เวียงเชียงใหม่ กับผังเมืองตามทักษาโหรา

เผยแพร่: 21 ตุลาคม 2554 เวลา 14:37 น.
อัปเดตล่าสุด: 21 ตุลาคม 2554 เวลา 14:51 น.โพสท์โดย

สืบเนื่องมาจากวันนี้เจ้านางไปดูดวงที่วัดหม้อคำตวงมาเจ้าค่ะ อิอิ

บังเอิญหมอดูทักให้ไปทำบุญตามทักษาเมือง เจ้านางเลยนึกขึ้นได้

รับรองว่าเนื้อหาในนี้จะเป็นประโยชน์ สำหรับผู้ที่จะแก้เคล็ดต่างๆนานาเจ้าค่ะ

ก่อนอื่นเลยต้องขออธิบายก่อนเจ้าค่ะ...

การสร้างเมืองในสมัยโบราณนั้น เมืองจะเปรียบเสมือนเป็น "ตัวคน" ที่มีแขนมีขา
และที่สำคัญคือ มีวันเกิด ตามที่โหราจารย์คำนวณไว้

ดังนั้นเมื่อดวงเมืองตก มีเหตุเภทภัยต่างๆ นานา ก็จะต้องทำ "พิธีสืบชะตาเมือง" เหมือนการสืบชะตาของบุคคล

สำหรับเมืองเชียงใหม่นั้น

หัวเมือง - อยู่ทางทิศเหนือ ประตูช้างเผือก เป็นทิศที่กษัตริย์จะเข้าออกเมืองทิศนี้
ตีนเมือง - ทิศใต้ ประตูเชียงใหม่ ประตูหายยา เป็นทางผีผ่าน กษัตริย์ห้ามเข้าออกทางนี้ เวลาเอาศพออกจากเมืองจะเอาออกทิศนี้

นอกจากนี้ เชียงใหม่ ยัง เป็นเมืองเดียว ที่มีการวางผังวัดตามทิศของดวงดาว ที่เรียกว่า ทักษาเมือง

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ในการสร้างเมืองเชียงใหม่นั้น พญามังรายได้ทรงให้เหล่าโหราจารย์ ราชบัณฑิต คิดหาฤกษ์ยามในการสถาปนาเมืองตามแนวคิดและความเชื่อของคนโบราณที่ว่า เมืองนั้นก็มีชีวิตเช่นเดียวกับคน เมื่อมีการสร้างเมืองขึ้นมาก็เหมือนกับการให้ชีวิตเมืองด้วย เมืองนั้นมีส่วนต่างๆ เหมือนคน มีหัว มีสะดือ มีส่วนต่างๆ อยู่ตามทิศต่างๆ และมีดวงเหมือนเหมือนคน เมืองแต่ละเมืองก็จะมีทิศของดวงต่างๆ ไม่เหมือนกัน เมื่อใดเกิดสิ่งไม่ดีขึ้นกับเมือง หรือเกิดภัยพิบัติจะต้องมีการสืบชะตาเมืองเหมือนกับคนด้วย โดยความเชื่อเกี่ยวกับทิศของดาวเมืองนี้เป็นสิ่งที่บันทึกไว้ในคัมภีร์มหาทักษา หรือ ภูมิพยากรณ์ ของศาสนาพราหมณ์

ทักษา หมายถึง ชื่อเรียกกลุ่มดาวอัฐเคราะห์ หรือดาวทั้งแปด คือ... อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ เสาร์ พฤหัสบดี ราหู ศุกร์
ที่จัดเข้าระเบียบเป็น... บริวาร อายุ เดช ศรี มูล อุตสาหะ มนตรี และกาลกิณี
เวียนขวา (ทักษิณาวรรต) ไปตามทิศทั้ง 8 คือ... บูรพา อาคเนย์ ทักษิณ หรดี ประจิม พายัพ และอุดร

ทักษาเมืองเชียงใหม่นั้นกำหนดตามทิศต่างๆ ดังนี้

บริวารเมือง -ประตูสวนดอก
มูลเมือง - ประตูท่าแพ
เกตุเมือง - วัดสะดือเมือง
ศรีเมือง - แจ่งศรีภูมิ
กาลกิณีเมือง - แจ่งกู่เฮือง
เดชเมือง - ประตูช้างเผือก
มนตรีเมือง - ประตูเชียงใหม่
อายุเมือง - แจ่งหัวลิน
อุตสาหะเมือง - แจ่งขะต้ำ

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ที่มาและแนวคิดของการสร้าง 'ทักษา' เมือง

สำหรับแนวคิดในเรื่องวัดทักษาเมืองนั้นเกิดขึ้นในสมัยพระเจ้าติโลกราช ด้วยในสมัยนั้นทางอาณาจักรล้านนากับอาณาจักรอยุธยาได้ทำศึกสงครามเพื่อแย่งชิงเมืองเชลียง ทางกรุงศรีอยุธยาจึงได้ส่งพระเถระมังลุงหลวง ชาวพุกาม มาทำลายล้างเมืองเชียงใหม่

