หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ แชร์ลิ้ง Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม

ประวัติส้มตำ 7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ มะละกอมาจากไหน ทำไมเรียกส้มตำไม่ใช่ตำส้ม

เขียนโดย หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง

ส้มตำจานโปรดที่เรากินกันแทบทุกสัปดาห์ เคยสงสัยไหมครับว่าประวัติส้มตำเป็นมาอย่างไร เพราะพระเอกของจานอย่างมะละกอ จริง ๆ แล้วไม่ใช่พืชพื้นเมืองของบ้านเราเลย แถมคำว่า "ส้มตำ" ก็อาจเป็นคำที่ถูกสลับมาจากคำเดิมอีกต่างหาก

วันนี้ผมเลยไปค้นประวัติส้มตำจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ ทั้งนิตยสารศิลปวัฒนธรรม บทอธิบายของคุณสุจิตต์ วงษ์เทศ เว็บไซต์มิชลิน ไกด์ และเอกสารด้านพืชสวนของมหาวิทยาลัยเพอร์ดิว (Purdue) มาสรุปเป็น 7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ครับ บอกไว้ก่อนว่าเรื่องนี้ยังไม่มีข้อยุติแน่ชัด นักวิชาการแต่ละท่านมองต่างกัน ผมจะเล่าให้ครบทุกมุมครับ

สรุปเร็ว ประวัติส้มตำ 7 เรื่อง

1. มะละกอ พระเอกของส้มตำ ไม่ใช่พืชไทยแท้

เริ่มกันที่วัตถุดิบหลักก่อนเลยครับ ตามข้อมูลจากหนังสือ Fruits of Warm Climates ของ Julia Morton ที่มหาวิทยาลัยเพอร์ดิวเผยแพร่ไว้ มะละกอเชื่อกันว่าเป็นพืชพื้นเมืองของเขตร้อนในทวีปอเมริกา อาจอยู่แถบเม็กซิโกตอนใต้และอเมริกากลางที่อยู่ติดกัน แม้จะยังระบุแหล่งกำเนิดที่แน่ชัดไม่ได้

เส้นทางที่มะละกอเดินทางมาถึงฝั่งเอเชียก็น่าสนใจมากครับ

ตอนชาวยุโรปเห็นมะละกอครั้งแรก ก็ตั้งชื่อเล่นให้ว่า "tree melon" หรือแตงที่ขึ้นบนต้นครับ ฟังแล้วก็ไม่แปลกใจ เพราะผลมันหน้าตาคล้ายแตงจริง ๆ

2. ทำไมถึงเรียก "มะละกอ" และแต่ละภาคเรียกต่างกันอย่างไร

คุณสุจิตต์ วงษ์เทศ นักวิชาการอิสระ อธิบายไว้ในบทความที่เว็บไซต์เส้นทางเศรษฐีของข่าวสดนำมาเผยแพร่ว่า มะละกอแพร่ไปพร้อมการล่าอาณานิคมของสเปนถึงฟิลิปปินส์ แล้วมีคนนำมาปลูกที่เมืองมะละกา ซึ่งสมัยก่อนออกเสียงชื่อเมืองว่า "มะละกอ" พืชชนิดใหม่นี้จึงได้ชื่อตามเมืองที่มันจากมาครับ

ที่สนุกคือคนไทยแต่ละพื้นที่เรียกมะละกอไม่เหมือนกันเลย ตามที่บทความเดียวกันรวบรวมไว้

ใครอยู่ภาคไหน เรียกมะละกอว่าอะไร มาบอกกันในคอมเมนต์ได้นะครับ ผมว่าน่าจะมีชื่อเรียกอีกหลายแบบที่ยังไม่ถูกรวบรวม

3. มะละกอเข้ามาในสยามเมื่อไร คำตอบยังไม่ตรงกัน

ข้อนี้แหละครับที่ผมว่าน่าสนใจที่สุด เพราะแหล่งข้อมูลแต่ละที่ให้ภาพไม่เหมือนกัน

ฝั่งที่ว่ามาตั้งแต่สมัยอยุธยา

บทความของคุณธงชัย ลิขิตพรสวรรค์ ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ 2555 เล่าว่ามะละกอแพร่เข้ามาถึงกรุงศรีอยุธยาตั้งแต่ก่อนแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยอ้างว่าราชทูตเดอ ลา ลูแบร์ บันทึกไว้ว่าพบผลมะละกอ แต่ชาวสยามเรียกว่าแตงไทย

