเปซ เกม Play ไดอารี่ อัลบั้ม แต่งรูป กริตเตอร์ ดาวน์โหลดรูปจาก IG
 
ติดต่อเว็บไซต์ติดต่อโฆษณาแจ้ง Report เนื้อหาเงื่อนไขการให้บริการ
 
เข้าสู่ระบบ สมัครสมาชิก
 
เว็บบอร์ด บอร์ดต่างๆค้นหาสร้างบอร์ด ตั้งกระทู้ใหม่

กระบวนการรับรู้และเรียนรู้

บอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้ เนื้อหาโดย ปรึกษา
กระบวนการรับรู้และเรียนรู้

 

อจ. ธีรวัส บำเพ็ญบุญบารมี

เมื่อมีการรับรู้อารมณ์ หรือที่เรียกว่าได้รับประสบการณ์อย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ตามปกติกระบวนความคิดก็จะแล่นต่อไปทันที ขั้นตอนนี้ก็จะเป็นการช่วงชิงบทบาทกันระหว่าง อวิชชาตัณหา และโยนิโสมนสิการ ถ้าอวิชชาตัณหาเข้ามาชิงเอาความคิดไปได้ก่อน กระบวนธรรมหรือความรู้ที่เกิดขึ้นก็จะมีความผิดพลาดหรือวิปลาสเกิดขึ้นมาได้ แต่ถ้าโยนิโสมนสิการเข้ามาสกัดอวิชชาตัณหา ความรู้ที่เกิดขึ้นจะเป็นความรู้ที่ถูกต้อง และเป็นไปเพื่อความหลุดพ้นหรือพ้นทุกข์ในที่สุด ดังนั้น เกณฑ์ในการตัดสินว่าความรู้ใดเป็นความรู้ที่ถูกต้องนั้นก็คือ โยนิโสมนสิการ และท่านได้แสดงวิธีคิดแบบโยนิโสมนสิการ๑ไว้ดังนี้

 

. วิธี คิดแบบสืบสาวเหตุปัจจัย คือ พิจารณาปรากฏการณ์ที่เป็นผล ให้รู้จักสภาวะที่เป็นจริง หรือพิจารณาปัญหา หาหนทางแก้ไขด้วยการค้นหาสาเหตุและปัจจัยต่าง ๆ ที่สัมพันธ์ส่งผลสืบทอดกันมา อาจเรียกว่า วิธีคิดแบบอิทัปปัจจยตา หรือคิดตามหลัก ปฏิจจสมุปบาท

 

. วิธี คิดแบบแยกแยะส่วนประกอบ หรือกระจายเนื้อหา และจัดหมวดหมู่ จัดประเภทได้ด้วยพร้อมกัน เป็นการคิดที่มุ่งให้มองและให้รู้จักสิ่งทั้งหลายตามสภาวะของมัน เพื่อให้เห็นความไม่มีแก่นสารหรือความไม่เป็นตัวตนที่แท้จริงของสิ่งทั้ง หลาย ว่าเป็นรูปธรรมและนามธรรม ทำให้หายยึดมั่นในสมมติบัญญัติ เช่น การพิจารณาการรวมกันเข้าของธาตุทั้ง ๔ เป็นมนุษย์ ดังพุทธพจน์

ท่านผู้มีอายุทั้ง หลาย ช่องว่าง อาศัยเครื่องไม้ เถารัด ดินฉาบ และหญ้ามุงล้อมเข้าย่อมถึงความนับว่าเรือน ฉันใด ช่องว่าง อาศัยกระดูก เอ็น เนื้อ และหนังแวดล้อมแล้ว ย่อมถึงความนับว่า รูป ฉันนั้น…เวทนา…สัญญา…วิญญาณ…การคุมเข้า การประชุมกัน การประมวลเข้าด้วยกันแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ เป็นอย่างนี้๒

 

. วิธี คิดแบบสามัญลักษณ์ หรือ วิธีคิดแบบรู้เท่าทันธรรมดา คือ การมองอย่างรู้เท่าทันความเป็นไปของสิ่งทั้งหลาย ซึ่งจะต้องเป็นอย่างนั้น ๆ ตามธรรมดาของมันเอง คือ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ในฐานะที่มันเป็นสิ่งซึ่งเกิดจากเหตุปัจจัยต่าง ๆ ปรุงแต่งขึ้น จะต้องเป็นไปตามเหตุปัจจัย ดังพุทธพจน์ที่ว่า

