พี่มากพระโขนง(พี่ชุ่ม)

       หากพูดถึง"แม่นาค"..ผมเชื่อว่าคนไทยทั้งประเทศ"รู้จักดี"
       คำว่า"รู้จักดี" หมายถึง "รู้"ว่าเป็นสาวชาวพระโขนง แต่งงานกับพี่มาก แล้วตายทั้งกลม
       "แม่นาค" มีตัวตนจริงๆ และเป็นที่เคารพนับถือ

      ผมนึกถึงเรื่องนี้ เมื่ออ่านหนังสือเรื่อง " เปิดตำนานแม่นากพระโขนง" 
       หนังสือเล่มนี้ มีชื่อภาษาอังกฤษ(ด้วย)ว่า MAE NAK CLASSICAL GHOST OF SIAM 
       เขียนโดย เอนก นาวิกมูล ผู้เชียวชาญเรื่อง"โบราณ"คนหนึ่งของประเทศ

       น่าสนใจคือ คุณเอนกใช้ชื่อว่า"นาก" ขณะที่ส่วนใหญ่ใช้ชื่อ"นาค"
       หนังสือเล่มนี้ เขียนขึ้นจากเรื่องเล่าเมื่อร้อยกว่าปีก่อน ว่าหญิงคนหนึ่งชื่อ"อำแดงนาก" บ้านอยู่ริมคลองพระโขนง คลอดลูกตาย ศพฝังที่วัดมหาบุศย์ แล้วกลายเป็นผีร้ายที่หลอกหลอนชาวบ้าน จนเป็นที่หวาดผวาไปทั่วตำบลพระโขนง
       หนังสือเล่มนี้ คุณเอนกเขียนขึ้นหลังจากได้ค้นคว้าเอกสารเก่าตั้งแต่รัชกาลที่ 5 จนพบร่องรอยเกี่ยวกับนางนาก คือ"หัวปั้นเหน่ง"ที่ทำจากกระดูกหน้าผากนางนาก

ศาลแม่นาคที่วัดมหาบุศย์

       ขณะที่กรุงเทพมหานคร(กทม.) ก็มีเรื่อง"ท่องเที่ยว"เกี่ยวกับ"นางนาค"
       โดยเป็นเรื่อง"ตำนานรักแม่นาคพระโขนง" 
       กทม. ใช้"วัดมหาบุศย์" เขตสวนหลวง เป็นที่ท่องเที่ยว โดยสรุปว่า..
       วัดโบราณริมคลองพระโขนงแห่งนี้สร้างสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ต่อมาเรียกว่า “วัดมหาบุตร” ตามชื่อพระมหาบุตร ผู้นำในการบูรณะวัดขึ้นใหม่ ภายหลังเขียนเป็น “มหาบุศย์” 
      ชาวบ้านทั่วไปนิยมเรียกวัดนี้ว่า “วัดแม่นาคพระโขนง” เพราะภายในวัด เป็นที่ตั้งของศาลแม่นาคพระโขนงหรือย่านาค ตำนานผีไทยที่เล่าขานกันมานานนับร้อยปี 
       ปัจจุบันมีผู้คนทางไปกราบไหว้ย่านาคอยู่เป็นประจำ ภายในศาลย่านาคจึงเต็มไปด้วยของไหว้ ทั้งพวงมาลัยและชุดไทย 

       สำหรับ"ตำนานความเฮี้ยน" ของผีแม่นาคพระโขนง เกิดขึ้นที่ริมคลองพระโขนง เล่าต่อกันมาว่า ณ ที่นั้น มีเรือนหลังเล็กของแม่นาคกับทิดมาก ในช่วงที่แม่นาคตั้งท้อง บ้านเมืองเกิดศึกสงคราม ทิดมากถูกเรียกไปเป็นทหารเกณฑ์ ส่วนแม่นาคต้องอยู่บ้านตามลำพัง แม่นาคสิ้นใจตายขณะคลอดลูก ด้วยความรักความผูกพัน แม่นาคเฝ้ารอจนทิดมากกลับมาและอยู่กินด้วยกัน 
        ต่อมา เมื่อทิดมากรู้ว่านางนาคเป็นผีตายทั้งกลม จึงตัดสินใจไปอาศัยอยู่ที่วัดมหาบุศย์ ผีนางนาคโกรธมาก จึงได้ออกอาละวาด หลอกหลอนผู้คนให้หวาดกลัว 
       สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) รู้เหตุปีศาจนางนาคกำเริบ จึงลงไปปราบแล้วเจาะเอากระดูกหน้าผากศพนางนาคมาทำหัวปั้นเหน่งคาดเอวติดตัวตลอด ผีนางนาคจึงสงบลงได้