ฝั่งที่ว่าเพิ่งมาสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์

ส่วนคุณสุจิตต์ วงษ์เทศ เห็นว่ามะละกอแพร่เข้าภาคกลางลุ่มน้ำเจ้าพระยาสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และในเอกสารฝรั่งครั้งกรุงศรีอยุธยามีแต่ผลไม้อื่น ๆ ไม่มีมะละกอ

อีกมุมหนึ่ง มะละกออาจมาทางกัมพูชา

บทความในเว็บไซต์ The Isaan Record เสนอว่า "บักฮุ่ง" อาจมาถึงอีสานผ่านราชอาณาจักรกัมพูชา ไม่ใช่ผ่านกรุงศรีอยุธยา โดยชี้ว่าคำเรียกมะละกอในภาษาเขมรออกเสียงคล้ายคำว่า บักฮุ่ง ผู้เขียนตั้งคำถามชวนคิดด้วยว่า ถ้าคนอีสานรับมะละกอมาจากกรุงเทพฯ จริง ทำไมถึงไม่เรียกว่ามะละกอ

สรุปตรงนี้แบบตรงไปตรงมาเลยครับ ยังไม่มีคำตอบเดียวที่ทุกฝ่ายยอมรับ แต่ที่ตรงกันคือมะละกอเป็นพืชที่เดินทางข้ามโลกมาจากทวีปอเมริกา

4. "ตำส้ม" มีมาก่อน ทำไมคนภาคกลางเรียก "ส้มตำ"

มาถึงคำถามในชื่อบทความครับ คำว่า "ส้ม" ในภาษาอีสานและลาวแปลว่า เปรี้ยว ส่วน "ตำ" คือการโขลกในครก

คุณสุจิตต์อธิบายว่าวัฒนธรรมลาวในอีสานมีของกินที่เรียกว่า "ตำส้ม" มาแต่ดั้งเดิม คือเอาผลไม้อย่างมะม่วงมาตำประสมกับเครื่องปรุงให้รสเปรี้ยวนำ ส่วนคำว่า "ส้มตำ" น่าจะเกิดขึ้นในกรุงเทพฯ หรือภาคกลางลุ่มน้ำเจ้าพระยา ด้วยการสลับคำ "ตำส้ม" นั่นเอง

ก่อนจะมีมะละกอ คนอีสานก็ตำกินกันอยู่แล้วครับ ตัวอย่างที่แหล่งข้อมูลยกไว้ก็เช่น

แปลว่า "วิธีตำ" น่าจะเก่ากว่า "มะละกอ" ครับ มะละกอเป็นแค่วัตถุดิบใหม่ที่มาเข้ากับวิธีกินแบบเดิมได้พอดี

5. ตำราอาหารเก่ายังไม่มีเมนู "ส้มตำ"

หลักฐานที่ผมว่าเด็ดที่สุดคือตำราอาหารครับ

ส้มตำในข้าวมันส้มตำนั้น ตามที่ศิลปวัฒนธรรมเล่า จะใส่กุ้งแห้งกับถั่วลิสงป่น รสนุ่มนวลไม่จัดจ้าน ค่อนไปทางหวานนำ ซึ่งต่างจากส้มตำแบบอีสานที่เราคุ้นกันมากครับ

6. คำบอกเล่าว่ามีส้มตำมะละกอกินเมื่อเกือบ 100 ปีก่อน

นอกจากตำราแล้ว บทความในศิลปวัฒนธรรมยังเก็บคำบอกเล่าจากคนรุ่นเก่าไว้ด้วยครับ

อีกเรื่องที่ผมไม่เคยรู้มาก่อนคือ ราว พ.ศ. 2475-2479 รัฐบาลสยามเคยส่งเสริมให้ชาวไร่ชาวนาปลูกมะละกอ เพื่อสกัดยางมะละกอส่งขายต่างประเทศ โดยยกตัวอย่างศรีลังกาที่ส่งยางมะละกอไปสหรัฐอเมริกาสำหรับทำหมากฝรั่ง และมีการนำเข้ามะละกอพันธุ์ฮาวายมาคัดพันธุ์ โดยใช้โรงเรียนกสิกรรม ตำบลทับกวาง เป็นสถานีทดลองด้วยครับ

