10 ที่มาชื่อเขตในกรุงเทพฯ หลักสี่มาจากหลักบอกระยะคลอง ดินแดงมาจากฝุ่นถนนลูกรัง
เคยสงสัยไหมว่าทำไมเขตหนึ่งในกรุงเทพฯ ถึงชื่อ "ดินแดง" ทั้งที่วันนี้แทบไม่เห็นดินสีแดงเลย หรือทำไมต้องเป็น "หลักสี่" แล้วหลักที่หนึ่ง สอง สาม หายไปไหน
คำตอบซ่อนอยู่ใน ที่มาชื่อเขตในกรุงเทพฯ ซึ่งหลายชื่อมาจากคลอง ฝุ่นถนน ชื่อคน วัด ป้อม หรือแม้แต่ฝูงเหยี่ยว บทความนี้ผมคัดมา 10 เขตที่ที่มาน่าสนใจที่สุด เรียบเรียงจากวิกิพีเดียภาษาไทย นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ไทยพีบีเอส และข้อมูลของหน่วยงานรัฐ อ่านจบแล้วนั่งรถผ่านป้ายเขตครั้งหน้าจะมองไม่เหมือนเดิมครับ
สรุปสั้น 10 ที่มาชื่อเขตในกรุงเทพฯ
- หลักสี่: ชุมชนตรงหลักบอกระยะที่ 4 ของคลองเปรมประชากร
- ดินแดง: ฝุ่นดินลูกรังสีแดงจากถนนที่ตัดใหม่ในสมัยจอมพล ป.
- สาทร: มาจากบรรดาศักดิ์ "หลวงสาทรราชายุตก์" ของเจ้าสัวยม ผู้ขุดคลอง
- ภาษีเจริญ: คลองที่ขุดด้วยเงินภาษีฝิ่น
- ยานนาวา: ชื่อวัดที่มีเจดีย์บนเรือสำเภาขนาดเท่าลำจริง
- ดอนเมือง: เดิมชื่อ "ดอนอีเหยี่ยว" เพราะมีเหยี่ยวและแร้งชุกชุม
- ปทุมวัน: แปลว่า "ป่าบัว" จากสระบัวในสมัยรัชกาลที่ 4
- มีนบุรี: แปลว่า "เมืองปลา" ตั้งให้คู่กับธัญบุรี "เมืองข้าว"
- ป้อมปราบศัตรูพ่าย: ชื่อป้อมที่ถูกรื้อไปแล้ว แต่ชื่อยังอยู่
- บางกะปิ: ยังไม่มีข้อยุติ มีทั้งทฤษฎีลิง กะปิ และหมวกของชาวมุสลิม
ทำไมชื่อเขตในกรุงเทพฯ ขึ้นต้นด้วย "บาง" และ "คลอง" เยอะ
ก่อนเข้าอันดับ ขอปูพื้นนิดหนึ่งครับ ปัจจุบันกรุงเทพมหานครมี 50 เขต ถ้านับจากรายชื่อเขตในวิกิพีเดีย จะมีเขตที่ขึ้นต้นด้วยคำว่า "บาง" ถึง 12 เขต เช่น บางรัก บางกะปิ บางซื่อ บางนา และมีเขตที่ขึ้นต้นด้วย "คลอง" อีก 3 เขต คือ คลองสาน คลองเตย และคลองสามวา
เหตุผลง่าย ๆ คือ กรุงเทพฯ ในอดีตเป็นเมืองที่ใช้เรือเป็นหลัก ผู้คนตั้งบ้านเรือนริมแม่น้ำและลำคลอง คำว่า "บาง" หมายถึงชุมชนริมทางน้ำ ชื่อสถานที่จึงสะท้อนสภาพภูมิศาสตร์ยุคนั้นโดยตรง และอย่างที่จะได้เห็นต่อไป แม้แต่เขตที่ไม่มีคำว่าคลองในชื่อ ก็ยังมีรากมาจากคลองอยู่ไม่น้อย
อันดับ 1 หลักสี่ ไม่ใช่เสาหลักเมือง แต่เป็นหลักกิโลของคลอง
หลายคนเข้าใจว่าหลักสี่คือเสาหลักอะไรสักอย่างที่ปักไว้ 4 ต้น ความจริงแล้วเกี่ยวกับ "คลอง" ครับ
ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการขุด คลองเปรมประชากร เพื่อเป็นทางลัดไปทางอยุธยา โดยคลองนี้ขุดเมื่อ พ.ศ. 2413 ยาวราว 50.8 กิโลเมตร ไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาที่อำเภอบางปะอิน ระหว่างทางจะมีการปักหลักบอกระยะทางทุก ๆ 100 เส้น หรือประมาณ 4 กิโลเมตร
- ชุมชนที่อยู่ตรงหลักบอกระยะที่ 4 จึงถูกเรียกว่า "บ้านหลักสี่"
- ชื่อนี้ถูกใช้ต่อเป็นชื่อวัดหลักสี่ สถานีรถไฟหลักสี่ และแยกหลักสี่
- ข้อมูลของสำนักงานเขตหลักสี่ระบุว่า เขตนี้ตั้งขึ้นในปี 2540 โดยแยกพื้นที่ออกมาจากเขตดอนเมือง และคณะกรรมการพิจารณาชื่อเขตเลือกชื่อ "หลักสี่" จากที่มาของบ้านหลักสี่นี่เอง
อันดับ 2 ดินแดง ชื่อที่เกิดจากฝุ่นถนน
เขตดินแดงในอดีตเป็นทุ่งนากว้าง จนในสมัยที่จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี มีการตัดถนนต่อจากปลายถนนราชวิถีเข้ามาในพื้นที่
ถนนสายนั้นใช้ ดินลูกรัง เป็นวัสดุ เมื่อรถวิ่งผ่านก็เกิดฝุ่นสีแดงฟุ้งไปทั่ว จนหลังคาบ้านแถวนั้นกลายเป็นสีแดงไปด้วย ชาวบ้านจึงเรียกถนนว่า "ถนนดินแดง" และเรียกย่านนั้นว่า "ดินแดง"
ต่อมาเมื่อทางราชการตั้งเขตใหม่ ก็นำชื่อนี้มาใช้ โดยเขตดินแดงตั้งขึ้นจากประกาศกระทรวงมหาดไทยเมื่อ 8 ตุลาคม 2536 พูดง่าย ๆ คือ ฝุ่นจากถนนสายเดียวกลายเป็นชื่อเขตที่ใช้มาถึงวันนี้
อันดับ 3 สาทร มาจากชื่อเจ้าสัวผู้ขุดคลอง และเคยสะกดว่า "สาธร"
ย่านธุรกิจหรูอย่างสาทรมีจุดเริ่มต้นจากคลองที่เอกชนเป็นคนขุดครับ ราวปี พ.ศ. 2438 รัฐบาลสมัยรัชกาลที่ 5 เปิดให้เอกชนขุดคลอง โดยตอบแทนด้วยสิทธิในที่ดินสองฝั่งคลอง
เจ้าสัวยม คหบดีชาวจีน จึงจ้างแรงงานขุดคลองจากแม่น้ำเจ้าพระยาไปบรรจบคลองถนนตรง แล้วนำดินที่ขุดขึ้นมาทำถนนสองฝั่งคลอง คนทั่วไปเรียกว่า "คลองเจ้าสัวยม" ภายหลังเจ้าสัวยมได้รับบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงสาทรราชายุตก์" ชื่อคลองและถนนจึงกลายเป็น "สาทร" ในที่สุด
เกร็ดที่หลายคนไม่รู้ สาธร vs สาทร
ตอนตั้งเขตเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2532 ใช้ชื่อ "เขตสาธร" แต่เมื่อ 23 เมษายน 2542 กระทรวงมหาดไทยประกาศเปลี่ยนเป็น "สาทร" เพราะคำว่า "สาธร" ไม่มีความหมายในพจนานุกรม ส่วน "สาทร" แปลว่า เอื้อเฟื้อ เอาใจใส่ และยังตรงกับบรรดาศักดิ์ของผู้ขุดคลอง ชื่อถนนสาทรเหนือ สาทรใต้ จึงต้องสะกดด้วย "ท" ทั้งหมด
