หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ แชร์ลิ้ง Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม

เหมืองถ่านหินเซ็นทราเลีย เมืองร้างในอเมริกาที่ไฟใต้ดินลุกไหม้ไม่ดับมานานกว่า 60 ปี

เขียนโดย สร้อยนกเขา


          หากพูดถึงเมืองร้าง หลายคนอาจนึกถึงเมืองที่ถูกทิ้งไว้หลังสงคราม เมืองที่ประชากรอพยพหนีภัยธรรมชาติ หรือสถานที่ซึ่งเคยรุ่งเรืองแต่ต้องปิดตัวลงเพราะเศรษฐกิจตกต่ำ แต่ในรัฐเพนซิลเวเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา มีเมืองเล็ก ๆ แห่งหนึ่งที่มีเรื่องราวแตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง เพราะเมืองแห่งนี้ไม่ได้ถูกทิ้งร้างจากสงครามหรือแผ่นดินไหว แต่กลับต้องเผชิญกับไฟที่ลุกไหม้อยู่ใต้พื้นดินมาอย่างยาวนานหลายสิบปี และไม่มีใครสามารถดับมันได้อย่างเด็ดขาด

เมืองแห่งนี้มีชื่อว่า เซ็นทราเลีย (Centralia) ตั้งอยู่ในเขตโคลัมเบียเคาน์ตี รัฐเพนซิลเวเนีย เดิมเป็นชุมชนเหมืองถ่านหินที่เคยมีชีวิตชีวา มีบ้านเรือน ร้านค้า โรงเรียน โบสถ์ และประชาชนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก ผู้คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมถ่านหิน เพราะบริเวณนี้มีแหล่งถ่านหินใต้ดินขนาดใหญ่ และเป็นส่วนหนึ่งของภูมิภาคที่มีประวัติศาสตร์การทำเหมืองมายาวนาน

ในอดีตเซ็นทราเลียเป็นเมืองที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น คนงานเหมืองต้องลงไปทำงานใต้พื้นดินเพื่อขุดถ่านหินขึ้นมาใช้เป็นเชื้อเพลิง บ้านเรือนและกิจการต่าง ๆ เติบโตขึ้นตามความต้องการแรงงาน จนกลายเป็นชุมชนที่มีผู้คนใช้ชีวิตตามปกติเหมือนเมืองเล็ก ๆ ทั่วไป ไม่มีใครคาดคิดเลยว่าวันหนึ่งเมืองที่เคยมีเสียงผู้คนและกิจกรรมคึกคักแห่งนี้จะต้องเผชิญกับภัยพิบัติที่เกิดขึ้นใต้เท้าของพวกเขาเอง

      จุดเริ่มต้นของไฟใต้ดินในปี ค.ศ. 1962

เหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นในเดือนพฤษภาคม ปี ค.ศ. 1962 เมื่อมีการเผาขยะบริเวณหลุมฝังกลบขยะของเมือง ซึ่งตั้งอยู่ใกล้พื้นที่เหมืองถ่านหินเก่าที่มีโพรงและช่องทางเชื่อมต่ออยู่ใต้ดิน

ตามคำอธิบายทางประวัติศาสตร์ที่มีการกล่าวถึงกันอย่างแพร่หลาย เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นได้จุดไฟเผาขยะเพื่อกำจัดขยะภายในหลุมฝังกลบ แต่ไฟกลับไม่สามารถควบคุมได้อย่างที่คาดการณ์ไว้ และมีความเป็นไปได้ว่าเปลวไฟได้ลุกลามผ่านรอยแตกหรือช่องทางใต้ดินไปสัมผัสกับชั้นถ่านหินที่ยังหลงเหลืออยู่