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงมนสิการโดยแยบคาย(โยนิโสมนสิการ) ซึ่ง รูป และจงพิจารณาเห็นอนิจจตาแห่งรูปตามความเป็นจริง…จงมนสิการโดยแยบคายซึ่ง เวทนาและจงพิจารณาเห็นอนิจจตาแห่งเวทนาตามความเป็นจริง…จงมนสิการโดยแยบคาย ซึ่งสัญญาและจงพิจารณาเห็นอนิจจตาแห่งสัญญาตามความเป็นจริง…จงมนสิการโดยแยบ คายซึ่งสังขารและจงพิจารณาเห็นอนิจจตาแห่งสังขารตามความเป็นจริง…จงมนสิการ โดยแยบคายซึ่งวิญญาณ และจงพิจารณาเห็นอนิจจตาแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง…๓

. วิธีคิดแบบอริยสัจจ์ หรือ คิดแบบแก้ปัญหา มีลักษณะทั่วไป ๒ ประการ คือ

() เป็นวิธีคิดตามเหตุและผล หรือเป็นไปตามเหตุและผล สืบสาวจากผลไปหาเหตุแล้วแก้ไข และทำการที่ต้นเหตุ

() เป็น วิธีคิดที่ตรงจุดตรงเรื่อง มุ่งตรงต่อสิ่งที่จะต้องทำต้องปฏิบัติที่เกี่ยวข้องของชีวิต ใช้แก้ปัญหา ไม่ฟุ้งซ่านออกไปในเรื่องฟุ้งเฟ้อที่สักว่าคิดเพื่อสนองตัณหามานะทิฏฐิ ซึ่งไม่อาจนำมาใช้ปฏิบัติ ไม่เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาดังในพุทธพจน์ว่า

ภิกษุนั้นย่อมมนสิการโดยแยบคาย(โยนิโสมนสิการ) ว่า ทุกข์คือดังนี้; ย่อมมนสิการโดยแยบคายว่า เหตุเกิดแห่งทุกข์คือดังนี้; ย่อมมนสิการโดยแยบคายว่า ความดับแห่งทุกข์ คือดังนี้; ย่อมมนสิการโดยแยบคายว่า ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับทุกข์คือดังนี้; เมื่อเธอมนสิการโดยแยบคายอยู่อย่างนี้ สังโยชน์ ๓ อย่าง คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาส ย่อมถูกละเสียได้ ๔

 

. วิธี คิดแบบอรรถธรรมสัมพันธ์ หรือ คิดตามหลักการและความมุ่งหมาย คือ พิจารณาให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างหลักการกับจุดมุ่งหมาย เพราะในการปฏิบัติธรรมหรือกระทำการตามหลักการใด ๆ ก็ตาม จะต้องเข้าใจความหมายและความมุ่งหมายของธรรมหรือหลักการนั้น ๆ ว่า ปฏิบัติหรือทำไปเพื่ออะไร กำหนดวางไว้เพื่ออะไร จะนำไปสู่ผลหรือที่หมายใดบ้าง ความเข้าใจถูกต้องในเรื่องหลักการและความมุ่งหมายนี้ นำไปสู่การปฏิบัติถูกต้องที่เรียกว่า ธรรมานุธรรมปฏิบัติ ดังพุทธพจน์ว่า

ภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายเราแสดงไว้แล้ว เป็นอันมาก คือ สูตร เคยยะ ไวยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ, ถ้าแม้ภิกษุรู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรมแห่งคาถาที่มี ๔ บาท แล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมถูกหลัก (ธรรมานุธรรมปฏิบัติ) ก็ควรเรียกได้ว่าเป็นพหูสูต และเป็นผู้ทรงธรรม๕

 

. วิธีคิดแบบคุณโทษและทางออก หรือพิจารณาให้เห็นครบทั้ง อัสสาทะ(ส่วนดี คุณค่า ข้อที่น่าพึงพอใจ) อาทีนวะ หรืออาทีนพ(ข้อเสีย โทษ ข้อบกพร่อง) นิสสรณะ(ทางออก ทางรอด ภาวะที่ปลอดหรือปราศจากปัญหา มีความสมบูรณ์ในตัวไม่ขึ้นต่อข้อดีข้อเสีย) เป็นการยอมรับความจริงตามที่สิ่งนั้น ๆ เป็นอยู่ทุกแง่ทุกด้าน ทั้งด้านดีด้านเสีย และเป็นวิธีคิดที่ต่อเนื่องกับการปฏิบัติมาก ดังพุทธพจน์ว่า

ภิกษุ ทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาอัสสาทะของโลก อันใด อัสสาทะในโลกอันนั้นเราได้ประสบแล้ว อัสสาทะในโลกมีเท่าใด อัสสาทะนั้นเราได้เห็นเป็นอย่างดีแล้วด้วยปัญญา เราได้เที่ยวแสวงหาอาทีนวะของโลก อันใดเป็นอาทีนวะในโลก อันนั้นเราได้ประสบแล้ว อาทีนวะในโลกมีเท่าใด อาทีนวะนั้น เราได้เห็นเป็นอย่างดีแล้วด้วยปัญญา เราได้เที่ยวแสวงหานิสสรณะของโลก อันใดเป็นนิสสรณะในโลก อันนั้นเราได้ประสบแล้ว นิสสรณะในโลกมีเท่าใด นิสสรณะนั้นเราได้เห็นเป็นอย่างดีแล้วด้วยปัญญา๖