7. ส้มตำบุกกรุงเทพฯ จากย่านข้างสนามมวยราชดำเนิน

แล้วส้มตำแบบอีสานกลายเป็นของฮิตในกรุงเทพฯ ตอนไหน ศิลปวัฒนธรรมสรุปจากบทความในนิตยสารสารประชาชน ฉบับ 18 เมษายน 2508 ไว้ว่า

อาจารย์วรรณา นาวิกมูล ยังเล่าความทรงจำวัยเด็กไว้ว่า ราว พ.ศ. 2500 เศษ ถ้าจะหาอาหารอีสานกิน คุณแม่จะพาไปร้านข้างสนามมวยราชดำเนินครับ

ส่วนเส้นทางกลับด้าน คุณสุจิตต์มองว่าส้มตำมะละกอแพร่จากกรุงเทพฯ สู่อีสานหลังรัชกาลที่ 5 ที่มีการสร้างรถไฟไปอีสาน และแพร่ครั้งใหญ่หลัง พ.ศ. 2500 หลังสร้างถนนมิตรภาพ ซึ่งเป็นความเห็นที่ The Isaan Record ไม่เห็นด้วย และเสนอว่าตำบักฮุ่งเกิดขึ้นในอีสานและลาว เพราะเครื่องปรุงพื้นฐานอย่างปลาร้า พริก กระเทียม เป็นของครัวอีสาน

ส้มตำมีกี่แบบ และทำไมต้องกินกับข้าวเหนียว

ปิดท้ายด้วยความรู้เบา ๆ จากมิชลิน ไกด์ ครับ เขาแบ่งประเภทส้มตำทั่วไปไว้แบบนี้

ส่วนเหตุผลที่คนชอบกินส้มตำคู่ข้าวเหนียว มิชลิน ไกด์ อธิบายว่าข้าวเหนียวมีเนื้อสัมผัสเหนียวนุ่ม อุ้มน้ำส้มตำไว้ในเมล็ดข้าวได้ เคี้ยวไปพร้อมกันรสชาติก็ยิ่งส่งเสริมกันครับ งานศึกษาที่เผยแพร่ในสารสนเทศท้องถิ่นอีสานของมหาวิทยาลัยอุบลราชธานีก็พบว่า ในชนบทอีสานนิยมกินส้มตำพร้อมข้าวเหนียว แกงหน่อไม้ หอยขมลวก หรือปลาย่าง ขณะที่คนเมืองนิยมไก่ย่างเป็นคู่หู

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับประวัติส้มตำ (FAQ)

ส้มตำมาจากไหน เป็นอาหารอีสานหรือภาคกลาง

ยังไม่มีข้อยุติครับ วิธี "ตำส้ม" มีในวัฒนธรรมลาวและอีสานมาก่อน แต่คุณสุจิตต์ วงษ์เทศ มองว่าส้มตำมะละกอเกิดในกรุงเทพฯ ก่อน ขณะที่ The Isaan Record เสนอว่าเกิดในอีสานและลาว

มะละกอมาจากประเทศอะไร

เชื่อกันว่ามะละกอเป็นพืชพื้นเมืองเขตร้อนของทวีปอเมริกา อาจแถบเม็กซิโกตอนใต้และอเมริกากลาง แล้วชาวสเปนนำไปฟิลิปปินส์ราว ค.ศ. 1550

ทำไมเรียกส้มตำ ส้มแปลว่าอะไร

"ส้ม" ในภาษาอีสานและลาวแปลว่าเปรี้ยว คำเดิมคือ "ตำส้ม" ส่วนคำว่า "ส้มตำ" สันนิษฐานว่าคนภาคกลางสลับคำจนติดปาก

