ตัวอับเฉา ทำไมจึงเรียกเช่นนั้น

สวัสดีครับเพื่อนๆ วันนี้ก็มีเกร็ดเล้กเกร็ดน้อยเสริมความรู้มาฝากกันครับ  เกี่ยวกับเรื่องอับเฉา หรือเครื่องอับเฉา  ซึ่งเรื่องนี้ถ้าถามเพื่อนๆ หลายคนก็คงตอบกันได้  แต่ถ้าถามว่าหน้าตาเป็นอย่างไร  ก็เชื่อว่าหลายคนคงตอบเหมือนกันว่าเป็นรูปปูนปั้น  ซึ่งถูกแต่ไม่ทั้งหมด  ยังมีอับเฉาอีกแบบที่เชื่อว่าหลายคนคงไม่รู้จัก  มาติดตามกันครับ

สำหรับใครที่เคยไปเยือนวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม หรือ วัดโพธิ์ แล้วละก็ย่อมต้องเคยพบเห็นรูปสลักหินจีนทั้งหลายที่ตั้งประดับตามซุ้มประตูและที่ต่างๆ มีทั้งสลักจากหินและปูนปั้น โดยหลายคนอาจจะไม่รู้ว่ารูปสลักหินจีนเหล่านี้ มีชื่อเรียกว่า ตัวอับเฉา หรือ เครื่องอับเฉา (Chinese Ship Ballast)

 ตัวอับเฉานั้น มีต้นกำเนิดจากการค้าสำเภา (การค้าขายสินค้าด้วยเรือสำเภาเดินทะเล) ในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยเมื่อประเทศไทยจะส่งสินค้าไปขายยังเมืองจีนหรือยังต่างประเทศนั้น สินค้าจะเป็นพวก ไม้สัก ข้าวสาร งาช้าง ดีบุก พลวง ไม้ เครื่องเทศ ซึ่งเป็นของมีน้ำหนัก หากไปค้าขายที่เมืองจีน เมื่อขายสินค้าแล้ว ขากลับก็จะซื้อสินค้าจากเมืองจีน (หรือจากประเทศคู่ค้า) กลับมา เป็นพวกผ้าแพร ผ้าไหม แร่ทอง แร่เงิน ไขมุก ซึ่งมีราคสูงและมีน้ำหนักเบา ซึ่งเรือสำเภาที่จะแล่นฝ่าคลื่นลมในทะเลได้นั้นต้องมีน้ำหนักพอสมควร มิฉะนั้นเรือจะโคลงแล่นฝ่าคลื่นลมมาไม่ได้ จึงต้องมีการถ่วงน้ำหนักใต้ท้องเรือ โดยมีการใส่อับเฉามาใต้ท้องเรือ 

อับเฉา ในยุคแรกๆ จะมีลักษณะเป็นแท่งหินยังไม่มีการทำเป็นตุ๊กตาหิน โดยนำไปใช้เป็นแท่งหินปูพื้นทำถนนทางเดิน ณ พระบรมมหาราชวังในปัจจุบัน   ซึ่งเชื่อว่าเพื่อนๆ หลายคนที่อ่านอยู่นี้ก็คงได้เหยียบมาแล้วโดยไม่รู้ว่าเรากำลังเหยียบอับเฉพาะที่มีประวัติมายาวนาน  ต่อมามีการนำตุ๊กตาหินมาใส่เป็นตัวอับเฉา ซึ่งตอนแรกๆ นั้น ทางจีนทำมาอย่างไร เราก็ซื้อมาตามนั้น แต่ภายหลังมีการออกแบบจากไทยไปให้ช่างจีนทำตุ๊กตาหินตามสั่ง ซึ่งตุ๊กตาหินเหล่านั้นได้นำมาตั้งตกแต่งพระอาราม พระราชวัง วัง หรือบ้านผู้มียศศักดิ์ โดยสลักเป็นรูปต่างๆ ทั้งรูปคน ฝรั่ง จีน เทพเทวดา และรูปสัตว์

แต่เดิมผู้เขียนเชื่อว่าอับเฉา หรือตัวอับเฉาคงไม่ได้มีการซื้อขายกัน  ด้วยเหตุที่ว่าเวลาเดินเรือไปค้าขายในอดีต  การใช้อับเฉาถ่วงดังที่กล่าวมาข้างต้นก็เป็นประโยชน์อยู่  แต่หากชาวจีนซื้อสินค้าที่มีความหนักกลับมาด้วยดูว่าตัวอับเฉาจะทำให้เรือหนักเกินกำลัง  โดยเฉพาะในอดีตประเทศไทยเป็นแหล่งส่งออกแร่ดีบุก, ข้าว และไม้สัก ที่หลายประเทศมีความต้องการ  ประเทศไทยได้ขึ้นชื่อว่าส่งแร่ดีบุกออกเป็นอันดับหนึ่งของโลกทีเดียว  ดังนั้นสินค้าเหล่านี้เวลาทางจีนขนกลับก็มีน้ำหนักมากโขอยุ่  จึงเป็นไปได้ว่าต้องนำอับเฉาออกจากเรือ  ซึ่งในยุคแรกเป็นแท่งหินที่ไม่ได้มีูรูปลักษณ์อะไร  ผู้เขียนจึงคิดว่าไม่น่าจะมีการขาย  อีกทั้งชื่อก็ฟังไม่เป็นมงคลสำหรับคนไทย "อับเฉา" จะมีคนไทยคนไหนซื้อไว้เล่า  ดังจะเห็นว่าตัวอับเฉานั้นจะมีก็แต่ในวัดเท่านั้น  ไม่มีตามบ้านเรือนแต่อย่างใด  แต่ต่อมาระยะหลัง  ถ้าพ่อค้าจากจีนยังต้องนำอับเฉามาทิ้งเสียเปล่าๆ ก็ดูจะรุสึกเสียดาย  เพราะนิสัยค้าขายของคนจีนก็เป็นที่ทราบกันอยู่้ว่ามีหัวการค้า  อะไรๆ ก็เป็นเงินเป็นทองได้หมด  หลังจากนั้นพ่อค้าชาวจีนอาจคิดว่าถ้าต้องนำหินมาทิ้งเสียเปล่าๆ ก็น่าจะทำเป็นรูปปั้นเวลาจะนำออกจากเรือก็ขายให้คนไทย  ซึ่งเวลานั้นก็คงมีการซื้อขายเกิดขึ้นดังบันทึกที่มีมา

เนื่องจากในยุคแรกของอับเฉาไม่มีบันทึกถึงเรื่องการให้เปล่าหรือซื้อขายกัน  ในท้ายบทความจึงเป็นเรื่องการวิเคราะห์จากความเป็นไปได้ของสินค้าแร่ดีบุก และไม้สักที่หนักจนต้องเอาอับเฉาออกนั้นเป็นการวิเคราะห์จากผู้เขียนเอง  ส่วนจะเป็นที่น่าเชื่อได้หรือไม่ก็ให้เพื่อนๆ พิจารณาประกอบกัน  หากเพื่อนๆ ได้ไปเที่ยวพระบรมมหาราชวังหรือวัดพระแก้วก็สังเกตุทางเดินดูนะครับ  เพราะนั้นคือประวัติศาสตร์ที่วางอยู่ให้เราเดินผ่านไป  แล้วพบกันใหม่ครับ...mata

เรียบเรียงโดย  พรชัย  สังเวียนวงศ์  (mata)

ขอบคุณภาพประกอบ  http://www.dhammajak.net/, http://www.singhasquare.com