 

. วิธี คิดแบบคุณค่าแท้ คุณค่าเทียม หรือ การพิจารณาเกี่ยวกับปฏิเสวนา คือ การใช้สอยหรือบริโภคปัจจัย ๔ และวัสดุอุปกรณ์อำนวยความสะดวกต่าง ๆ เป็นวิธีคิดแบบสกัดหรือบรรเทาตัณหา เป็นขั้นฝึกหัดขัดเกลากิเลสหรือตัดทางไม่ให้กิเลสเข้ามาครอบงำจิตใจแล้วชัก จูงพฤติกรรมต่อ ๆ ไป โดยคุณค่าแท้นี้ นอกจากจะเป็นประโยชน์แก่ชีวิตอย่างแท้จริงแล้ว ยังเกื้อกูลแก่ความเจริญงอกงามของกุศลธรรม เช่น ความมีสติ ด้วย ทำให้พ้นจากความเป็นทาสของวัตถุ เพราะเป็นการเกี่ยวข้องด้วยปัญญา และมีความพอเหมาะพอดี ซึ่งต่างจากคุณค่าแท้ ทำให้พอกพูนด้วยอกุศลธรรมต่าง ๆ เป็นไปเพื่อการแก่งแย่งบางครั้งเป็นอันตรายต่อชีวิตได้ เช่น ในบทพิจารณา “ปฏิสังขา โยนิโส…” เป็นต้น

 

. วิธี คิดแบบอุบายปลุกเร้าคุณธรรม เรียกว่า วิธีคิดแบบเร้ากุศล หรือแบบกุศลภาวนาก็ได้ เป็นวิธีคิดในแนวสกัดกั้นหรือบรรเทาและขัดเกลาตัณหา เป็นการทำใจที่ช่วยตั้งต้นและชักนำความคิดให้เดินไปในทางที่ดีงามและเป็น ประโยชน์ จัดว่าเป็นข้อปฏิบัติเบื้องต้นสำหรับส่งเสริมความเจริญงอกงามแห่งกุศลธรรม และสร้างเสริมสัมมาทิฏฐิที่เป็นโลกิยะ วิธีการคิดแบบนี้ มีหลักการดังนี้ สิ่งที่ได้รับรู้อย่างเดียวกัน ผู้รับรู้ต่างกัน อาจมองเห็นและคิดนึกปรุงแต่งไปคนละอย่าง แล้วแต่แนวทางโครงสร้าง หรืออาการเดียวกัน คนหนึ่งมองเห็นแล้ว คิดปรุงแต่งไปในทางกุศล แต่อีกคนหนึ่งคิดปรุงแต่งไปในทางอกุศล

 

. วิธี คิดแบบเป็นอยู่ในขณะปัจจุบัน หรือวิธีคิดแบบมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์ เป็นการคิดในแนวทางของความรู้ หรือคิดด้วยอำนาจปัญญา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคตก็ตาม ต้องมีสติตามทันสิ่งที่รับรู้เกี่ยวข้อง หรือต้องทำอยู่ในเวลานั้น ทุก ๆ ขณะ ถือว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องและมีความสำคัญตามหลักคำสอนของพระพุทธศาสนา ดังพุทธพจน์ที่ว่า

ผู้ ถึงธรรม ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงแล้ว ไม่ฝันเพ้อถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง ดำรงอยู่ด้วยสิ่งที่เป็นปัจจุบัน ฉะนั้น ผิวพรรณจึงผ่องใสส่วนชนทั้งหลายผู้ยังอ่อนปัญญา เฝ้าแต่ฝันเพ้อถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึง และหวนละห้อยถึงความหลังอันล่วงแล้ว จึงซูบซีดหม่นหมอง เสมือนต้นอ้อสด ที่เขาถอนขึ้นทิ้งไว้ที่กลางแดด๗

 

๑๐. วิธี คิดแบบวิภัชชวาท เป็นการมองและแสดงความจริง โดยแยกแยะออกให้เห็นแต่ละด้านครบทุกด้าน ดังพุทธพจน์กล่าวว่าสารีบุตร แม้รูปที่รู้ได้ด้วยตา เราก็กล่าวเป็น ๒ อย่าง คือ ที่ควรเสพ ก็มี ที่ไม่ควรเสพ ก็มี คำที่ว่านี้เรากล่าว โดยอาศัยเหตุผลอะไร ? เมื่อเสพรูปที่รู้ได้ด้วยตาอย่างใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญยิ่งขึ้นกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมหาย, รปที่ รู้ได้ด้วยตาอย่างนี้ ไม่ควรเสพ เมื่อเสพรูปที่รู้ได้ด้วยตาอย่างใด อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมหาย กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญยิ่งขึ้น รูปที่รู้ได้ด้วยตาอย่างนี้ควรเสพ…สารีบุตร แม้เสียง…แม้กลิ่น…แม้รส…แม้สิ่งต้องกาย…แม้ธรรมที่รู้ได้ด้วยใจ เราก็กล่าวเป็น ๒ อย่าง คือ ที่ควรเสพก็มี ที่ไม่ควรเสพก็มี…”๘

 

เชิงอรรถรวม

 

๑ พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต), พุทธธรรม, หน้า ๕๕.