ส้มตำมีมาตั้งแต่สมัยไหน

ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่ามีครั้งแรกเมื่อไร ตำราแม่ครัวหัวป่าก์ปี 2451 ยังไม่มีสูตรส้มตำ แต่ตำรับสายเยาวภาปี 2478 มีข้าวมันส้มตำแล้ว และมีคำบอกเล่าว่าเด็กที่แพร่ซื้อตำส้มมะละกอกินได้ในช่วงที่ ดร.ประเสริฐ ณ นคร อายุ 10 ขวบ

ตำไทยกับตำลาวต่างกันอย่างไร

ตำไทยใส่ถั่วลิสงคั่วและกุ้งแห้ง ส่วนตำลาวหรือตำปลาร้าใส่ปลาร้าครับ

สรุป ประวัติส้มตำ เมนูที่เดินทางข้ามโลกมาอยู่ในครก

ถ้าให้ผมสรุปประวัติส้มตำสั้น ๆ ก็คือ วิธีตำของรสเปรี้ยวแบบ "ตำส้ม" เป็นภูมิปัญญาเก่าของคนลาวและอีสาน ส่วนมะละกอเป็นพืชที่เดินทางมาไกลจากทวีปอเมริกา พอสองอย่างนี้มาเจอกัน ก็ได้เมนูที่กลายเป็นของคู่ครัวคนไทยทั้งประเทศ

ส่วนคำถามว่าส้มตำเกิดที่ไหนก่อน ยังเป็นเรื่องที่นักวิชาการมองต่างกันอยู่ และนั่นแหละครับคือเสน่ห์ของประวัติอาหาร

แล้วคุณล่ะครับ ชอบตำไทย ตำลาว หรือตำปูปลาร้า และที่บ้านเรียกมะละกอว่าอะไร มาคอมเมนต์คุยกันได้เลยครับ

⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 6 ครั้ง
เขียนโดย หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569เปิด 5 ประเทศที่มีระบบขนส่งสาธารณะดีที่สุดในโลก เดินทางตรงเวลา ครอบคลุมทั่วถึง จนคนไม่จำเป็นต้องมีรถส่วนตัวเลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 25693 สำนักดังปล่อยแนวทางงวด 1 ธันวาคม 2569 ขนมไทย อ.น๊อตตี้ ใต้ฟ้า และเจ๊เขียว มีชุดเลขให้จับตากรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569ราคาดิ่งจนน่าตกใจ! เปิด 5 รถยนต์มือสองรุ่นยอดนิยม จากรถที่เคยราคาแรง วันนี้ราคาร่วงจนคนซื้อยิ้ม คนขายกุมขมับแม่น้ำหนึ่ง งวด 1 ธ.ค. 69 เลขธูปปู่ 395 ชุดหัวใจ 6 คู่ 549-369 และอีก 10 ชุดเลขสองตัวซบเซาหนักสุดในรอบปี! เปิด 5 ตลาดนัดชื่อดังที่เคยคนเดินเบียด แต่วันนี้กลับเงียบเหงา พ่อค้าแม่ค้ากุมขมับเปิด 4 จังหวัดไทยที่มีทรัพยากรแร่หลากหลาย ตั้งแต่ทองคำ ดีบุก ไปจนถึงแร่โลหะหมาแลกคุถัง อาชีพรถเร่ในอดีตที่หายไปจากหมู่บ้านไทยได้ยินฟ้าร้องอย่ารอฝนตก วิธีหลบฟ้าผ่าให้ปลอดภัยทุนจุฬาชนบท คืออะไร?
ดู Hot Topic ทั้งหมด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
วาดรูปเทพีเสรีภาพเสร็จใน 43.5 วินาที! “เดวิด การิบัลดี” คว้าสถิติโลกกินเนสส์ฉลอง GWR Day 2026เผยเบาะแสหลุมฝังศพแองโกล-แซกซอน "ร่างทรายลึกลับ" ที่ซัตตัน ฮู (Sutton Hoo) โดยทีม Time Teamเปิด 4 จังหวัดไทยที่มีทรัพยากรแร่หลากหลาย ตั้งแต่ทองคำ ดีบุก ไปจนถึงแร่โลหะปั๊มน้ำบรอดสตรีท 1854: เมื่อจอห์น สโนว์ ถอดรหัสต้นตอการระบาดของอหิวาตกโรคในย่านโซโห
ตั้งกระทู้ใหม่