Liminal Space: ความรู้สึกแปลกประหลาดในสถานที่ที่ดูเหมือนคุ้นเคย
Liminal Space: ความรู้สึกแปลกประหลาดในสถานที่ที่ดูเหมือนคุ้นเคย
ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/พื้นที่ก้ำกึ่ง
เคยไหมที่เดินเข้าไปในสถานที่แห่งหนึ่งแล้วรู้สึกแปลก ๆ ทั้งที่สถานที่นั้นไม่ได้มีอะไรน่ากลัวเป็นพิเศษ อาจเป็นทางเดินในโรงเรียนที่ไร้ผู้คน ห้างสรรพสินค้าที่ปิดไฟไปเกือบหมด ห้องพักในโรงแรมที่เงียบสงัด หรือสระว่ายน้ำในร่มที่ไม่มีใครอยู่เลย
สถานที่เหล่านั้นดูเหมือนเป็นสิ่งที่เราคุ้นเคย แต่กลับให้ความรู้สึกไม่คุ้นตาอย่างบอกไม่ถูก บรรยากาศเงียบงันทำให้เรารู้สึกราวกับว่ามีบางสิ่งขาดหายไป หรือกำลังรอให้บางอย่างเกิดขึ้น
ความรู้สึกเช่นนี้เป็นสิ่งที่หลายคนเชื่อมโยงกับแนวคิดที่เรียกว่า Liminal Space
Liminal Space คืออะไร?
คำว่า Liminal มีรากศัพท์มาจากภาษาละตินคำว่า Limen ซึ่งหมายถึง “ธรณีประตู” หรือ “ขอบเขตระหว่างพื้นที่สองแห่ง” แนวคิดนี้จึงถูกนำมาใช้อธิบายสภาวะของการอยู่ระหว่างสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง โดยยังไม่ได้ก้าวเข้าสู่สถานะใหม่อย่างสมบูรณ์
ในทางมานุษยวิทยา แนวคิดเรื่อง Liminality ได้รับการเสนอโดยนักมานุษยวิทยา Arnold van Gennep ในหนังสือ The Rites of Passage (1909) และได้รับการพัฒนาต่อโดย Victor Turner เพื่ออธิบายช่วงเปลี่ยนผ่านในพิธีกรรมและชีวิตของมนุษย์ เช่น การเปลี่ยนผ่านจากวัยเด็กสู่วัยผู้ใหญ่ หรือการเปลี่ยนสถานะทางสังคม
ส่วนคำว่า Liminal Space ที่ปรากฏในวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตและงานศิลปะร่วมสมัย มักใช้เรียกสุนทรียศาสตร์ทางภาพ (Internet Aesthetic) ที่นำเสนอพื้นที่ว่างเปล่า พื้นที่ชั่วคราว หรือสถานที่ที่มีลักษณะเป็นทางผ่าน เช่น ทางเดิน บันได ห้องโถง ห้องรอ ลานจอดรถ และห้างสรรพสินค้าที่ปิดให้บริการ
สิ่งที่ทำให้สถานที่เหล่านี้น่าสนใจคือ การไม่มีผู้คน กิจกรรม หรือบริบทที่เราคาดหวังว่าจะพบเห็นอยู่ในสถานที่นั้น ทำให้พื้นที่ที่คุ้นเคยกลับดูแปลกประหลาดและคล้ายกับความฝัน บางครั้งอาจกระตุ้นความรู้สึกคิดถึงอดีต ความเศร้า ความสบายใจ หรือแม้แต่ความไม่สบายใจได้เช่นกัน
ทั้งนี้ Liminal Space ในวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตมีความหมายกว้างกว่าแนวคิด Liminality ทางมานุษยวิทยา และไม่ได้จำเป็นต้องเป็นสถานที่เปลี่ยนผ่านอย่างแท้จริงเสมอไป
ทำไมสถานที่ที่คุ้นเคยจึงให้ความรู้สึกแปลกประหลาด?