เมื่อถ่านหินใต้ดินติดไฟ ปัญหาก็เริ่มรุนแรงขึ้น เพราะถ่านหินเป็นเชื้อเพลิงที่สามารถเผาไหม้ได้ต่อเนื่องเมื่อมีออกซิเจนและสภาพแวดล้อมเหมาะสม ยิ่งบริเวณใต้ดินมีโพรงเหมืองเก่าและรอยแตกจำนวนมาก ก็ยิ่งเปิดโอกาสให้อากาศไหลเข้าไปหล่อเลี้ยงการเผาไหม้ได้


ในช่วงแรกผู้คนอาจคิดว่าเป็นเพียงไฟไหม้ธรรมดาที่สามารถดับได้ภายในเวลาไม่นาน แต่ความจริงกลับไม่เป็นเช่นนั้น เพราะไฟได้ลุกลามเข้าไปตามชั้นถ่านหินใต้พื้นดิน และเริ่มกลายเป็นไฟไหม้เหมืองใต้ดินที่สร้างปัญหาให้กับเมืองอย่างต่อเนื่อง

นับจากวันนั้นเป็นต้นมา ไฟใต้ดินของเซ็นทราเลียก็กลายเป็นปัญหาที่ยืดเยื้อและยากต่อการควบคุมอย่างยิ่ง

     ไฟใต้ดินที่ไม่มีใครมองเห็น แต่สร้างอันตรายอย่างมหาศาล

สิ่งที่ทำให้ไฟไหม้เหมืองเซ็นทราเลียแตกต่างจากไฟไหม้ทั่วไปก็คือ ไฟไม่ได้ลุกไหม้อยู่บนพื้นผิวให้เจ้าหน้าที่สามารถฉีดน้ำเข้าไปดับได้ง่าย ๆ แต่มันกำลังเผาไหม้ถ่านหินที่อยู่ลึกลงไปใต้พื้นดิน และสามารถเคลื่อนตัวไปตามชั้นถ่านหินและอุโมงค์เหมืองเก่าที่เชื่อมต่อกันเป็นเครือข่าย

ลองจินตนาการถึงพื้นดินที่เรากำลังเดินอยู่ ซึ่งภายในอาจมีถ่านหินกำลังเผาไหม้ด้วยอุณหภูมิสูง มีควันและก๊าซพิษสะสมอยู่ตามโพรงใต้ดิน ขณะที่บางบริเวณมีความร้อนสูงจนทำให้พื้นดินแตกร้าวและเกิดไอน้ำพวยพุ่งขึ้นมาจากรอยแยก

นี่คือสภาพแวดล้อมที่ชาวเมืองเซ็นทราเลียต้องเผชิญมานานหลายปี

ไฟใต้ดินไม่ได้จำเป็นต้องมีเปลวไฟขนาดใหญ่ให้มองเห็นตลอดเวลา เพราะการเผาไหม้ของถ่านหินสามารถเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องภายในชั้นหินและโพรงใต้ดิน เมื่อมีออกซิเจนไหลเข้าไปหล่อเลี้ยง ไฟก็สามารถเคลื่อนตัวไปยังบริเวณอื่นได้ แม้บางจุดบนพื้นผิวจะดูเหมือนไม่มีอะไรผิดปกติก็ตาม


ปัญหาที่น่ากลัวอีกอย่างคือก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ซึ่งเป็นก๊าซไม่มีสีและไม่มีกลิ่น สามารถทำให้มนุษย์หมดสติและเสียชีวิตได้หากได้รับในปริมาณที่เป็นอันตราย นอกจากนี้ยังมีความร้อนสะสมใต้ดินที่ทำให้ดินอ่อนตัวและเกิดการทรุดตัวอย่างกะทันหัน

ความน่ากลัวของภัยพิบัตินี้จึงไม่ได้อยู่ที่การเห็นเปลวไฟ แต่อยู่ที่การไม่สามารถรู้ได้อย่างแน่นอนว่าพื้นดินบริเวณใดกำลังซ่อนอันตรายเอาไว้


