"เจาะหู" ค่านิยมและพระราชประเพณีสำคัญของชายชาวพม่าโบราณ

เผยแพร่: 16 มกราคม 2557 เวลา 15:20 น.
อัปเดตล่าสุด: 16 มกราคม 2557 เวลา 15:20 น.โพสท์โดย

หนังสือรอยสักสยาม (สำนักพิมพ์สยามบันทึก) คุณสังคีต จันทนะโพธิ เขียนไว้ในคำนำว่า

ลุศักราช 1132 ปีฉลูโทศก ปีนั้นเกิดฟ้าผ่าปราสาท กรุงอังวะเกิดพายุใหญ่ พัดฉัตรยอดเจดีย์พระเกศธาตุ เมืองย่างกุ้ง หักลง พม่ามีประกาศติดตามหัวเมืองล้านนา (เมืองที่พม่าเคยยึดครอง) ทั้งปวงว่า

ให้ผู้ชายสักขาดำ ให้ผู้หญิงขวากหู ถือม้วนลาน

คำผู้หญิงขวากหู คุณสังคีตไม่ได้แปลไว้ ผมเข้าใจเอาว่า คงหมายถึงการเจาะหู ส่วนคำว่า "ถือม้วนลาน" มีคำอธิบายว่า ใบลานม้วนเป็นหลอด แล้วก็เสียบเข้าไปในรูที่เจาะไว้บนใบหู

คำประกาศของพม่า เป็นที่มาของคำว่า "สักขา-ถ่างหู"

คุณสังคีต บอกว่า คำพื้นเมืองล้านนานั้น ตัวอักษร ถ. เวลาพูดเพี้ยนเป็นตัว ต. ตัวอย่างคำ ถ้ำทับเถ้า เพี้ยนมาเป็นถ้ำตับเต่า

คำถ่างหู จึงเพี้ยนมาเป็น ต่างหู และเป็น ตุ้มหู

ทำให้คิดได้ว่า ธรรมเนียมผู้หญิงใส่ต่างหู ได้มาจากคำสั่งของพม่า ที่ต้องการให้คนในบ้านเมืองที่ยึดครอง แสดงสัญลักษณ์ใครเป็นใครให้ชัดเจน

ผู้หญิงเป็นเพศอ่อนแอ จะสั่งให้สักก็ดูจะโหดร้ายเกินไป การให้เขียนเลขบอกสังกัดในม้วนใบลาน เสียบไว้บนใบหู ดูจะเป็นทางเลือกที่ประนีประนอมทะนุถนอม...ไม่น้อย

นอกจากผู้หญิงที่เจาะหูแล้ว ในอดีตผู้ชายพม่ายังนิยมเจาะหูถือว่าเป็นแฟชั่นหรือค่านิยมในสมัยโบราณด้วย นอกจากนี้ผู้ชายที่ฐานะดีจะใส่ต่างหู มุก นิล หรือพลอยแดงขนาดเท่าลูกหมากย่อมๆ ส่วนคนฐานะธรรมดาจะนิยมใส่ต่างหูทำด้วยหยกแก้ว ใบลานมวน หรือต่างหูทำจากขนแกะ ส่วนนักรบอาจเอาชายโสร่งมามวนเสียบเป็นต่างหู ซึ่งเป็นการแสดงถึงฐานะอีกอย่างหนึ่งด้วย

การเจาะหูถูกบัญญัติไว้ในพระราชประเพณีของราชสำนักพม่าด้วย เรียกว่า "พระราชพิธีเจาะพระกรรณ" จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ มีพระราชพิธีนี้อยู่จริง กล่าวคือ พระเจ้าตะเบงชะเวตี้ ซึ่งทรงได้รับการกล่าวขานว่าเป็นกษัตริย์นักรบที่เก่งกาจ เพราะตลอดรัชกาลพระองค์ทำสงครามเป็นส่วนใหญ่ โดยก่อนขึ้นครองราชย์ เมื่อเจริญพรรษาขึ้น ราว15พระชันษา ทรงกระทำ"พิธีเจาะพระกรรณ" (เจาะหู) อันเป็นราชประเพณีของพม่าเช่นเดียวกับ"พระราชพิธีโสกันต์"ของไทย โดยเลือกที่จะทำพิธีที่พระเจดีย์ชเวมอดอ (พระธาตุมุเตา) กลางเมืองหงสาวดีของมอญ โดยมีทหารคุ้มกันแค่ 500 นาย โดยไม่ทรงหวาดหวั่นทหารมอญนับหมื่นที่ล้อมอยู่ จนเป็นที่เลื่องลือไปทั่ว