น้องหมาของใครมีนิสัยเหล่านี้บ้างครับ ชอบปัสสาวะทำเครื่องหมายไปทั่ว ชอบหนีเที่ยวนอกบ้านอยู่เป็นประจำ หรือชอบก้าวร้าวเกะกะละลาน ทะเลาะกับหมาตัวอื่น บางครั้งก็ต่อสู้กันจนถึงขั้นหัวร้างข้างแตก เราอาจจะเคยได้ยินคำแนะนำที่ว่า “ลองพาไปทำหมันสิ อาจช่วยทำให้น้องหมานิสัยดีขึ้นก็ได้นะ” แต่เอ๊ะ...แล้วตกลงว่าการทำหมันสามารถเปลี่ยนนิสัยน้องหมาได้จริงหรอ ... 

 

     จริงแล้วการทำหมันก็เป็นวิธีที่ใช้ในการคุมกำเนิด แต่ประโยชน์ที่นอกเหนือกว่าการคุมกำเนิดก็คือ การทำหมันยังมีส่วนช่วยส่งเสริมสุขภาพด้วย ปัจจุบันคุณหมอจึงมักจะแนะนำให้น้องหมาทุกตัวควรต้องทำหมัน ไม่ต่างอะไรกับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคหรือการป้องกันพยาธิหนอนหัวใจ ผลพลอยได้อีกอย่างหนึ่งของการทำหมันก็คือ เรื่องของพฤติกรรม การทำหมันไม่ได้ทำให้บุคลิกภาพ ความเป็นมิตร หรือความร่าเริงของสุนัขเปลี่ยนไป แต่การทำหมันเป็นการตัดเอาต่อมเพศออก ทำให้ฮอร์โมนเพศลดลง จึงสามารถช่วยลดหรือป้องกันปัญหาพฤติกรรมบางอย่างได้ เช่น

 

     หากการฉีดพ่นสีสเปรย์เขียนข้อความตามผนังกำแพง เป็นการประกาศศักดาของกลุ่มบุคคลใด การที่สุนัขปัสสาวะทำเครื่องหมายก็คงไม่ต่างกัน โดยเฉพาะน้องหมาเพศผู้ที่ได้รับอิทธิพลจากฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ก็จะมักประกาศศักดาของตนตามที่ต่าง ๆ ด้วยการปัสสาวะ เพื่อบ่งบอกอาณาเขตของตน การทำหมันจึงช่วยลดพฤติกรรมการปัสสาวะทำเครื่องหมายตามที่ต่าง ๆ ทั้งนอกบ้านและในบ้านได้ โดยพบว่าสามารถลดพฤติกรรมดังกล่าวได้ 50 % (ทำไมสุนัขชอบปัสสาวะใส่ยางรถ? … คลิก)

 

 

     พฤติกรรมความก้าวร้าวต่อสู่กันระหว่างสุนัขด้วยกัน โดยเฉพาะในเพศผู้ที่ต้องการต่อสู่เพื่อแย่งชิงตัวเมียในช่วงของการเป็นสัด  หรือความก้าวร้าวอันมีสาเหตุมาจากฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในร่างกายที่มากเกินไป หรือความก้าวร้าวจากความเป็นแม่ในสุนัขเพศเมีย การทำหมันจะช่วยลดปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวลงได้ 60 % แต่ก็มีบางการศึกษาที่พบว่า การทำหมันไม่มีนัยสำคัญต่อการช่วยลดพฤติกรรมก้าวร้าวได้แต่อย่างใด

 

     เพื่อน ๆ อาจจะเคยเห็นน้องหมาบางตัว มีพฤติกรรมขึ้นขี่หรือขึ้นคร่อมสุนัขตัวอื่น วัตถุต่าง ๆ ตุ๊กตา หรือแม้แต่ขาของคน พฤติกรรมดังกล่าวอาจมีสาเหตุมาจาก ความต้องการที่จะข่มหรือแสดงอำนาจเหนือกว่า การเล่น การเรียกร้องความสนใจ หรืออาจเกิดจากการที่มีฮอร์โมนเพศมากเกินไป ทำให้เกิดแรงกระตุ้น และมีการตอบสนองของอารมณ์ไม่เหมาะสม จากการศึกษาพบว่า การทำหมันสามารถลดพฤติกรรมการขึ้นคร่อมลงได้ 66 % (ไขปริศนา! ทำไมน้องหมาถึงมีพฤติกรรมขึ้นคร่อม ... คลิก)

 

     ในช่วงที่ตัวเมียเป็นสัด น้องหมาไม่ว่าจะตัวผู้หรือตัวเมีย อาจมีพฤติกรรมหนีเที่ยว แต่ว่าปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่การหนีเที่ยวเท่านั้น น้องหมาที่ออกไปนอกบ้าน จะเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนน โดนวางยา หรือแม้แต่ถูกทำร้ายได้ การทำหมันจะช่วยลดพฤติกรรมการหนีเที่ยวลงได้มากถึง 90% เลยทีเดียว (จัดการปัญหา น้องหมาหนีเที่ยว!! ... คลิก)