      ความพยายามดับไฟที่ใช้เงินมหาศาล แต่ไม่ประสบความสำเร็จ

หลังจากพบว่าไฟลุกลามเข้าไปในเหมืองถ่านหินใต้ดิน หน่วยงานของรัฐและรัฐบาลกลางสหรัฐฯ ได้พยายามหาวิธีดับไฟหลายรูปแบบ ตั้งแต่การใช้น้ำฉีดเข้าไปในบริเวณที่เกิดไฟ การขุดดินและวัสดุที่กำลังไหม้ออก ไปจนถึงการสร้างแนวกั้นเพื่อป้องกันไม่ให้ไฟลุกลามไปยังชั้นถ่านหินบริเวณอื่น

บางโครงการใช้วิธีเจาะหลุมลงไปใต้ดินแล้วอัดวัสดุผสมลงไปเพื่อช่วยลดความร้อนและปิดกั้นทางเดินของอากาศ แต่ปัญหาสำคัญคือเครือข่ายอุโมงค์เหมืองเก่ามีความซับซ้อนมาก และไม่มีใครสามารถระบุตำแหน่งของไฟได้อย่างแม่นยำทุกจุด

ยิ่งไปกว่านั้น หากยังมีช่องว่างให้ลมและออกซิเจนไหลผ่าน ไฟก็สามารถดำเนินต่อไปได้ แม้จะมีการอัดวัสดุลงไปในบางพื้นที่แล้วก็ตาม

ระหว่างปี ค.ศ. 1962 ถึง 1978 รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้งบประมาณประมาณ 3.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐในการพยายามควบคุมไฟ แต่ผลลัพธ์ยังมีข้อจำกัดอย่างมาก

ต่อมาในปี ค.ศ. 1983 มีการประเมินว่าหากต้องการดับไฟให้หมดสิ้น อาจต้องใช้งบประมาณสูงถึงประมาณ 663 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งเป็นจำนวนเงินมหาศาลเมื่อเทียบกับขนาดของชุมชนแห่งนี้

ในที่สุดรัฐบาลจึงต้องหันมาให้ความสำคัญกับการปกป้องชีวิตประชาชนมากกว่าการพยายามรักษาเมืองเอาไว้ เพราะการดับไฟให้หมดสิ้นนั้นมีความยากลำบากทั้งด้านเทคนิค เวลา และค่าใช้จ่าย


       เหตุการณ์เด็กชายตกลงไปในหลุมยุบ เปลี่ยนชะตากรรมของเมือง


เหตุการณ์ที่ทำให้ผู้คนทั่วสหรัฐอเมริกาหันมาสนใจภัยพิบัติของเซ็นทราเลียอย่างจริงจัง เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1981

ในวันนั้น เด็กชายวัย 12 ปีชื่อ ทอดด์ ดอมบอสกี กำลังเดินอยู่ใกล้บ้านของญาติ ก่อนที่พื้นดินใต้เท้าจะเกิดการทรุดตัวลงอย่างกะทันหัน กลายเป็นหลุมลึกขนาดใหญ่

เด็กชายตกลงไปในหลุมดังกล่าว แต่โชคดีที่เขาสามารถคว้ารากไม้บริเวณขอบหลุมเอาไว้ได้ และได้รับความช่วยเหลือจากลูกพี่ลูกน้องที่อยู่ใกล้เคียง จึงรอดชีวิตจากเหตุการณ์ครั้งนั้นมาได้อย่างหวุดหวิด

สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้น่ากลัวคือหลุมยุบดังกล่าวมีความร้อนและมีก๊าซอันตรายอยู่ภายใน หากเด็กชายตกลงไปลึกกว่านั้นอีกเพียงเล็กน้อย ผลลัพธ์อาจร้ายแรงถึงชีวิต

เหตุการณ์นี้กลายเป็นสัญญาณเตือนครั้งสำคัญว่า ภัยพิบัติไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของควันและความร้อนใต้ดินอีกต่อไป แต่กำลังคุกคามชีวิตของผู้คนที่ยังอาศัยอยู่ในเมืองโดยตรง