อันดับ 4 ภาษีเจริญ คลองที่ขุดด้วยเงินภาษีฝิ่น
ชื่อเขตนี้มาจาก คลองภาษีเจริญ ซึ่งเชื่อมคลองบางกอกใหญ่ไปถึงแม่น้ำท่าจีนที่อำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ยาวราว 28 กิโลเมตร ใช้เป็นเส้นทางขนส่งสินค้าโดยเฉพาะอ้อยและน้ำตาลเข้าเมืองหลวง
จุดที่น่าสนใจคือ แม่กองขุดคือ "พระภาษีสมบัติบริบูรณ์" ซึ่งเป็นเจ้าภาษีฝิ่น และใช้เงินภาษีฝิ่นราว 112,000 บาทในการขุด ชื่อคลองจึงมีคำว่า "ภาษี" อยู่ด้วย คลองนี้เริ่มขุดในสมัยรัชกาลที่ 4 และแล้วเสร็จจนมีการเปิดคลองในปี พ.ศ. 2415 สมัยรัชกาลที่ 5
อันดับ 5 ยานนาวา ชื่อวัดที่มีเจดีย์บนเรือสำเภา
ชื่อนี้ไม่ได้มาจากคลองหรือพืช แต่มาจาก วัดยานนาวา วัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยา ซึ่งเดิมชื่อ "วัดคอกควาย" เพราะชุมชนชาวทวายแถบนั้นซื้อขายควายกัน ต่อมาในสมัยกรุงธนบุรีเรียกว่า "วัดคอกกระบือ"
ในสมัยรัชกาลที่ 3 ทรงให้สร้างพระเจดีย์บนฐานรูปเรือสำเภาจีนขนาดเท่าลำจริง เพราะทรงเห็นว่าในอนาคตเรือสำเภาจีนจะสู้เรือกำปั่นแบบตะวันตกไม่ได้และจะหายไป จึงอยากให้คนรุ่นหลังได้เห็นว่าสำเภาจีนหน้าตาเป็นอย่างไร ไทยพีบีเอสระบุว่าสำเภาเจดีย์นี้สร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2387 ชื่อวัดจึงเปลี่ยนเป็นยานนาวา ซึ่ง "ยาน" กับ "นาวา" ก็หมายถึงพาหนะและเรือ
ทำไมพื้นที่นี้เคยชื่อ "บ้านทะวาย"
ก่อนจะเป็นยานนาวา บริเวณนี้ (รวมสาทรและบางคอแหลม) เคยเป็น "อำเภอบ้านทะวาย" ตามชื่อชาวทวายที่อาศัยอยู่มาก ต่อมาในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. ซึ่งมีนโยบายชาตินิยม ชื่อที่ฟังเป็นภาษาต่างถิ่นถูกเปลี่ยนเป็น "ยานนาวา" ตามชื่อวัดแทน
ที่ย้อนแย้งน่ารักคือ ปัจจุบันวัดยานนาวาตั้งอยู่ในพื้นที่ เขตสาทร ไม่ใช่เขตยานนาวา เพราะมีการแบ่งเขตใหม่ภายหลัง
อันดับ 6 ดอนเมือง เคยชื่อ "ดอนอีเหยี่ยว"
คำว่า "ดอน" หมายถึงที่สูงน้ำท่วมไม่ถึง ซึ่งตรงกับสภาพพื้นที่ดอนเมืองทางเหนือของกรุงเทพฯ ในอดีตที่นี่เป็นป่าสะแกและทุ่งนา และมีชื่อเรียกว่า "ดอนอีเหยี่ยว" เพราะมีเหยี่ยวและแร้งอาศัยหากินอยู่มาก