     แต่อย่างไรก็ดี การป้องกันปัญหาพฤติกรรมเหล่านี้ หากต้องการจะให้ได้ผลดีนั้น ควรทำหมันก่อนจะถึงวัยเจริญพันธุ์ (sexual maturity) คือ ก่อนอายุ 6-8 เดือน หรือควรทำหมันก่อนที่สุนัขจะแสดงปัญหาพฤติกรรมดังกล่าวออกมา เพราะหากปล่อยให้แสดงพฤติกรรมเหล่านี้เป็นระยะเวลายาวนาน เป็นเดือนเป็นปีจนเคยชินแล้ว การทำหมันก็อาจไม่สามารถการันตีได้ว่า จะช่วยกำจัดปัญหาพฤติกรรมดังกล่าวให้หมดไปได้หรือไม่ บางตัวก็อาจแสดงพฤติกรรมเหล่านี้ลดลง หรือบางตัวอาจยังคงแสดงพฤติกรรมเช่นนี้เหมือนเดิมก็ได้ เพราะพฤติกรรมเกิดจากปัจจัย 3 อย่าง คือ พันธุกรรม สิ่งแวดล้อม และการเรียนรู้ แน่นอนว่าการทำหมันไม่สามารถเปลี่ยนแปลงพันธุกรรมได้ เพียงแต่ช่วยลดฮอร์โมนเพศ ซึ่งเป็นสาเหตุของปัญหาพฤติกรรมในบางกรณีเท่านั้น

 

     ผมขอยกตัวอย่าง กรณีสุนัขที่ชอบหนีออกนอกบ้าน อาจไม่ได้มีสาเหตุมาจาก ความต้องการออกไปหาตัวเมียเท่านั้น อาจมีสาเหตุมาจากเหตุผลอื่น ๆ ด้วย เช่น ออกไปหาอาหาร ออกเที่ยวเล่นเข้าสังคมกับเพื่อน ต้องการกลับไปยังที่อยู่เดิมที่เคยจากมา หรือแม้แต่การตกใจกลัวเสียงต่าง ๆ ตรงนี้เราก็ควรต้องวิเคราะห์หาสาเหตุที่แท้จริงให้ได้เสียก่อน ว่าปัญหาเกิดจากอะไรกันแน่ เพื่อจะได้แก้ไขให้ตรงจุดบางครั้งอาจต้องใช้วิธีการฝึกและการปรับพฤติกรรมร่วมด้วย เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาพฤติกรรมดังกล่าว

     ในทางตรงกันข้ามเราอาจพบว่า สุนัขบางตัวที่ทำหมันแล้ว กลับมีปัญหาพฤติกรรมบางอย่างรุนแรงมากขึ้น เจ้าของจะต้องพาน้องหมามาพบคุณหมอเพื่อทำการตรวจและวินิจฉัย เพราะปัญหาพฤติกรรมอาจไม่ได้เกิดมาจากสภาพจิตใจแต่เพียงอย่างเดียวเท่านั้น บางครั้งการเจ็บป่วยภายในร่างกาย ก็ส่งผลให้เกิดปัญหาพฤติกรรมตามมาได้เช่นกัน อย่างในสุนัขที่ป่วยด้วยโรคไตวาย จะปัสสาวะมากขึ้นและบ่อยครั้งขึ้น ทำให้ดูเหมือนว่าน้องหมาปัสสาวะเรี่ยราดทำเครื่องหมาย หรือสุนัขที่เป็นโรคภาวะพร่องฮอร์โมนไทรอยด์ อาจทำให้น้องหมาเครียดง่าย หงุดหงิดง่าย อาจทำให้มีพฤติกรรมก้าวร้าวได้เช่นกัน (สุนัขดุ !! (หรือ) เพราะป่วย ? ... คลิก) ดังนั้นการตรวจคัดกรองโรคจึงเป็นสิ่งที่สำคัญอย่างแรกที่ต้องทำ ก่อนที่จะแก้ไขปัญหาในเรื่องพฤติกรรมต่อไปครับ

 

     ประเด็นเรื่องการทำหมันในสุนัข มุมหมอหมา ก็เคยนำเสนอไปบ้างแล้วในหลายโอกาส ในบางบทความก็มีการกล่าวถึงเนื้อหาการทำหมันกับเรื่องของพฤติกรรมอยู่บ้าง แต่ก็ยังไม่เคยได้เขียนถึงประเด็นนี้จริง ๆ จัง ๆ สักที ทำให้มีเพื่อน ๆ หลายคน เข้ามาสอบถามเกี่ยวกับปัญหาพฤติกรรมในน้องหมา ว่าสามารถช่วยแก้ปัญหาได้ด้วยการทำหมันได้หรือไม่อยู่บ่อย ๆ เนื้อหาทั้งหมดในวันนี้ ก็คงจะช่วยคลายข้อสงสัยให้กับเพื่อน ๆ ได้ไม่น้อยนะครับ

 

 

 

 

บทความโดย: หมอต้น ด็อกไอไลค์

น.สพ.ธีรภาพ มุสิกานนท์

www.dogilike.com 

 

 

ข้อมูลอ้างอิงบางส่วน:

G. Landsberg, W. Hunthausen, L. Ackerman. 1997. The Handbook of Behaviour Problems of the Dog and Cat.: Butterworth-Heinemann

 

 

รูปภาพประกอบ:

www.adogabouttown.com

www.liziangel.blogspot.com

www.k9magazine.com

www.liziangel.blogspot.com

www.ransonanimal.com