หลังจากนั้นรัฐบาลสหรัฐฯ จึงจัดสรรงบประมาณเพื่อช่วยเหลือประชาชนในการย้ายออกจากพื้นที่เสี่ยง โดยในปี ค.ศ. 1984 รัฐสภาสหรัฐฯ อนุมัติงบประมาณ 42 ล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับโครงการจัดซื้อบ้านและย้ายประชาชนออกจากพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ

ระหว่างปี ค.ศ. 1985 ถึง 1991 บ้านเรือนและกิจการจำนวน 545 แห่งได้รับการจัดซื้อและประชาชนทยอยย้ายออกไป ขณะที่ในปี ค.ศ. 1992 มีการดำเนินการทางกฎหมายเพื่อจัดการกับทรัพย์สินของผู้ที่ยังคงไม่ยอมย้ายออกจากพื้นที่

เมืองที่เคยมีผู้คนประมาณ 1,100 คนในปี ค.ศ. 1962 จึงค่อย ๆ สูญเสียประชากรไปเกือบทั้งหมด บ้านหลายหลังถูกรื้อถอน ร้านค้าปิดตัวลง และถนนที่เคยเต็มไปด้วยผู้คนก็กลายเป็นพื้นที่เงียบสงบ



     ถนนสาย 61 ถนนที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของเมืองร้าง


อีกหนึ่งภาพที่ทำให้เซ็นทราเลียกลายเป็นสถานที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก คือถนนหมายเลข 61 หรือ Route 61 ซึ่งเคยเป็นเส้นทางคมนาคมสำคัญที่ผ่านบริเวณเมืองแห่งนี้

เมื่อไฟใต้ดินลุกลามเข้าใกล้ถนน ความร้อนจากการเผาไหม้ทำให้พื้นผิวถนนแตกร้าวและเกิดการทรุดตัวในบางบริเวณ จนไม่สามารถใช้งานได้อย่างปลอดภัย ในปี ค.ศ. 1993 เส้นทางส่วนที่ได้รับผลกระทบจึงถูกปิดการใช้งานอย่างถาวร

ต่อมาถนนสายนี้กลายเป็นสถานที่ที่ผู้คนเรียกว่า Graffiti Highway เพราะมีผู้เดินทางเข้าไปพ่นสีและวาดภาพบนพื้นถนนที่แตกร้าวจนเต็มไปด้วยลวดลายหลากสีสัน ภาพถ่ายของถนนสายนี้แพร่กระจายไปทั่วอินเทอร์เน็ต จนกลายเป็นหนึ่งในภาพจำของเมืองเซ็นทราเลีย

อย่างไรก็ตาม สถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ปลอดภัย เพราะใต้พื้นดินยังมีไฟไหม้และมีความเสี่ยงจากก๊าซอันตรายและการทรุดตัวของดิน

ในปี ค.ศ. 2020 พื้นที่ถนนที่มีภาพกราฟฟิตีโด่งดังแห่งนี้ถูกนำดินมาถมปิดกั้น เพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนเข้าไปในบริเวณที่เป็นอันตรายอีกต่อไป


      ปัจจุบันเมืองเซ็นทราเลียเป็นอย่างไร และไฟดับแล้วหรือยัง?


คำถามที่หลายคนสงสัยคือ หลังจากผ่านมานานกว่า 60 ปี ไฟใต้ดินของเซ็นทราเลียดับลงแล้วหรือยัง

คำตอบคือ ไฟใต้ดินยังคงลุกไหม้อยู่ และยังไม่มีการดับไฟได้อย่างสมบูรณ์

ข้อมูลจากกระทรวงคุ้มครองสิ่งแวดล้อมแห่งรัฐเพนซิลเวเนียระบุว่า ไฟยังคงเผาไหม้อยู่ภายในชั้นถ่านหินของเหมืองเก่าตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1962 และหน่วยงานของรัฐยังติดตามตรวจสอบสถานการณ์ของพื้นที่อย่างต่อเนื่อง