โดยปกติแล้ว เรามักเชื่อมโยงสถานที่เข้ากับกิจกรรมและผู้คนที่อยู่ในนั้น เช่น โรงเรียนควรมีเสียงนักเรียนพูดคุย สนามเด็กเล่นควรมีเสียงหัวเราะ หรือห้างสรรพสินค้าควรเต็มไปด้วยผู้คนที่กำลังเดินเลือกซื้อสินค้า
เมื่อสถานที่เหล่านั้นปราศจากสิ่งที่เราคาดหวัง บรรยากาศจึงเกิดความขัดแย้งระหว่างภาพที่เราคุ้นเคยกับสิ่งที่กำลังมองเห็น
ตัวอย่างเช่น การเดินเข้าไปในโรงเรียนตอนกลางคืน เราอาจยังจำตำแหน่งของห้องเรียน บันได และทางเดินได้เป็นอย่างดี แต่เมื่อไม่มีเสียงพูดคุยหรือผู้คนอยู่รอบตัว สถานที่เดิมกลับดูแตกต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง
มีงานวิจัยของ Alexander Diel และ Michael Lewis ในปี 2022 เรื่อง Structural Deviations Drive an Uncanny Valley of Physical Places ซึ่งศึกษาว่าการเบี่ยงเบนจากรูปแบบโครงสร้างสถานที่ที่มนุษย์คุ้นเคย สามารถกระตุ้นความรู้สึกแปลกประหลาดหรือชวนขนลุกได้อย่างไร
นอกจากนี้ นักวิจารณ์บางส่วนยังอธิบายความรู้สึกดังกล่าวผ่านแนวคิดเรื่อง The Eerie ของ Mark Fisher โดยมองว่าสถานที่ที่ควรมีผู้คนกลับว่างเปล่า อาจทำให้เรารู้สึกถึงการขาดหายไปของบางสิ่งที่ควรจะปรากฏอยู่ตรงนั้น
อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกต่อ Liminal Space ไม่ได้เกิดขึ้นเหมือนกันในทุกคน บางคนอาจรู้สึกสงบและผ่อนคลาย ขณะที่บางคนกลับรู้สึกวังเวงหรือไม่สบายใจ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ ความทรงจำ และการตีความของแต่ละบุคคล
Backrooms และการเติบโตของ Liminal Space บนอินเทอร์เน็ต
หนึ่งในตัวอย่างที่ทำให้แนวคิด Liminal Space เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางบนอินเทอร์เน็ตคือ The Backrooms
ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/เดอะแบ็กรูมส์
ในเดือนพฤษภาคม ปี 2019 ภาพถ่ายห้องสีเหลืองที่ดูเหมือนพื้นที่สำนักงานว่างเปล่า พร้อมแสงไฟฟลูออเรสเซนต์และพรมเก่า ๆ ถูกเผยแพร่บนกระดานสนทนา 4chan พร้อมเรื่องเล่าสมมติว่า หากใครหลุดออกจากความเป็นจริงไปผิดที่ผิดทาง ก็อาจตกลงไปอยู่ในพื้นที่ที่เรียกว่า Backrooms ซึ่งเต็มไปด้วยห้องและทางเดินที่ทอดยาวอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
แม้จะเป็นเรื่องแต่ง แต่ภาพดังกล่าวกลับสร้างความรู้สึกประหลาดให้กับผู้คนจำนวนมาก เพราะเป็นสถานที่ที่ดูธรรมดาและคุ้นเคย แต่กลับไม่มีจุดหมายปลายทาง ไม่มีผู้คน และไม่มีคำอธิบายว่าทำไมเราจึงมาอยู่ตรงนั้น
หลังจากนั้น ภาพและสุนทรียศาสตร์ของ Liminal Space ก็เริ่มแพร่หลายไปตามแพลตฟอร์มออนไลน์ต่าง ๆ ทั้ง 4chan, Reddit และ Tumblr โดยได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงการระบาดของ COVID-19 เมื่อภาพถ่ายสถานที่สาธารณะที่ว่างเปล่ากลายเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไป
จากทางเดินในโรงแรม สนามเด็กเล่นยามค่ำคืน ไปจนถึงสระว่ายน้ำที่ไม่มีใครใช้งาน ภาพเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตที่ผู้คนจำนวนมากหลงใหล