ต่อมาเมื่อพื้นที่นี้ถูกใช้เป็นที่ตั้งกิจการการบินของทางราชการ จึงมีการขอเปลี่ยนชื่อจากดอนอีเหยี่ยวเป็น "ดอนเมือง" ฟังแล้วก็บังเอิญเหมาะดีครับ จากถิ่นของนกที่บินได้ กลายมาเป็นที่ตั้งสนามบิน
อันดับ 7 ปทุมวัน แปลตรงตัวว่า "ป่าบัว"
ย่านที่เจริญที่สุดย่านหนึ่งของประเทศอย่างปทุมวัน เคยเป็นท้องนาชานเมืองริมคลองแสนแสบที่มีบัวพันธุ์ไทยขึ้นอยู่มาก
ในรัชสมัยรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างสระบัว 2 สระ และพระตำหนักที่ประทับพักผ่อน ซึ่งปัจจุบันคือวังสระปทุม ต่อมาทรงสร้างวัดปทุมวนาราม แปลว่า "วัดป่าบัว" บริเวณนี้จึงถูกเรียกว่า "ปทุมวัน" มาจากคำว่า ปทุม (บัว) + วัน (ป่า) ใครเดินห้างแถวสยามก็ลองนึกภาพดูว่าครั้งหนึ่งตรงนี้เคยเป็นทุ่งบัวครับ
อันดับ 8 มีนบุรี "เมืองปลา" คู่แฝดของธัญบุรี "เมืองข้าว"
คำว่า มีนบุรี แปลว่า "เมืองปลา" (มีน = ปลา) เป็นนามที่รัชกาลที่ 5 พระราชทานให้เมืองใหม่ที่ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2445 โดยรวมอำเภอคลองสามวา แสนแสบ หนองจอก และเจียรดับ เข้าด้วยกัน
- เหตุที่ใช้ชื่อเมืองปลา เพราะแถบตำบลแสนแสบมีบ่อปลามาก
- และตั้งให้สอดคล้องกับเมือง "ธัญญบุรี" ที่แปลว่า "เมืองข้าว"
- มีนบุรีเคยมีฐานะเป็นจังหวัด ก่อนถูกยุบรวมกับจังหวัดพระนครในปี 2474 เพื่อประหยัดงบประมาณในช่วงเศรษฐกิจตกต่ำ
แปลว่ากรุงเทพฯ ฝั่งตะวันออกเคยมี "จังหวัด" ของตัวเองอยู่ช่วงหนึ่ง ซึ่งคนรุ่นใหม่อาจไม่เคยรู้มาก่อน
อันดับ 9 ป้อมปราบศัตรูพ่าย ป้อมหายไปแล้ว แต่ชื่อยังอยู่
ถ้านับจำนวนตัวอักษร ชื่อ "ป้อมปราบศัตรูพ่าย" ยาวที่สุดในบรรดา 50 เขตของกรุงเทพฯ และเป็นชื่อที่ฟังดุดันที่สุดด้วย
ชื่อนี้ตั้งเพื่อเป็นอนุสรณ์ของ ป้อมป้องกันข้าศึก ที่เคยตั้งอยู่ใต้ตลาดนางเลิ้ง ใกล้สะพานนพวงศ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในเจ็ดป้อมที่รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรียงตามแนวคลองผดุงกรุงเกษม คูเมืองชั้นนอกในยุคนั้น
เมื่อเมืองขยายตัวและไม่จำเป็นต้องใช้ป้อมป้องกันเมืองอีกต่อไป ป้อมนี้ก็ถูกรื้อลงพร้อมป้อมอื่น ๆ วันนี้เราจึงไม่เห็นตัวป้อมแล้ว เหลือไว้เพียงชื่อเขตที่ยังเล่าเรื่องเมืองเก่าให้เราฟังอยู่