๒ เรื่องเดียวกัน, หน้า ๖๗๕.

๓ ม.มู.(ไทย) ๑๒/๓๔๖/๓๕๘.

๔ สํ..(ไทย) ๑๗/๑๐๔/๖๔.

๕ ม.มู.(ไทย) ๑๒/๑๒/๑๖

๖ องฺ.จตุกฺก.(ไทย) ๒๑/๑๘๖/๒๔๒.

๗ องฺ.ติก.๒๐/๕๔๕/๓๓๔.

๘ สํ..(ไทย) ๑๕/๒๒/.

เนื้อหาโดย: ปรึกษา
⚠ Report เนื้อหา 


โพสท์โดย: ปรึกษา
2
Liked: แมวล่ะเบื่อ
 
กระบวนการรับรู้และเรียนรู้
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ

กลัวมาก สุนารี เผยเรื่องบนเตียง ปัญหาใหญ่ที่ต้องเจอ กับ สามีหนุ่มต่างชาติ ที่อายุห่างกัน 21 ปี (คลิป)

"นัท โอนไว" ยังไม่เข็ด รอบนี้โดนสาวอึ๋มตุ๋นไปอีก 36,100 บาท อ้างเอาไปหมุนธุรกิจโรงแรม

หนุ่มปท.เพื่อนบ้านตัดพ้อ ละโคลโขลมีผู้มาชมแค่ 4 คน!

หล่อล้ำ!! ร้านเสริมสวยจ้าง "หนุ่มหน้าตาดี" หุ่นล่ำแซ่บเวอร์ มาเป็นช่างสระไดร์ ใครได้ดูคลิปต่างถามพิกัดร้าน !

สาวคลอดเด็กกลายพันธุ์ พบ 1 ในล้านๆ เลี้ยงมาปีกว่ามีแต่โชคดี เผยปฏิกิริยาน้อง ก่อนเสีย 2 วัน

เผยอาชีพ “นัทโอนไว” ทำงานอะไรถึงมีเงินเปย์สาวเป็นหมื่น

คู่รักสองสามีซื้อรถบัสสุดโทรมจาก eBay มา 5 หมื่นเปลี่ยนให้เป็นรถบ้านอย่างหรู

สาวขับมอเตอร์ไซค์ล้มเอง อาละวาดผลักคนลงไปช่วย ซ้ำขับชนคู่กรณี เจอสวนกลับหมวกกันน็อกฟาดหัว

ชาวเน็ตแนะ!! นัทโอนไว!! เอาเงินไว้ไห้พ่อแม่ใช้ดีกว่ามั้ย ครั้งนี้คงไม่มีใครสงสารแล้ว

เพจดังเผย ‘ปลาเต็กเล้ง’ พุ่งแทงไหปลาร้าทหารเรือดับ ปลาไม่ได้ดุร้าย เผยเหตุที่พุ่งแทง

ธรรมดาได้ไง หนุ่มฟิลิปปินส์ รีวิวสินค้า ที่โลกต้องจดจำ!!

เจ้าหัวโต เหมียวจรหน้าเศร้า เดินขอกินข้าวมันไก่ มันได้แต่เพียงหวัง จะมีบ้านเหมือนแมวตัวอื่นบ้าง
Hot Topic อื่นๆของ ปรึกษา
พุทธปรัชญาวิเคราะห์โลกทางกายภาพแล้วไปสิ้นสุดที่เรื่องสุญญตาและอนัตตากำเนิดชีวิตทัศนะพุทธแสดงเรื่องโลกคืออะไรเอกายโน หนทางสายเอก นำพาชีวิตสู่ความพ้นทุกข์
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
อยากผมดำเงางาม นุ่มมีน้ำหนัก ต้องทำยังไงบ้างอย่ากลัวที่จะตรวจเลือดเอชไอวี10 อันดับ เรื่องเด็ดบนดาวอังคาร / Top 10 Cool stories on Marsพบกับชายแต่งตัวเหมือนต้นไม้สูง 10 ฟุต เพื่อทำภารกิจสอนให้ทุกคนมีน้ำใจและรักธรรมชาติ
ตั้งกระทู้ใหม่