ไปสูดโอโซนที่ชายทะเลกันเถอะ คงได้ยินประโยคนี้กันบ่อย ๆ ช่วงหน้าร้อนบ้านเราที่คนเมืองหลวงอยากจะไปรับอากาศบริสุทธิ์ หลังจากที่ต้องทนสูดดมอากาศเหม็น ๆ น่าอึดอัดกันอยู่ทุกวี่วัน ท่านทราบหรือไม่ว่าอันที่จริงทุกวันนี้โอโซนในกรุงเทพมหานครเอง มีปริมาณสูงกว่าที่ท่านจะหาได้จากอากาศชายทะเล เสียอีก ทำไมต้องสูดโอโซน คำว่าโอโซนไม่ใช่ศัพท์ภาษาไทยมาแต่เดิม แต่เป็นคำที่ทับศัพท์มาจากภาษาอังกฤษที่เขียนว่า Ozone ความหมายถึงสารเคมีชนิดหนึ่งซึ่งประกอบไปด้วยออกซิเจนสามอะตอมในหนึ่งโมเลกุล โดยทั่วไปโอโซนอยู่ในสถานะก๊าซมีอยู่มากในบรรยากาศชั้นสูงเหนือพื้นดินขึ้นไปกว่า 20 กิโลเมตร (ชั้นสตราโตสเฟียร์) และมีบทบาทสำคัญในการกรองเอารังสียูวี (อุลตราไวโอเลต) ออกจากรังสีแสงอาทิตย์ อันเท่ากับเป็นการป้องกันอันตรายของรังสีพลังงานสูงดังกล่าวที่อาจจะทำอันตรายต่อสิ่งมีชีวิต และพืชส่วนมากบนโลก

ใครชอบสูดโอโซนชายทะเลกันบ้าง ควรอ่านบทความนี้

ที่มาของการสูดโอโซน

ในยุคสมัยที่เริ่มมีการทดลองทางเคมีและเกิดการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ในทวีปยุโรป ช่วงเวลาที่น่าตื่นเต้นนั้นเป็นครั้งแรก ๆ ที่คนเราเริ่ม รู้จักปฏิกิริยาเคมีของสารต่างชนิดผ่านการทดลองในห้องปฏิบัติการ ราชสมาคมเคมีของอังกฤษมีการประชุมประจำสัปดาห์ ซึ่งเป็นที่ที่บรรดานักเคมีต่างมาประกวดประชัน นำเสนอการค้นพบใหม่ของตน สัปดาห์หนึ่ง เซอร์ฮัมฟรีย์ เดวีส์ นำเอาหลอดแก้วบรรจุของเหลวจำนวนหนึ่งเข้ามาแล้วเทผสมสารนั้นจากหลอดหนึ่งสู่อีกหลอดหนึ่ง สุดท้ายก่อให้เกิดก๊าซไร้สี ซึ่งท่านได้สาธิตดมให้ทุกคนเห็นว่าหลังจากสูดเข้าไปแล้ว ใบหน้าที่เคร่งเครียดเขม็งเกลียวของท่านนั้นกลับเกิดรอยยิ้มและแววตาขำขัน ทุกคนปรากฎอาการเดียวกันเมื่อสูดหายใจเอาก๊าซนั้นเช่นกัน จากนั้นท่านจึงแสดงสูตรเคมีที่เขียนขึ้นมาได้จากการคำนวณน้ำหนักตามวิธีการที่ พัฒนากันขึ้นมานับแต่สมัยของ จอห์น ดาลตันและนักวิทยาศาสตร์อีกหลายคน ผลปรากฎว่าก๊าซที่ก่อให้เกิดอารมณ์ ชื่นบานนั้นมีน้ำหนัก 1.5 เท่าของก๊าซติดไฟได้ที่มีอยู่ทั่วไปในบรรยากาศ ซึ่งมีผู้พบก่อนหน้านี้แล้ว และได้ชื่อว่า ออกซิเจน ที่ประชุมได้ลงมติกันในท้ายที่สุดว่าให้เรียกก๊าซที่พบใหม่คราวนี้ว่า โอโซน นี่เองเป็นที่มาของกิตติศัพท์ อันเลื่องลือของการที่คนในเมืองน่าจะไปสูดโอโซนกัน ไม่แน่ใจว่ามีการพิสูจน์ในยุคสมัยนั้นหรือไม่ว่าปริมาณก๊าซโอโซนชายฝั่งอังกฤษนั้นสูงกว่าในเมืองหรืออย่างไร