อันดับ 10 บางกะปิ เกี่ยวกับ "กะปิ" จริงไหม
ชื่อนี้น่าจะถูกถามบ่อยที่สุด และคำตอบคือ ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัด นิตยสารศิลปวัฒนธรรมรวบรวมข้อสันนิษฐานไว้ 3 แนว
- หมวกของชาวมุสลิม: ส. พลายน้อย อธิบายว่า "กะปิ" ย่อมาจาก "กะปิยะฮะห์" ผ้าโพกศีรษะหรือหมวกของชายมุสลิม เพราะสมัยรัชกาลที่ 3 มีชาวมลายูจากไทรบุรีมาเป็นแรงงานขุดคลองและตั้งถิ่นฐานแถบทุ่งบางกะปิ
- ลิง: หนังสือ "เขตคลองมองเมือง" สันนิษฐานว่าอาจมาจาก "กบี่" หรือ "กระบี่" ที่แปลว่าลิง ซึ่งเข้ากับตราประจำเขตที่เป็นรูปหนุมาน
- กะปิเครื่องปรุง: หนังสือ 100 ปี เขตบางกะปิ ระบุว่าพื้นที่เคยอุดมด้วยกุ้งเล็ก ๆ คนจึงนำมาทำกะปิ
ทั้งสามแนวต่างก็มีเหตุผลรองรับ ใครเชื่อทฤษฎีไหนก็ไม่ผิดครับ เพราะแต่ละแนวต่างก็สะท้อนประวัติศาสตร์ของพื้นที่
แถมท้าย บางรัก ชื่อที่มีมากถึง 4 ทฤษฎี
อีกหนึ่งชื่อที่ยังถกเถียงกันคือ "บางรัก" วิกิพีเดียภาษาไทยรวบรวมข้อสันนิษฐานไว้หลายแนว เช่น
- เคยมีซุงไม้รักขนาดใหญ่อยู่ในคลองเล็ก ๆ ที่ไหลลงเจ้าพระยา (เชื่อว่าแถวตรอกซุงในปัจจุบัน)
- เคยมีต้นรักขึ้นอยู่มาก ซึ่งเป็นแนวที่ได้รับการยอมรับมาก และตราประจำเขตก็มีดอกรักประกอบ
- เพี้ยนมาจาก "บางรักษ์" ซึ่งก็มีผู้แย้งว่าเป็นความสับสนกับชื่ออำเภอบางรักษ์ในย่านบ้านทวาย
- ชาวบ้านขอตั้งชื่อมงคลแทนชื่อเดิม หลังย่านนี้มีเหตุทะเลาะวิวาทบ่อยครั้ง
FAQ คำถามที่คนค้นหาบ่อยเรื่องที่มาชื่อเขตกรุงเทพฯ
กรุงเทพฯ มีกี่เขต
กรุงเทพมหานครมี 50 เขต แต่ละเขตแบ่งย่อยเป็นแขวง
หลักสี่ ทำไมชื่อหลักสี่
มาจากชุมชน "บ้านหลักสี่" ที่ตั้งอยู่ตรงหลักบอกระยะที่ 4 ของคลองเปรมประชากร ซึ่งปักหลักทุก 100 เส้น หรือราว 4 กิโลเมตร
ดินแดง ทำไมเรียกดินแดง
เพราะถนนที่ตัดผ่านในสมัยจอมพล ป. ใช้ดินลูกรัง เมื่อรถวิ่งผ่านจึงเกิดฝุ่นสีแดง ชาวบ้านเลยเรียกถนนและย่านนั้นว่าดินแดง
สาทร หรือ สาธร เขียนแบบไหนถูก
ที่ถูกต้องคือ "สาทร" กระทรวงมหาดไทยประกาศเปลี่ยนจาก "สาธร" เมื่อ 23 เมษายน 2542
บางกะปิ มาจากกะปิจริงไหม
ยังไม่มีข้อยุติ มีทั้งแนวที่ว่ามาจากหมวกกะปิยะฮะห์ของชาวมุสลิม จากคำว่ากบี่ที่แปลว่าลิง และจากกะปิเครื่องปรุง
ทำไมชื่อเขตในกรุงเทพฯ มีคำว่า "บาง" เยอะ