พระเจ้าติโลกราชเป็นกษัตริย์เชียงใหม่ที่เข้มแข็งแผ่อำนาจล้านนา ตรงกับพระบรมไตรโลกนาถของอยุธยา
ทั้งสองพระองค์สู้ชิงไหวพริบกัน ถือว่าเป็นมวยถูกคู่
เป็นที่มาของลิลิตยวนพ่าย คราวเมื่อพระบรมไตรฯ ทรงรบชนะพระเจ้าติโลกราช

พระเถระมังลุงหลวงได้ออกอุบายลวงพระเจ้าติโลกราชว่า ถ้าหากพระองค์มีพระประสงค์จะมีพระบรมเดชานุภาพปราบไปทั้งชมพูทวีป พระองค์ควรตัดต้นไม้ศรีเมืองและสร้างพระราชฐานบริเวณศรีเมืองนั้น เมื่อพระเจ้าติโลกราชทรงทำตามคำยุ ตัดต้นไม้นิโครธ (ต้นไทร) อันเป็นไม้ศรีเมืองทิ้ง ก็เกิดอาเพทเหตุอุบาทว์ต่างๆ นานากับเมืองเชียงใหม่ นอกจากนี้ทางกรุงศรีอยุธยาได้ส่งพวกผาสี (ชาวจีนอิสลาม) มาทำคุณไสยฝังสิ่งอัปมงคลต่างๆ ภายในทักษาเมืองเชียงใหม่

เมื่อพระเจ้าติโลกราชทรงทราบความจริงจึงทำการฆ่าพระเถระมังลุงหลวงและพวกผาสีทิ้ง ด้วยความเชื่อที่ว่าบ้านเมืองถูกกระทำคุณไสย ทำให้เป็นที่สร้างความวิตกกังวลในหมู่ชาวเมืองและพระเจ้าติโลกราช ดังนั้นพรเจ้าติโลกราชได้รับสั่งให้เหล่านักปราชญ์ราชบัณฑิต พระเถระชั้นผู้ใหญ่ กระทำพิธีแก้ขึด โดยการย้ายและสร้างศูนย์กลางเมืองมาที่ใหม่คือ พระธาตุเจดีย์หลวง โดยการเปลี่ยนฐานะจากกู่ (สถูป) บรรจุอัฐิพระเจ้ากือนามาเป็นเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ พร้อมทั้งสถาปนาวัดเจดีย์หลวงเป็นเกตุเมือง และทรงอัญเชิญ พระแก้วมรกต มาประดิษฐานที่องค์พระเจดีย์

อีกทั้งให้หมื่นด้ำพร้าคต (สีหโคตเสนาบดี) เสริมสร้างความใหญ่โตและแข็งแรงให้แก่องค์พระเจดีย์เพื่อให้เป็นมิ่งขวัญเมือง พร้อมทั้งสถาปนาวัด 8 วัด ซ้อนทักษาเมืองเดิมที่ถูกทำลายไป (โดยเฉพาะศรีเมือง) และนี่ก็คือที่มาของวัดทักษาเมืองทั้ง 8 ทิศของเมืองเชียงใหม่ ซึ่งประกอบด้วย

ศูนย์กลางเมือง หรือเกตุเมือง - วัดเจดีย์หลวง(โชติการาม)
มูลเมือง - วัดบุพพาราม(อารามทิศตะวันออก)
อุตสาหะเมือง - วัดชัยมงคล
มนตรีเมือง - วัดนันทาราม
กาลกิณีเมือง - วัดร่ำเปิง(ตโปธาราม)
บริวารเมือง - วัดบุปผาราม(วัดสวนดอก)
อายุเมือง - วัดเจ็ดยอด(โพธารามมหาวิหาร)
เดชเมือง - วัดเชียงยืน(ทีฆวัสสาราม)
ศรีเมือง - วัดชัยศรีภูมิ

ทักษาเมืองนอกจากจะเกี่ยวข้องกับดวงเมืองแล้ว ยังเป็นเครื่องหมายกำหนดอาณาเขตของการประกอบกิจกรรมหรือการแบ่งเขตที่อยู่ของชนชั้นต่างๆ ภายในกำแพงเมืองเชียงใหม่อีกด้วย แนวคิดเรื่องการตั้งเวียงเชียงใหม่แบ่งออกเป็นเขตต่างๆ อาศัยความเชื่อเรื่องดวงเมืองตามคัมภีร์มหาทักษา ทักษาเวียงเชียงใหม่ตามการคำนวณของดวงเมืองเวียงเชียงใหม่นั้นจะได้แก่