สิ่งที่เหลืออยู่ในปัจจุบันคือพื้นที่ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นเมืองที่มีบ้านเรือนและชุมชน แต่ปัจจุบันบ้านส่วนใหญ่ถูกรื้อถอนหรือถูกทิ้งร้าง พื้นที่หลายส่วนกลับกลายเป็นทุ่งหญ้าและป่าที่ค่อย ๆ เข้ามาปกคลุมร่องรอยของสิ่งก่อสร้างเดิม

แม้จะมีผู้คนบางส่วนเคยต่อสู้เพื่อสิทธิในการอยู่บ้านเกิดของตนเอง แต่ท้ายที่สุดประชาชนส่วนใหญ่ก็ต้องยอมย้ายออกไปเพื่อความปลอดภัย

ที่สำคัญ ทางการเพนซิลเวเนียยังออกคำเตือนอย่างชัดเจนว่า พื้นที่ซึ่งได้รับผลกระทบจากไฟใต้ดินเป็นบริเวณอันตราย การเดินหรือขับรถเข้าไปในพื้นที่ใกล้จุดเกิดไฟอาจทำให้ได้รับก๊าซพิษหรือประสบอุบัติเหตุจากพื้นดินที่ทรุดตัวลงโดยไม่คาดคิด จึงไม่แนะนำให้เข้าไปสำรวจพื้นที่ดังกล่าวด้วยตนเอง



      บทสรุป เมืองที่ถูกไฟใต้ดินเปลี่ยนให้กลายเป็นเมืองร้าง

เรื่องราวของเซ็นทราเลียเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ภัยพิบัติที่แสดงให้เห็นถึงพลังของธรรมชาติและผลกระทบจากความผิดพลาดของมนุษย์ได้อย่างชัดเจน เพราะเหตุการณ์ที่เริ่มต้นจากการเผาขยะในพื้นที่แห่งหนึ่ง กลับกลายเป็นไฟไหม้เหมืองใต้ดินที่ไม่สามารถควบคุมได้ และส่งผลกระทบต่อชีวิตของประชาชนหลายชั่วอายุคน

จากเมืองเหมืองถ่านหินที่เคยมีบ้านเรือน ร้านค้า โรงเรียน และผู้คนใช้ชีวิตร่วมกัน กลับต้องกลายเป็นเมืองที่ประชากรอพยพออกไปเกือบทั้งหมด เหลือเพียงร่องรอยของชุมชนที่เคยมีอยู่ในอดีต

สิ่งที่น่าคิดมากที่สุดคือ ไฟที่เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1962 ยังคงเผาไหม้อยู่ใต้พื้นดินจนถึงปี ค.ศ. 2026 นั่นหมายความว่ามันผ่านเวลามาแล้วประมาณ 64 ปี และยังไม่มีใครสามารถยืนยันได้ว่าจะดับลงอย่างสมบูรณ์เมื่อใด

เซ็นทราเลียจึงไม่ใช่เพียงเมืองร้างที่มีภาพถ่ายสวยงามหรือเป็นสถานที่ลึกลับที่ผู้คนอยากไปเยี่ยมชมเท่านั้น แต่ยังเป็นบทเรียนสำคัญเกี่ยวกับการจัดการขยะ ความปลอดภัยในการทำเหมือง และการรับมือกับภัยพิบัติที่อาจเกิดขึ้นจากความประมาทเพียงเล็กน้อย

บางครั้งภัยอันตรายที่ร้ายแรงที่สุดอาจไม่ได้อยู่บนท้องฟ้า ไม่ได้อยู่ในทะเล และไม่ได้อยู่ตรงหน้าของเรา แต่อาจกำลังลุกไหม้อยู่ใต้พื้นดินที่เราเดินผ่านทุกวัน โดยที่เราไม่สามารถมองเห็นมันได้เลย


