รูปแบบการทำสัญญากับปีศาจในวรรณคดีไทย

    การทำสัญญาปีศาจนั้น เป็นสำนวนที่ใช้กันในโลกตะวันตก ซึ่งผู้ที่ทำสัญญานั้นมักเป็นผู้ที่หมดสิ้นหนทางในการดำเนินชีวิต หาทางออกใช้ชีวิตไม่ได้ ไม่สามารถทำในสิ่งที่ตนเองต้องการให้ประสบผลสำเร็จได้ จึงใช้วิธีการทำสัญญากับปีศาจโดยเริ่มจากการทำการอัญเชิญเรียกปีศาจให้มาปรากฏตรงหน้าตนเอง โดยการทำสัญญานี้ฝ่ายมนุษย์ที่ทำสัญญามักอยู่ในฝ่ายตกเป็นรองปีศาจ ปีศาจจึงเป็นผู้ยื่นเงื่อนไขโดยมักเป็นการขายวิญญาณยอมเป็นทาสรับใช้ปีศาจนั้นเมื่อปีศาจนั้นได้ช่วยเหลือในสิ่งที่ต้องการจนสำเร็จแล้ว และบางกรณีมนุษย์ที่หมดหวังจริงๆจะเป็นฝ่ายเสนอตัวเป็นทาสปีศาจเองด้วย(แต่ก็มีหลายกรณีที่"โกง"ปีศาจสำเร็จเช่นกัน) ซึ่งการทำสัญญาในรูปแบบนี้ไม่สู้เป็นธรรมกับมนุษย์เลย เนื่องจากเป็นการเริ่มต้นของมนุษย์อ่อนแอที่ขาดความเชื่อมั่นในตนเองและจิตใจอ่อนแอจึงไม่คิดพึ่งกลังของตนเพราะไม่เชื่อว่าตนเองจะทำได้เลยไม่คิดจะพยายามทำอะไรเองหวังพึ่งพาแต่ผู้อื่น

แต่เมื่อค้นคว้าลึกลงไป ทางเราพบรูปแบบการทำสัญญาที่ยุติธรรมมากสำหรับทั้งมนุษย์และปีศาจที่ทำสัญญาร่วมกัน ซึ่งปรากฏเนื้อหาอยู่ในเสภาเรื่อง ขุนช้าง ขุนแผน ภาคปลาย ตอน พลายบัวเกี้ยว(กำราบ)นางตานี ดังนี้

จากเนื้อหาที่ปรากฏในช่วงนี้ จะสังเกตได้ว่ามีความแตกต่างกับการทำสัญญากับปีศาจของทางยุโรปอยู่หลายประการ เช่น

๑.พลายบัวเป็นการเดินทางไปถึงถิ่นที่อยู่ของนางตานีเอง ไม่เหมือนทางยุโรปที่อัญเชิญเรียกปีศาจให้มาปรากฏตรงหน้าตนเองจึงทำให้ปีศาจมีข้ออ้างว่า เสียเวลาในการเดินทาง(รึอะไรก็ได้ที่มันอยากจะอ้าง)และขอข้อแลกเปลี่ยนที่สูงๆได้(ถ้ามนุษย์ไม่สิ้นหวังจริงๆคงไม่ยอมเรียกปีศาจแน่) ซึ่งการไปหาเองถึงที่นี้จะทำให้ข้ออ้างเรื่องการเสียเวลาหมดไป แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น มนุษย์ที่สามารถหาที่อยู่ปีศาจจนเจอได้นั้นก็ต้องไม่ธรรมดาเช่นกัน ต้องมีวิชาความรู้พอตัวด้วย

๒.ที่มนุษย์ต้องยอมเป็นทาสของปีศาจนั้นก็ด้วยไม่มีความเชื่อมั่นในตนเอง เมื่อเผชิญหน้ากับปีศาจ ปีศาจนั้นจะปรากฏกายในสภาพที่ยิ่งใหญ่ น่ากลัว น่าเกรงขาม เพื่อให้มนุษย์ตกอยู่ในการครอบงำของปีศาจนั้น เช่นเดียวกันกับกรณีของพลายบัวที่นางตานีปรากฏตัวทีแรกในสภาพน่าเกลียดน่ากลัวและส่งกลิ่นเหม็นเป็นการข่มขวัญพลายบัว แต่ด้วยพลายบัวนั้นแตกต่างจากผู้ทำสัญญาแบบยุโรป คือ มีความเชื่อมั่นในตนเองสูงมากและมีความศรัทธาเชื่อมั่นในวิชาอาคมที่ตนเองร่ำเรียนมาอย่างแรงกล้า ทำให้นางตานีไม่อาจข่มขวัญได้

๓.กาการทำสัญญากับปีศาจของทางยุโรปมักเริ่มจากการที่มนุษย์เจ็บตัว คือ ยอมใช้เลือดเป็นการมัดจำสัญญากับปีศาจ แต่ในกรณีของพลายบัวนั้น เริ่มต้นหลังจากนางตานีเจ็บตัวแล้ว คือ หลังจากเอาชนะนางตานีได้ นางตานีก็สิ้นฤทธิ์กลับคืนร่างเป็นนางไม้ตามเดิม พลายบัวจึงเข้าไปยื่นเงื่อนไขทำสัญญากับนางเสียแถมเป่ามนตร์จนนางยอมทำสัญญาด้วย(ที่สำคัญพลายบัวกล้ายื่นข้อเสนอว่าถ้ายอมรับใช้นางจะได้อยู่ดีกินดี ซึ่งทางยุโรปไม่มีการทำสัญญารูปแบบนี้แน่นอน)