ภาพหมอกควันหนาแน่นเนื่องมาจากมลพิษโอโซน ใน Los Angeles, สหรัฐอเมริกา

พิษภัยที่คาดไม่ถึง

อย่างไรก็ตาม โอโซน ถูกเอามาเรียกเป็นสำนวนเล่นกัน จนกระทั่งวันหนึ่งในฤดูร้อนของนครแห่งเทพ (Los Angeles) บนชายฝั่งตะวันตกของประเทศสหรัฐอเมริกา ท้องฟ้าโปร่งใส แสงแดดจ้า ผู้คนพากันออกมานอกบ้านด้วยเห็นว่าเป็นวันอากาศดี แต่แล้วในชั่วโมงนั้นเอง โรงพยาบาลก็ได้รับแจ้งเหตุว่า มีผู้ป่วยด้วยอาการหายใจไม่ออก น้ำตาไหลพราก และถูกนำส่งห้องฉุกเฉินโดยเร็วจำนวนหลายสิบรายทำให้เกิดมีการประกาศเตือนถึงภัยร้ายที่ไม่เคยตระหนักกันมาก่อน Dr. Haagen Smith นักวิจัยแห่งมหาวิทยาลัย California Institute of Technologyได้ทำการทดลองหาสาเหตุเป็นเวลาสองปีจึงได้ข้อสรุปว่าก๊าซที่เป็นสาเหตุของอาการเจ็บป่วยดังกล่าวคือ โอโซนและสารกลุ่มปฏิกิริยาต้นกำเนิด

สารในกลุ่มปฏิกิริยาโอโซนมีต้นตอมาจากก๊าซที่ปล่อยจากการเผาไหม้น้ำมันเชื้อเพลิง รถยนต์ อันมีจำนวนมากและติดกันแน่นขนัดบนถนนในเมืองและรอบเมือง สภาพบรรยากาศที่มีหย่อมความกดอากาศสูงปกคลุม ทำให้ฟ้าไร้เมฆและแทบไม่มีลมพัดไหวเป็นสูตรสำเร็จที่ลงตัวสำหรับปฏิกิริยาสร้างโอโซนและสารอื่น ๆ ซึ่งเมื่อประกอบกับภาวะความชื้นที่พอเหมาะก็จะเกิดกลั่นตัวเป็นอนุภาคแขวนลอยในบรรยากาศ ทำให้ทัศนวิสัยพร่ามัว และเมื่อก๊าซเหล่านั้นสัมผัสดวงตาและถูกสูดเข้าไปในปอด ก็ก่อให้เกิดอาการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจโดยเฉียบพลันแทนที่เมื่อสูดโอโซนเข้าไปแล้วจะ ชื่นบานขำขัน กลับกลายเป็นหายใจไม่ทัน ขาดออกซิเจน

โอโซนความเข้มข้นสูงใกล้ผิวดินเป็นปัญหาที่เริ่มรู้จักกันมาจากฝั่งตะวันตกอเมริกาสู่ฝั่งตะวันออก และลุกลามข้ามมหาสมุทรมาฝั่งทวีปยุโรป ที่ใดก็ตามที่มีความเจริญทางอุตสาหกรรมและมีผู้ใช้ยานพาหนะรถยนต์ ซึ่งอาศัยน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นหลัก ปัญหามลพิษอากาศเนื่องจากโอโซนรวมทั้งก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน ซึ่งเป็นทั้งตัวตั้งต้นและ ตัวอันตรายเช่นกันนั้น ก็ล้วนเพิ่มขึ้นเป็นเงาตามตัว

ปัญหาโอโซนในประเทศไทย

ข้อมูลการตรวจวัดของกรมควบคุมมลพิษ ก็บ่งบอกว่ากรุงเทพมหานคร ซึ่งติดอันดับโลกทั้งด้านความหนาแน่นประชากรและสภาวะการจราจรติดขัด ก็พบปัญหาค่าโอโซนในบรรยากาศทั่วไปสูงเกินมาตรฐานคุณภาพอากาศรายชั่วโมง ซึ่งเราได้ประกาศเป็นเกณฑ์ไว้เหมือนกัน แล้วจะทำอย่างไรต่อออกไป สูดโอโซนกันเสียให้เต็มปอด เพื่อจะได้รับรู้ถึงความจริง แล้วลองเริ่มต้นคิดกันดีไหมว่าจะป้องกันอย่างไร

ทุกวันนี้ในทวีปยุโรปและอเมริกาเหนือ มีระบบเตือนภัย โดยอาศัยฐานข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษที่เชื่อมโยงกันอยู่กับฐานข้อมูลการจราจร ซึ่งเป็นตัวแปรหลักของต้นกำเนิดโอโซนจากกิจกรรมของมนุษย์ นอกเหนือจากนี้เขายังมีการเก็บข้อมูลแหล่งกำเนิดสารตั้งต้นอื่น ๆ ที่เกิดตามธรรมชาติ ทั้งพื้นที่ป่าสนซึ่งปล่อยก๊าซอินทรีย์ระเหยง่ายอย่าง เทอปีน (Terpene) หรือที่ลุ่มชื้นแฉะที่ปล่อยแอมโมเนียและสารประกอบไนโตรเจน ซึ่งล้วนเป็นเครื่องปรุงคลุกเคล้ารวมกันเป็นโอโซน แบบจำลองคณิตศาสตร์มีหน้าที่จำลองการเกิดปฏิกิริยาเคมีและการส่งผ่านก๊าซต่าง ๆ เหล่านั้นทั้งโดยการพัดพาของลมและการหมุนวนหรือตกสู่พื้นดินซึ่งถูกจำลองขึ้นมาโดยใช้แบบจำลองอุตุนิยมวิทยาเดียวกับที่ใช้พยากรณ์การเกิดพายุฝนหรือทอร์นาโด

บทความโดย: วนิสา สุรพิพิธ นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ ส่วน