           แหล่งข้อมูลและแหล่งที่มา


       [Pennsylvania Department of Environmental Protection – ข้อมูลและคำเตือนเกี่ยวกับไฟไหม้เหมืองเซ็นทราเลีย](https://www.pa.gov/agencies/dep/programs-and-services/mining/abandoned-mine-reclamation/aml-program-information/centralia-mine-fire-resources?utm_source=chatgpt.com)


      [Pennsylvania DEP – ลำดับเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ไฟไหม้เหมืองเซ็นทราเลีย](https://www.pa.gov/agencies/dep/programs-and-services/mining/abandoned-mine-reclamation/aml-program-information/centralia-mine-fire-resources/chronology?utm_source=chatgpt.com)


      [United States Geological Survey (USGS) – รายงานทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับไฟไหม้เหมืองเซ็นทราเลีย](https://pubs.usgs.gov/of/1992/0568/report.pdf?utm_source=chatgpt.com)


      [NASA – ภาพถ่ายดาวเทียมและประวัติเมืองเซ็นทราเลีย](https://science.nasa.gov/photojournal/centralia-pennsylvania/?utm_source=chatgpt.com)


      [International Journal of Coal Geology – งานศึกษาการลุกไหม้ของถ่านหินใต้ดินเซ็นทราเลีย](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166516204000187?utm_source=chatgpt.com)


     [Smithsonian Magazine – เรื่องราวไฟใต้ดินที่ทำลายเมืองเซ็นทราเลีย](https://www.smithsonianmag.com/science-nature/fire-in-the-hole-77895126/?utm_source=chatgpt.com)


⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
สร้อยนกเขา's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 13 ครั้ง
เขียนโดย สร้อยนกเขา
ฉันชอบเขียนบทความต่าง ๆทั้งจดจำและเรียบเรียงมาเองตั้งแต่สมัยยังเป็นนักศึกษา
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
แผลคันตอนกำลังหาย คือร่างกายกำลังซ่อม ไม่ใช่แผลติดเชื้อเสมอไปสร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5เหมืองเกลือวิเอลิซกา ประเทศโปแลนด์ อาณาจักรใต้ดินอายุเกือบ 800 ปี ที่ทุกอย่างแกะสลักจากเกลือเลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569รวมเลขสัตว์นำโชค วันที่ 1 ธันวาคม 2569ควรลองรองเท้าช่วงไหนของวันให้ใส่สบายวิธีเลือกและซักเสื้อกันหนาวมือสองกับผ้านวมที่เก็บไว้นานต้นไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) ขนาดมหึมา อยู่ที่ไหนเรามีคำตอบมาให้คุณแล้วหยกทิพย์ VIP งวดนี้จับตาเลขเด่นตัวเดียว! เปิดโพย 4 คู่เน้น เลขวงกลมชัด ส่องแนวทาง 1 ธ.ค. 69ทำไมอากาศหนาวจึงทำให้คนโสดบางคนรู้สึกเหงาย้อนรอยวิถีคนเดินทางไกลในสยามเมื่อ 300 ปีก่อน ไร้โรงแรม-ร้านอาหาร กินและนอนกันอย่างไรเเนวทางเลข 4 จตุรเทพ ประจำงวดวันที่ 1 ธันวาคม 2569 (ดุ่ย ภรัณฯ , อ.น๊อตตี้. อ.ต้น. อ.ไม้เอก)
ดู Hot Topic ทั้งหมด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด พูดคุย ทั่วไป
สิ่งที่คิดว่าอยู่คนละยุค แต่จริง ๆ แล้วเคยเดินอยู่ในเส้นเวลาเดียวกันการอ่านหนังสือเงียบ ๆ vs การฟังเพลงระหว่างอ่านหนังสือฟิลิปปินส์เป็นตัวแปรผู้ซื้อข้าวโลกวิธีทำให้สมองจำได้แทบทุกสิ่ง
ตั้งกระทู้ใหม่