คัมภีร์ใบลาน

คัมภีร์ใบลานหรือหนังสือลาน ทำจากใบของต้นลานซึ่งเป็นต้นไม้ป่าชนิดหนึ่ง ลักษณะ คล้ายต้นตาล (รูปที่ 1) เป็นหนังสือที่บันทึกลายลักษณ์อักษรด้วยวิธีจารตัวหนังสือลงบนใบของต้นลาน แล้วเจาะรูร้อยหูด้วยสายสนองมัดรวมกันเป็นผูก นิยมเรียกว่า คัมภีร์ใบลาน ที่เรียกชื่อว่า คัมภีร์ใบลาน เพราะเนื้อเรื่องที่จารลงบนใบลาน ส่วนใหญ่เป็นพระธรรมคำสอน ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อาทิ พระไตรปิฎก เป็นต้น

รูป 1 ต้นลาน

ที่มา:http://www.baanmaha.com/community/thread34991.html

รูป 2 ใบลาน

รูป 3 ขนอมสำรับตัดขอบใบลาน

ที่มา:http://kanchanapisek.or.th/kp6/New/sub/book/book.php?book=32&chap=3&page=t32-3-infodetail03.html

วิธีการทำหนังสือใบลาน เลือกใบลานที่อ่อนเพราะเส้นใยไม่เหนียวมาก ใบเรียบเนียน ไม่กรอบแตกง่าย เมื่อตัดใบแล้วจะทิ้งตากแดด ตากน้ำค้าง ประมาณ 3 วัน 3 คืน แล้วจึงมัดรวมกัน จากนั้น นำมาเจียนก้านออก แล้วซ้อนกันประมาณ 20 - 30 ลาน ขดม้วนให้กลม มัดด้วยเชือก แล้วนำไปแช่น้ำ ประมาณ 24 ชั่วโมง บางท้องถิ่นนำไปต้มในน้ำซาวข้าว หลังจากนั้น นำออกตากให้แห้ง ประมาณ 2 วัน นำใบลานมาตัดเป็นแผ่นเท่ากัน ตามต้องการ (รูปที่ 2) นำไปแช่ในน้ำยา แล้วนำไปตากแดดให้แห้ง ใบลานที่แห้งแล้ว ประมาณ 10 - 20 ใบ เรียงซ้อนกัน และประกบด้วยขนอบ (รูปที่ 3) เพื่อตัดใบลานตามขนาดที่ต้องการ แล้วมัดรวมกันให้แน่น ใช้มีดที่มีความคมมากๆ ตัดลานให้เสมอ และได้ระดับกับขนอบทั้งสี่ด้าน

รูป 4 คัมภีร์ใบลาน

การเขียนหนังสือใบลาน จะใช้ “เหล็กจาร” จารตัวหนังสือให้เป็นรอยลึกในเนื้อลาน เหล็กจารเป็นเหล็กปลายแหลม มีด้ามถือ ทำด้วยไม้ หรือเขาสัตว์ ในขณะที่จารหนังสือ จะต้องฝนเหล็กจารให้แหลมคมตลอดเวลา เพื่อเส้นอักษรจะได้เรียบงดงาม หลังจากจารข้อความหมดแล้ว จะลบหน้าลาน โดยใช้ลูกประคบชุบเขม่าไฟผสมน้ำมันยางลูบไปมาให้ทั่ว เพื่อให้สีดำของเขม่าไฟ ฝังในร่อง ที่เป็นรูปอักษร แล้วใช้ทรายละเอียดคั่วร้อนโรยบนหน้าลาน ใช้ลูกประคบสะอาดถูไปมาหลายครั้ง เพื่อลบผิวหน้าลานให้ขาวสะอาด ทำให้ลายเส้นอักษรผุดขึ้นเป็นสีดำอย่างเด่นชัด