ความงดงามของพื้นที่ที่ไม่มีใครอยู่
แม้ภาพของ Liminal Space จะมีความเงียบเหงาและชวนให้รู้สึกไม่สบายใจอยู่บ้าง แต่ในอีกมุมหนึ่ง สถานที่เหล่านี้ก็มีความงดงามเฉพาะตัว
เมื่อไม่มีผู้คนหรือกิจกรรมต่าง ๆ เข้ามาดึงความสนใจ เราจึงเริ่มสังเกตเห็นรายละเอียดที่อาจมองข้ามไปในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นแสงไฟที่ทอดผ่านพื้นห้อง เงาของต้นไม้บนผนัง หรือทางเดินที่ทอดยาวออกไปจนสุดสายตา
บางภาพให้ความรู้สึกเหมือนฉากหนึ่งในความฝัน บางภาพชวนให้นึกถึงสถานที่ที่เราเคยไปเมื่อนานมาแล้ว และบางภาพก็ทำให้รู้สึกเหมือนกำลังยืนอยู่ในความทรงจำที่ไม่สามารถระบุช่วงเวลาได้อย่างชัดเจน
ความน่าสนใจอีกอย่างคือ สถานที่ที่ดูว่างเปล่าเหล่านี้กลับเปิดโอกาสให้ผู้ชมเติมเต็มเรื่องราวลงไปในภาพด้วยตัวเอง เราอาจจินตนาการว่าก่อนหน้านี้เคยมีใครอยู่ตรงนั้น หรืออาจนึกถึงประสบการณ์บางอย่างที่เคยเกิดขึ้นในสถานที่คล้ายกัน
บางทีสิ่งที่ทำให้ Liminal Space น่าหลงใหล อาจไม่ใช่เพราะมันเป็นสถานที่ที่แปลกประหลาด แต่เป็นเพราะมันเปิดโอกาสให้เราจินตนาการถึงสิ่งที่อาจเคยเกิดขึ้นที่นั่น หรือสิ่งที่อาจเกิดขึ้นหลังจากที่เราจากไป
Xiao, M. (2021). The Pleasant Head Trip of Liminal Spaces. The New Yorker.
Pitre, J. (2022). The Eerie Comfort of Liminal Spaces. The Atlantic. The Atlantic
Diel, A., & Lewis, M. (2022). Structural Deviations Drive an Uncanny Valley of Physical Places. Journal of Environmental Psychology, 82, 101844.
Heft, P. (2021). Betwixt and Between: Zones as Liminal and Deterritorialized Spaces. Pulse: The Journal of Science and Culture, 8, 1–20. Pulse: The Journal of Science and Culture
van Gennep, A. (1909). The Rites of Passage.
Turner, V. (1969). The Ritual Process: Structure and Anti-Structure.
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
คัมภีร์เรียงเบอร์ ทีมเซียนฟันธง งวด 1 ธันวาคม 2569 รวมโพย 4 สำนัก พร้อมเลขดับบน-ล่าง
กฟผ. จับมือ Google เปิด 3 แนวทางยกระดับพลังงานไทย รองรับยุค Data Center
ย้อนรอยวิถีคนเดินทางไกลในสยามเมื่อ 300 ปีก่อน ไร้โรงแรม-ร้านอาหาร กินและนอนกันอย่างไร
Fake It Till You Make It: แสร้งทำจนกว่าจะเป็นจริง
Rosy Retrospection: ทำไมวันเวลาที่ผ่านไปจึงดูสวยงามกว่าตอนที่เราใช้ชีวิตอยู่กับมัน
อาจารย์กว้าง เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 ฟันเลขวิ่ง 6 บน-ล่าง จับตา 61-69 พร้อมเลขเบิ้ล 66
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
ปากแดงศักดิ์สิทธิ์ เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นฝั่งซ้าย พร้อมสูตรลับ 3 คอลัมน์ จัดเต็มเลข 2 ตัว-3 ตัว
นายกเทศมนตรีนครนิวยอร์กได้รับบาดเจ็บสาหัสระหว่างการแข่งขันฟุตบอล
เขียนครั้งเดียว มีรายได้หลายทาง! เปิด 7 แพลตฟอร์มนักเขียนออนไลน์
ชายคนหนึ่งสะอึกติดต่อกัน 68 ปี เพราะอุบัติเหตุหมูล้มทับทำเส้นประสาทควบคุมกระบังลมเสียหาย