เพราะกรุงเทพฯ เดิมเป็นเมืองริมน้ำ คำว่า "บาง" หมายถึงชุมชนริมทางน้ำ ปัจจุบันมีเขตที่ขึ้นต้นด้วย "บาง" 12 เขต
วัดยานนาวาอยู่เขตไหน
ปัจจุบันวัดยานนาวาตั้งอยู่ริมถนนเจริญกรุง ในพื้นที่เขตสาทร แม้ชื่อเขตยานนาวาจะมาจากชื่อวัดนี้ก็ตาม
สรุป ที่มาชื่อเขตในกรุงเทพฯ บอกอะไรเรา
ไล่ดูครบ 10 อันดับแล้ว จะเห็นว่า ที่มาชื่อเขตในกรุงเทพฯ เป็นเหมือนบันทึกประวัติศาสตร์ฉบับย่อ ทั้งยุคขุดคลองสมัยรัชกาลที่ 4-5 (หลักสี่ ภาษีเจริญ สาทร) ยุคตัดถนนและนโยบายชาตินิยม (ดินแดง ยานนาวา) ไปจนถึงธรรมชาติที่หายไปแล้ว (ป่าบัวที่ปทุมวัน เหยี่ยวที่ดอนเมือง บ่อปลาที่มีนบุรี)
บางชื่อมีหลักฐานชัดเจน บางชื่ออย่างบางกะปิและบางรักยังเป็นข้อสันนิษฐาน ซึ่งก็ทำให้เรื่องชื่อบ้านนามเมืองสนุกขึ้นไปอีก
แล้วเขตที่คุณอยู่หรือทำงานล่ะครับ รู้ที่มาของชื่อไหม หรือเคยได้ยินตำนานชื่อย่านไหนที่แปลกกว่านี้ มาเล่าในคอมเมนต์ได้เลย เดี๋ยวรอบหน้าผมจะหยิบเขตที่เหลือมาเล่าต่อครับ
เจ้าแม่ยิปซีเปิดเลขเด่น 5 งวด 1 ธ.ค. 2569 จับคู่ 53-59 ส่องแนวทางเลขเด็ดล่วงหน้า
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
5 เมืองที่มีค่าครองชีพแพงที่สุดในโลก เปิดอันดับเมืองไหนใช้ชีวิตแพงที่สุด ?
แม่น้ำหนึ่ง งวด 1 ธ.ค. 69 เลขธูปปู่ 395 ชุดหัวใจ 6 คู่ 549-369 และอีก 10 ชุดเลขสองตัว
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เราลืมสิ่งที่เพิ่งอ่านไปกว่าครึ่งในวันเดียว เพราะสมองไม่ได้บันทึกแบบที่คิด
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
5 ประเทศที่มีวันหยุดมากที่สุดในโลกปี 2569 ประเทศไหนหยุดงานมากที่สุด ?
ย้อนวันวานหาดใหญ่ ปี 2537! ซากเรือยักษ์เกยตื้นริมทะเลสงขลา จุดถ่ายภาพยอดฮิตที่ใครไปก็ต้องแวะ
ทำไม "ถังขยะพลาสติกใบใหญ่" ถึงต้องทำเป็นทรงกรวยสอบแคบลงไปที่ก้นถัง?
เด็กจีนวัย 14 ปีเจ๋ง! คิดค้นเครื่องรดน้ำต้นไม้จากอากาศ คว้าเหรียญทองเวทีโลก
ทำไม "ไม้ตีพริกหรือสากตำน้ำพริก" ถึงต้องกลึงปลายด้านจับให้เล็กเรียวกว่าด้านบด?
ทำไม "พวงมาลัยรถยนต์" ถึงไม่เคยออกแบบให้กลมดิ๊กสมมาตรเต็มวงเหมือนวงล้อเกวียน?
ทำไม "ก๊อกน้ำเย็นและน้ำร้อน" ตามโรงแรมถึงต้องใช้สัญลักษณ์จุดสีฟ้าและสีแดงกำกับ?
เราลืมสิ่งที่เพิ่งอ่านไปกว่าครึ่งในวันเดียว เพราะสมองไม่ได้บันทึกแบบที่คิด