ท่อน้ำตาคืออะไร? รู้จักหน้าที่ อาการท่อตัน และวิธีดูแลดวงตา

ท่อน้ำตาคืออะไร? รู้จักหน้าที่ อาการท่อตัน และวิธีดูแลดวงตา

ท่อน้ำตา เป็นส่วนเล็กๆ บริเวณหัวตาที่หลายคนแทบไม่เคยสังเกตเห็น แต่มีหน้าที่สำคัญในการระบายน้ำตาออกจากดวงตา หากระบบนี้เกิดการอุดตันหรือทำงานผิดปกติ อาจทำให้มีอาการน้ำตาไหล ตาแฉะ ระคายเคือง หรือเกิดการติดเชื้อบริเวณหัวตาได้

ถ้าเราลองนึกภาพว่าดวงตาเป็นเหมือน “อ่างล้างหน้า” เล็กๆ สองข้าง ทุกครั้งที่เรากะพริบตา น้ำตาจะถูกเกลี่ยเคลือบผิวดวงตา เพื่อช่วยให้ตาชุ่มชื้น ไม่แห้ง และมองเห็นได้ชัดเจนขึ้น

ส่วนท่อน้ำตาก็เปรียบเสมือน “ท่อระบายน้ำ” ที่อยู่บริเวณหัวตา คอยรับน้ำตาแล้วระบายลงสู่โพรงจมูก นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางครั้งเมื่อหยอดยาตา เราอาจรู้สึกถึงรสยาบริเวณคอได้

ท่อน้ำตามีหน้าที่อะไร?

น้ำตาถูกสร้างจากต่อมน้ำตาบริเวณเหนือดวงตา เมื่อเรากะพริบตา น้ำตาจะกระจายเป็นชั้นบางๆ ไปทั่วผิวตา ก่อนจะไหลเข้าสู่รูเปิดเล็กๆ ตรงหัวตาและระบายผ่านระบบท่อน้ำตาลงไปยังจมูก

หน้าที่สำคัญของระบบนี้ ได้แก่

ช่วยระบายน้ำตาส่วนเกิน

ถ้าไม่มีท่อน้ำตาคอยระบาย น้ำตาอาจเอ่ออยู่ในดวงตาและไหลอาบแก้มอยู่บ่อยๆ จนรบกวนการมองเห็นหรือทำให้ผิวหนังรอบดวงตาระคายเคือง

ช่วยให้ผิวดวงตาชุ่มชื้นและมองเห็นชัด

น้ำตาช่วยเคลือบผิวกระจกตาให้เรียบและชุ่มชื้น จึงมีส่วนช่วยให้แสงผ่านเข้าสู่ดวงตาได้อย่างเหมาะสม หากผิวตาแห้งหรือชั้นน้ำตาไม่สม่ำเสมอ การมองเห็นอาจพร่ามัวเป็นช่วงๆ ได้

ช่วยชะล้างฝุ่นและสิ่งระคายเคือง

เมื่อฝุ่น ผง หรือสิ่งแปลกปลอมเข้าตา ร่างกายมักผลิตน้ำตาเพิ่มขึ้นเพื่อช่วยชะล้างออก จากนั้นน้ำตาส่วนหนึ่งจะถูกระบายผ่านท่อน้ำตา

อย่างไรก็ตาม ท่อน้ำตาไม่ได้ทำหน้าที่ “ขนเชื้อโรคทั้งหมดทิ้ง” โดยตรง เพราะน้ำตาอาจไหลออกทางขอบตาหรือระเหยไปด้วย แต่ระบบน้ำตาโดยรวมมีบทบาทในการปกป้องผิวดวงตาจากฝุ่น สิ่งระคายเคือง และการติดเชื้อบางชนิด

ท่อน้ำตามีโทษหรือไม่?

