ควายน้ำ หรือ ควายทะเล ทะเลน้อยพัทลุง

ปัญหาการเรียกชื่อของสัตว์เท้ากลีบหรือเจ้าควาย หรือควายน้ำ หรือ ควายทะเล ซึ่งมีความสับสนกันเป็นอย่างมากทีเดียว เมื่อผมได้ไปเที่ยวพัทลุง ที่ทะเลน้อย  ทำใหตั้งคำถามในใจ ว่าถึงแม้ผมจะเรียกมันว่าควายทะเลก็ตาม  แต่ควายทะเลของผมหมายถึง”ควายทะเลน้อย” นั้นเองครับ ไม่ใช่ควายน้ำเค็มแต่ประการใด

ควายในป่าพรุแถบรอบลุ่มทะเลสาบสงขลาประกอบด้วยตำบลพนางตุง ตำบลทะเลน้อย จ.พัทลุง และต.บ้านขาว อ.ระโนด สงขลา ประมาณ 100 คอก เกือบ 5000 ตัว เป็นควายเลี้ยงปล่อยแบบเช้าไป-เย็นกลับ อาศัย และหากิน อยู่ในป่าพรุ และในทะเลสาบสงขลาตอนบน ทำให้ผู้คนเข้าใจว่าควายแถบนี้เป็น “ควายน้ำ” และเรียกว่า “ควายทะเล” เป็นการเข้าใจผิดในเรื่องสายพันธุ์ควายอย่างแรง..

ปรับตัวหากินในน้ำได้ ชอบกินบัว

ชนิดของควาย ควายที่พบในโลกนี้แบ่งได้เป็นสองกลุ่มใหญ่คือควายป่าและควายบ้าน ควายบ้านแบ่งได้เป็น ๒ ชนิด คือ ควายปลัก(swamp bufffalo)และควายน้ำหรือควายแม่น้ำ (river buffalo)ทั้งควายปลักและควายน้ำจัดเป็นสปีชี(species)เดียวกันมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bubalus bubalis แต่ก็มีความแตกต่างกันทางสรีระ รูปร่างอย่างเห็นได้ชัดเจน การศึกษาทางด้านชีวโมเลกุล นักวิทยาศาสตร์พบว่า ควายปลักมีจำนวนโครโมโซม ๒๔ คู่ ส่วนควายน้ำมีจำนวนโครโมโซม ๒๕ คู่ แต่ควายทั้งสองชนิดนี้สามารถผสมพันธุ์กันได้

ควายปลัก เป็นควายที่นิยมเลี้ยงกันในประเทศแถบเอเชีย เช่น ไทย ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม พม่า และลาว เลี้ยงไว้เพื่อใช้แรงงานในไร่นาเป็นหลัก และเมื่อควายมีอายุมากขึ้นก็จะส่งเข้าโรงฆ่าสัตว์เพื่อใช้เนื้อเป็นอาหาร เป็นรายได้อีกทางหนึ่งของเกษตรกร

ควายไทยเป็น “ควายปลัก” ไม่ใช่ควายน้ำ หรือ ควายทะเล อย่าเข้าใจผิด แต่ควายน้ำที่ทะเลน้อยเป็นควายปลักที่ปรับตัวให้เข้ากับพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้

ควายปลักมีนิสัยชอบนอนแช่ปลัก มีรูปร่างล่ำสัน ผิวหนังมีสีเทาเข้มเกือบดำ อาจมีสีขาวเผือก มีขนบางขึ้นตามตัว ลำตัวหนาลึก ท้องใหญ่ หัวยาวแคบ เขามีลักษณะแบนโค้งไปข้างหลัง หน้าสั้น หน้าผากแบนราบ ตานูนเด่นชัด ช่วงระหว่างรูจมูกทั้งสองข้างกว้าง คอยาวและบริเวณใต้คอจะมีขนขาวเป็นรูปตัววี (chevlon) หัวไหล่ และอกนูนเห็นชัด

ควายแม่น้ำ พบมากในประเทศอินเดีย ปากีสถาน อียิปต์ ประเทศในยุโรปตอนใต้ และยุโรปตะวันออก เป็นควายที่ให้นมมาก ตัวเมียมีเต้านมขนาดใหญ่ให้น้ำนมมากประมาณวันละ 5 ลิตร นิยมเลี้ยงไว้เพื่อรีดนม ไม่ชอบลงแช่โคลนแต่จะชอบน้ำที่สะอาด มีหลายสายพันธุ์ เช่น พันธุ์มูร่าห์ นิลิ เม-ซานี ราวี เซอติ และเมดิเตอเรเนียน เป็นต้น

ควายในทุ่งพรุทะเลน้อย  ควายที่เลี้ยงกันในทุ่งพรุทะเลน้อยเป็นชนิดควายปลัก เลี้ยงสืบทอดติดต่อกันมา 3-4 ชั่วอายุคน เป็นเวลานานร่วม 100 กว่าปี วิถีการเลี้ยงนิยมเลี้ยงเป็นฝูงปล่อยทุ่งและมีคอกสำหรับให้ควายพักผ่อนหลังจากกลับจากกินหญ้าโดยเฉพาะยามค่ำคืน ควายฝูงหนึ่ง ๆจะมีควายที่ทำหน้าที่คุมฝูง 1 ตัว เจ้าของควายจะเปิดคอกปล่อยควายออกกินหญ้าเวลาเช้าประมาณ 09:00 น. ควายจะกลับเข้าคอกเองในตอนเย็นเวลาประมาณ 15:00-16:00น. เป็นเช่นนี้ทุกวัน  ในบางปีที่น้ำท่วมหนัก ระดับน้ำในทุ่งหญ้าท่วมสูงมากจนหญ้าจมมิดอยู่ใต้น้ำแต่ควายก็สามารถดำน้ำลงกินหญ้าที่จมอยู่ใต้น้ำได้

เรียบเรียงใหม่โดย เมืองไทยดอทคอม
ที่มาของบทความ : http://www.gotoknow.org/posts/372848
โดย : ครูไพฑูรย์ ศิริรักษ์  วิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