       มีเรื่องเกี่ยวกับ"แม่นาค"มากมาย
        มีคนเก่าแก่คนหนึ่งแถวพระโขนง เขียนหนังสือเกียวกับ"แม่นาค" ว่าเรื่องนี้เกิดขึ้นประมาณ พ.ศ. 2455 (สมัยต้นสมัยรัชกาลที่ 6)
       นายกุหลาบ เป็นคนเขียนถึงแม่นาคเป็นคนแรก ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ว่า"ผัวนางนาค"ชื่อ"นายชุ่ม" โดยเขียนใน"สยามประเภท"ฉบับวันเสาร์ที่ 10 มีนาคม ร.ศ. 118 (พ.ศ. 2442) ว่าอำแดงนาก เป็นบุตรขุนศรี นายอำเภอ บ้านอยู่ปากคลองพระโขนง
        “เปนภรรยานายชุ่ม ตัวโขนทศกรรฐ์ในพระจ้าวบรมวงศ์เธอจ้าวฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี อำแดงนากมีครรภ์ คลอดบุตรถึงอนิจกรรม นายชุ่ม ทศกรรฐ์สามี นำศพอำแดงนากภรรยาไปฝังที่ป่าช้าวัดมหาบุด ๆนี้ พระศรีสมโภช (บุด) วัดสุวรรณ เปนผู้สร้างวัดมหาบุด แต่ท่านยังเปนมหาบุดในรัชกาลที่ 2...” 
       (เรื่องนี้มีไมโครฟิล์มในหอสมุดแห่งชาติ รายละเอียดในหนังสือ"แกะรอยเรื่องเก่า" ของเอนก นาวิกมูล)
        นายกุหลาบเขียนไว้ว่า สามีของแม่นากชื่อชุ่ม เป็นตัวโขนเล่นบททศกัณฐ์ในสมัยรัชกาลที่ 2 และระบุว่า ลูกแม่นากคนหนึ่งชื่อ"นายแบน" เคยบวชที่วัดโพธิ์
        ในหนังสือ"ทวีปัญญา" มีเรื่องสั้นชื่อ “นากพระโขนงที่สอง” ที่ ร.6 สมัยยังทรงเป็นสยามมกุฎราชกุมาร ทรงนิพนธ์ในฉบับแรกสุด เมื่อเดือนเมษายน ร.ศ. 123 (พ.ศ. 2447) โดยทรงใช้นามแฝง“นายแก้วนายขวัญ” เขียนขึ้นปลายสมัย ร.5 สมมติให้นางนากมีผัวชื่อโชติ เป็นกำนัน

       ส่วน"นายมาก" ที่เราคุ้นว่าเป็น"ผัวแม่นาค" พบว่า ชื่อนี้เริ่มปรากฏเมื่อพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ต้นราชสกุลวรรณ เจ้าของโรงละครปรีดาลัย ทรงนิพนธ์เรื่อง “อีนากพระโขนง” เป็นละครร้อง และตีพิมพ์บทละครนั้นออกสู่สาธารณชนเมื่อต้นรัชกาลที่ 6 ตรงกับ ร.ศ. 131 (พ.ศ. 2454) ซึ่งหนังสือบทละครร้องเรื่องนี้ คุณเอนกค้นพบเมื่อวันศุกร์ที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2536 พิมพ์ปกง่าย ๆ ว่า
       “บทละครร้องเรื่องอีนากพระโขนง (ว่าเปนเรื่องจริง) หมากพญา รจนาสำหรับลครในปรีดาลัย ร.ศ. 131”
       หมากพญา หรือกรมพระนราฯ ทรงกำหนดให้ตัวละครมี 10 ตัว มีชื่อและอายุดังต่อไปนี้
1. นายมาก อายุ 35 สามีอำแดงนาก เปนคนซื่อ ๆ
2. ทิดทุ้ย อายุ 38 เกลอนายมาก ขี้เมา
3. ตาหมี อายุ 68 เก่า ๆ เขลา ๆ
4. ตาเทิ่ง อายุ 50 สัปะเหร่อ
5. ขรัวเต๊ะ อายุ 62 อาจาริย์วิชาอาคม
6. ตาปะขาวเม่น อายุ 65 ผู้มีวิชาอาคม
7. สามเณรเผือก อายุ 18 ศิษย์ขรัวเต๊ะเจ้าเวทมนต์
8. อำแดงนาก อายุ 32 ภรรยานายมาก เปนคนดี
9. ยายม่วง อายุ 60 ภรรยาตาหมี เท่อ ๆ
10. ยายโม่ง อายุ 51 หมอพดุงครรภ์

       ปรากฎว่า ละครปรีดาลัย เรื่อง"อีนากพระโขนง" ซึ่งเล่นที่โรงละครตามแพร่งนรา มีคนไปชมกันมากมาย จนคุ้นว่า"ผัวแม่นาค"ชื่อ"นายมาก" ทำให้หลัง พ.ศ. 2455 ไม่ว่าบทกลอน บทภาพยนตร์ นิยายภาพ ลิเก หรือการแสดงใดๆ ผัวของแม่นาก ก็จะชื่อ"มาก"

ภาพนี้ผู้วาดคือพระอาจารย์ศิริพงศ์ ครุพันธืกิจครับ ท่านวาดภาพนี้เมื่อปี ๒๕๓๑ ท่านเล่าว่า เมื่อปี ๒๕๓๑ ท่านป่วยหนักเข้าโรงพยาบาล ในคืนนั้นท่านฝันไปว่ามีผู้หญิงสาวคนหนึ่งเข้ามาหาท่านบอกว่า "โยมชื่อนาก" แล้วถามท่านว่า "พระไม่สบายหรือ จะช่วย" ในฝันท่านถามกลับไปว่า ถ้าหายต้องการอะไร โยมนาก บอกว่าขอผ้าผืนใหม่เท่านั้น ในฝันท่านรู้ด้วยจิตท่านว่า คือ คุณย่านากพระโขนง และที่น่าแปลกคือ พอท่านตื่นเช้าขึ้นมาอาการเจ็บป่วยของท่านที่เป็นอยู่เมื่อคืนนี้หายไปหมด สามารถออกจากโรงพยาบาลในเช้าวันนั้น พวกแพทย์พยาบาลก็แปลกใจ ท่านสั่งให้ลูกศิษย์ที่มารับท่านว่าให้ไปที่วัดมหาบุศย์ ท่านได้ไปสักการะย่านาก และจัดหาผ้าไสบใหม่ให้ ท่านเล่าวว่าในนิมิตฝันนั้นคุณย่านากใส่ออกเทา มีผ้าสีม่วงคลุม ในปีนั้นท่านจึงตั้งใจวาดภาพคุณย่านากขึ้นมาและตั้งให้เห็นจวบจนทุกวันนี้