ตัวท่อน้ำตาเองไม่ได้มีโทษค่ะ ปัญหามักเกิดขึ้นเมื่อท่อน้ำตาแคบ อุดตัน หรือเกิดการอักเสบ ทำให้น้ำตาระบายออกได้ไม่สะดวก

อาการที่อาจพบได้ เช่น

• น้ำตาคลอเบ้าหรือไหลอาบแก้มบ่อย แม้ไม่ได้ร้องไห้

• ตาแฉะหรือมองเห็นมัวเป็นบางช่วง

• มีขี้ตาหรือสารคัดหลั่งเหนียวบริเวณหัวตา

• หัวตาบวม แดง กดแล้วเจ็บ

• ระคายเคืองหรือเกิดการอักเสบซ้ำๆ

เมื่อน้ำตาระบายไม่ได้และค้างอยู่ในถุงน้ำตา อาจเพิ่มโอกาสเกิดการติดเชื้อ ทำให้บริเวณหัวตาบวม แดง เจ็บ หรือมีสารคัดหลั่งไหลออกมาได้ แต่ไม่ควรพยายามบีบ กด หรือแคะบริเวณดังกล่าวด้วยตัวเอง เพราะอาจทำให้อาการระคายเคืองหรือการอักเสบรุนแรงขึ้น

ทั้งนี้ น้ำตาไหลไม่ได้หมายความว่าท่อน้ำตาตันเสมอไป เพราะอาการดังกล่าวอาจเกิดจากตาแห้ง ภูมิแพ้ เยื่อบุตาอักเสบ ขนตาทิ่มตา หรือเปลือกตาผิดปกติได้เช่นกัน

ทำไมร้องไห้แล้วน้ำมูกไหล?

เคยสงสัยไหมคะว่า ทำไมเวลาร้องไห้หนักๆ ถึงมีน้ำมูกไหลหรือรู้สึกคัดจมูกตามมาด้วย?

คำตอบก็คือ เมื่อน้ำตาถูกผลิตออกมามาก น้ำตาส่วนหนึ่งจะไหลผ่านท่อน้ำตาลงไปยังโพรงจมูก เมื่อมีของเหลวในจมูกเพิ่มขึ้น จึงทำให้รู้สึกเหมือนมีน้ำมูกไหลมากกว่าปกติ ส่วนอาการคัดจมูกอาจเกิดร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุจมูกขณะร้องไห้ด้วย

วิธีดูแลความสะอาดรอบดวงตา

แม้มือสกปรกจะไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของท่อน้ำตาอุดตันทุกกรณี แต่การขยี้ตาด้วยมือที่ไม่สะอาดอาจนำสิ่งสกปรก เชื้อโรค หรือสารระคายเคืองเข้าสู่ดวงตาได้

วิธีดูแลแบบง่ายๆ ได้แก่

• ล้างมือก่อนสัมผัสดวงตาหรือใส่คอนแทคเลนส์

• หลีกเลี่ยงการขยี้ตาแรงๆ

• ไม่ใช้ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องสำอางรอบดวงตาร่วมกับผู้อื่น

• เช็ดขี้ตาด้วยสำลีหรือผ้าสะอาดอย่างเบามือ

• หลีกเลี่ยงการซื้อยาหยอดตาที่มีส่วนผสมของยาปฏิชีวนะหรือสเตียรอยด์มาใช้เอง

• หากมีสิ่งแปลกปลอมเข้าตา ไม่ควรใช้นิ้วหรือของแข็งเขี่ยออก

อาการแบบไหนควรพบแพทย์?

ควรปรึกษาจักษุแพทย์หากมีน้ำตาไหลต่อเนื่องเป็นเวลานาน โดยเฉพาะเมื่อเกิดเพียงข้างเดียว หรือมีอาการหัวตาบวมแดง เจ็บ มีขี้ตาเหนียว มองเห็นผิดปกติ หรืออาการรบกวนชีวิตประจำวัน

หากปวดตามาก ตาแดงรุนแรง หนังตาหรือบริเวณรอบดวงตาบวมอย่างรวดเร็ว มีไข้ หรือการมองเห็นลดลง ควรเข้ารับการตรวจโดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการหรือพยายามนวดเปิดท่อน้ำตาด้วยตัวเอง

เห็นไหมคะว่า ท่อน้ำตาอันเล็กๆ ที่ซ่อนอยู่บริเวณหัวตามีความสำคัญต่อดวงตาของเรามาก ทั้งช่วยระบายน้ำตา รักษาความชุ่มชื้น และสนับสนุนระบบปกป้องผิวตา สิ่งที่ควรจำคืออย่าขยี้ตาด้วยมือสกปรก และหากน้ำตาไหลผิดปกติร่วมกับอาการบวม แดง เจ็บ หรือมีขี้ตา ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงค่ะ